Chương 7. KẾ HOẠCH HOÁ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ
7.4. Quy trình lập kế hoạch đầu tư
7.4.3. Quy trình lập kế hoạch đầu tư
7.4.3.1. Quy trình lập kế hoạch đầu tư cấp trung ương
* Quy trình lập chiến lược
Bước 1: Xác định phương hướng chung phát triển kinh tế xã hội của thời kỳ, lập chiến lược dựa trên định hướng chung phát triển của đất nước
Trường Đại học Kinh tế Huế
Bước 2: Xác định mô hình phát triển kinh tế xã hội dựa trên tình hình thực tế của đất nước
Bước 3: Xác định bước đi và tốc độ phát triển của đất nước
Bước 4: Xác định và xây dựng chiến lược đầu tư dựa trên kết quả của các nước đi trước
- Chiến lược cơ cấu đầu tư:
+ Ngành nghề sản xuất, kinh doanh, dịch vụ...
+ Theo địa phương và vùng lãnh thổ + Theo giác độ hợp tác quốc tế + Theo nguồn vốn
+ Theo các loại dự án (hạ tầng và phi hạ tầng) - Chiến lược thu hút nguồn vốn đầu tư
- Chiến lược tiến độ thực hiện và đầu tư theo thời gian và không gian, theo vùng lãnh thổ, theo thứ tự ưu tiên và mũi nhọn có kèm theo các dự án đầu tư có tầm quan trọng chiến lược
- Các vấn đề lớn có liên quan đến việc thực hiện chiến lược đầu tư: luật pháp, chính sách, cơ chế, việc phát triển khoa học công nghệ
* Quy trình lập quy hoạch
Bước 1: Quy hoạch phát triển vùng kinh tế lớn phải đi trước một bước để làm cơ sở, chỗ dựa cho việc xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của các tỉnh, các thành phố.
Bước 2: Quy hoạch phát triển ngành
Quy hoạch phát triển ngành kinh tế xã hội dựa trên cơ sở quy hoạch phát triển vùng được phê duyệt với điều kiện: Quy hoạch phát triển ngành kinh tế xã hội không làm ảnh hưởng đến quy hoạch chung của nền kinh tế.
Bước 3: Xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội một tỉnh, thành phố Đây là sự sắp xếp, phân bố các ngành kinh tế xã hội, sự sắp xếp phân bố các địa điểm dân cư, các khu vực hành chính, thương mại, y tế, giáo dục trên địa bàn của từng tỉnh, từng thành phố.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Bước 4: Quy hoạch đô thị và nông thôn là một nội dung của quy hoạch phát triển vùng, quy hoạch phát triển của một tỉnh, được cụ thể hoá, chi tiết hoá bằng quy định việc bố trí sắp xếp các cụm dân cư, các khu vực thương mại, hành chính, văn hoá xã hội, cá khu vực công cộng để thực hiện rõ chức năng là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hoá - xã hội của một vùng, một tỉnh, một khu vực.
Vì vậy quy hoạch đô thị (nông thôn) luôn luôn được tiến hành sau quy hoạch vùng, quy hoạch ngành được phê duyệt.
Trong một số trường hợp, quy hoạch đô thị và nông thôn có thể được tiến hành song song với quy hoạch vùng, quy hoạch ngành nhưng phải dựa trên cơ sở có đầy đủ thông tin chính về quy hoạch đó, đồng thời phải không được làm phá vỡ các cân đối quy định trong quy hoạch vùng, quy hoạch ngành đã được phê duyệt.
Bước 5: Quy hoạch xây dựng được tiến hành sau cùng
Phạm vi của quy hoạch xây dựng là việc bố trí, sắp xếp các mặt bằng xây dựng các dự án để nhằm đảm bảo cho các dự án khi xây dựng xong không bị phá đi làm lại, được nghiệm thu đưa vào sử dụng, không làm ảnh hưởng đến quy hoạch ngành, quy hoạch vùng, đô thị đã được phê duyệt, ngược lại phải phát huy được thế mạnh của các loại quy hoạch này.
* Quy trình lập kế hoạch 5 năm Đặc điểm:
- Kế hoạch 5 năm sẽ đụng chạm đến lợi ích nhiều ngành, nhiều địa phương. Kế hoạch có tính khả thi là kế hoạch phải làm công khai, dân chủ và phải thu hút sự đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý kinh doanh, của các tầng lớp dân cư chung, kể cả ý kiến của một số cá nhân nước ngoài. Nói cách khác kế hoạch 5 năm phải là sản phẩm trí tuệ tập thể của các ngành, các cấp trong toàn xã hội.
- Bốn nhóm nghiên cứu cần có khi xây dựng kế hoạch 5 năm: Bộ kế hoạch và đầu tư là cơ quan chính phủ tổ chức ra 4 nhóm và tập hợp các nhóm để tạo ra bản kế hoạch phát triển toàn diện.
4 nhóm: + Nhóm dự báo phát triển
+ Nhóm cân đối vĩ mô (nhân tố, nguồn lực) + Nhóm các giải pháp
+ Nhóm cho từng ngành
Trường Đại học Kinh tế Huế
Nhóm dự báo phát triển: Tập hợp các nhà nghiên cứu kinh tế, các chuyên gia đầu ngành để tập trung dự báo và phân tích bối cảnh kinh tế xã hội, các mối quan hệ ràng buộc và tác động lẫn nhau trong suốt quá thời kì phát triển trong tất cả các lĩnh vực, trong nước và ngoài nước.
Nhóm cân đối vĩ mô: Tập trung nghiên cứu, xem xét, đánh giá lại, tính toán kĩ lưỡng khả năng nguồn lực phát triển có thể huy động được trong thời kì kế hoạch. Xây dựng các cân đối vĩ mô để sử dụng có hiệu quả các nguồn lực đó. Trên cơ sở đó xây dựng các mục tiêu phát triển và hình thành các kế hoạch phát triển.
Nhóm các giải pháp: Tập trung nghiên cứu các cơ chế, luật pháp, chính sách về kinh tế xã hội và đầu tư để tạo ra môi trường vĩ mô ổn định và thuận lợi để phát triển.
Nhóm về phát triển các ngành cụ thể: Tập trung nghiên cứu xây dựng các ngành kinh tế, ngành xã hội.
Quy trình lập kế hoạch 5 năm
Bước 1: Bộ kế hoạch đầu tư chủ trì việc nghiên cứu về xây dựng các mục tiêu Trên cơ sở những thông tin dự báo từ các cơ quan dự báo ngành và dự báo kinh tế tổng hợp, trên cơ sở chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế xã hội mà bộ Kế hoạch đầu tư sẽ nghiên cứu để đưa ra các mục tiêu, nguyên tắc định hướng cơ bản và khả năng cân đối các nguồn lực trong kế hoạch 5 năm. Sau đó bộ Kế hoạch đầu tư sẽ đưa ra các tổ chức công luận để các tổ chức này tham gia đóng góp ý kiến.
Những mục tiêu và nguyên tắc trên sẽ được trình chính phủ, trình Quốc hội thông qua xem xét và quyết định.
Bước 2: Các bộ, ngành sẽ xây dựng các kế hoạch đầu tư dự kiến của mình Trên cơ sở các mục tiêu, khả năng cân đối nguồn lực và những nguyên tắc được Quốc hội thông qua mà các bộ, các ngành tiến hành xây dựng kế hoạch dự kiến của mình. Việc xây dựng kế hoạch này được hỗ trợ của các viện nghiên cứu, các tổ chức lợi ích (những người sử dụng lợi ích của ngành) cũng như các doanh nghiệp chủ chốt thông qua những buổi thảo luận và trao đổi trực tiếp.
Bước 3: Bộ Kế hoạch đầu tư sẽ phối hợp, điều chỉnh
Do kế hoạch phát triển đầu tư của các bộ đưa lên thường có nhu cầu nguồn lực lớn hơn khả năng nên cần phải có sự phối hợp điều chỉnh các kế hoạch này. Một vài phương án, kế hoạch khả thi sẽ được xây dựng thông qua sự phối hợp giữa bộ Kế
Trường Đại học Kinh tế Huế
hoạch đầu tư với bộ Tổng hợp và các bộ Quản lý ngành (có mặt các ngành trong phương án khả thi).
Những phương án này sẽ được thảo luận với giới khoa học, giới quản lý, giới kinh doanh hoặc trên những phương tiện thông tin đại chúng. Việc phối hợp, điều chỉnh kế hoạch được thực hiện trên cơ sở kết quả trao đổi, thảo luận giữa bộ Kế hoạch đầu tư và các bộ, các ngành.
Bước 4: Bộ Kế hoạch đầu tư lập kế hoạch tổng thể
Bộ Kế hoạch đầu tư lập kế hoạch tổng thể thông qua việc lựa chọn phương án thích hợp trên cơ sở kết quả phối hợp điều chỉnh kế hoạch của các bộ, các ngành có tham khảo ý kiến của các địa phương và kế hoạch này sẽ bao gồm các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô mà chính phủ sẽ trình lên Quốc hội để xét duyệt thông qua.
Bước 5: Các ngành, các địa phương trên cơ sở kế hoạch tổng thể đã được Quốc hội phê duyệt để lập nên kế hoạch phát triển của ngành mình, địa phương mình
Những tiềm năng phát triển của ngành, địa phương sẽ được đánh giá lại và chuẩn xác thêm đồng thời trên mức độ nào đó sẽ lượng hoá các nguồn lực phát triển các ngành, các địa phương để từ đó sử dụng tối đa mọi nguồn lực hiện có.
Kế hoạch 5 năm của ngành, địa phương vừa mang tính chất cụ thể hoá mục tiêu ở tầm vĩ mô của kế hoạch 5 năm trong phạm vi toàn quốc, đồng thời vừa khai thác tiềm năng và ưu thế của từng ngành và từng địa phương để phục vụ cho mục tiêu phát triển của ngành đó, địa phương đó.
Phân bổ thời gian cho việc lập kế hoạch 5 năm
- Trước 2 năm của thời kì kế hoạch sẽ thông qua đề cương nghiên cứu của kế hoạch 5 năm
- Trước 1 năm của thời kì kế hoạch sẽ hoàn thành đánh giá tình hình, dự báo, xác định cân đối vĩ mô
- Năm còn lại sẽ xây dựng mục tiêu, các chỉ tiêu phát triển, định hướng phát triển các ngành, các lĩnh vực, định hướng các cơ chế chính sách
Quy trình lập kế hoạch hàng năm
Bước 1: Dự báo và phân tích tình hình kinh tế xã hội của năm kế hoạch
Chính phủ sẽ yêu cầu các bộ, các cơ quan có chức năng nghiên cứu đưa ra các dự báo ngắn hạn và trung hạn để giúp cho việc xây dựng và điều hành kế hoạch cũng như
Trường Đại học Kinh tế Huế
giúp cho các doanh nghiệp xác định những mục tiêu sản xuất kinh doanh của mình trong những năm tới.
Những lĩnh vực quan trọng phải được đưa vào một danh mục riêng và phân công cho một cơ quan cụ thể nào đó thực hiện.
Dựa trên kết quả dự báo và phân tích này cũng như cùng với bảng kế hoạch 5 năm sẽ là cơ sở xác định mục tiêu và chỉ tiêu phù hợp với tình hình cụ thể của từng năm.
Kết quả: Báo cáo sơ bộ vào ngày 31/03 hàng năm Bộ, ngành, địa Báo cáo chính thức vào ngày 30/06 hàng năm phương tham gia Bước 2: Rà soát lại chương trình quốc gia và các dự án lớn
Việc thực hiện một chương trình, dự án lớn hoặc chấm dứt một chương trình, một dự án chưa hoàn thành sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ nền kinh tế. Trong quá trình xây dựng kế hoạch, việc rà soát lại các chương trình quốc gia và các dự án rất cần thiết vì 2 lý do:
- Rà soát lại để tăng tiến độ hoặc đình hoãn
- Rà soát lại để lồng ghép các chương trình dự án, tiết kiệm tiền cho nền kinh tế Các tiêu thức sử dụng:
- Tính rõ ràng và cụ thể của mục tiêu chương trình cũng như tầm quan trọng của những chương trình dự án này
- Cụ thể hoá các nội dung thực hiện chương trình theo không gian, thời gian - Xem xét lại sự đảm bảo các nguồn lực, các điều kiện khác để thực hiện các chương trình, các dự án
- Xác định cụ thể việc điều phối lồng ghép các hoạt động nói trên ở các địa phương nhằm thực hiện một cách đồng bộ, có hiệu quả, tiết kiệm các chương trình và dự án
Thời gian hoàn thành: 30/06 hàng năm
Chủ trì: Bộ Kế hoạch đầu tư
Bước 3: Xác định mục tiêu, xây dựng hệ thống chỉ tiêu kế hoạch cũng như đưa ra các giải pháp, chính sách
- Xác định mục tiêu
Đảng, Quốc hội và Chính phủ sẽ xác định những mục tiêu kinh tế xã hội quan trọng nhất cho năm kế hoạch, trong đó phải xác định rõ thứ tự ưu tiên giữa các mục tiêu.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Bộ Kế hoạch đầu tư phối hợp với các bộ tổng hợp khác tham mưu cho Chính phủ.
Kết quả chính thức: 30/06 hàng năm - Xây dựng hệ thống chỉ tiêu kế hoạch
Bộ Kế hoạch đầu tư chủ trì và phối hợp với các bộ khác để xác định cụ thể các chỉ tiêu phục vụ cho từng mục tiêu.
Kết quả chính thức: 30/06 hàng năm - Xác định các chính sách
Các bộ, ngành phối hợp để xây dựng các giải pháp chính sách để đáp ứng việc thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch.
Việc xây dựng chính sách cần có sự tham khảo ý kiến của các doanh nghiệp kể cả các doanh nghiệp nước ngoài thông qua các buổi toạ đàm, diễn đàn, các phương tiện thông tin đại chúng (là cả một quá trình)
Bước 4: Xây dựng kế hoạch ở các đơn vị đầu mối kế hoạch (bộ, ngành, tổng công ty 91, các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương)
Chính phủ sẽ thông báo cho các đơn vị đầu mối nội dung của các dự báo và dự kiến các chỉ tiêu của chính sách mà đã có được ở bước 3 để các đơn vị đầu mối làm 2 công việc sau:
+ Dựa vào đó để xây dựng kế hoạch cho mình
+ Góp ý cho nội dung kế hoạch dự kiến chỉ tiêu chính sách gửi cho Bộ Kế hoạch đầu tư để bộ Kế hoạch đầu tư có thể kịp thời điều chỉnh
Thời gian: Cuối tháng 7 hàng năm
Bước 5: Tổng hợp kế hoạch để trình Quốc hội thông qua
- Bộ Kế hoạch đầu tư tổng hợp lại kế hoạch các tỉnh, các bộ, các ngành để trình lên Chính phủ, kế hoạch tổng hợp để cho hội đồng khoa học xem xét và quyết định (chậm nhất là 30/09 hàng năm)
- Chính phủ sẽ trình Quốc hội thông qua vào tháng 10 hàng năm
- Bộ Kế hoạch đầu tư thay mặt Chính phủ để giao kế hoạch cho các bộ, các ngành chậm nhất vào tháng 12 hàng năm.
Trường Đại học Kinh tế Huế