Như đã đề, các khái niệm về chất lượng cuộc sống đã được định nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào bối cảnh và ứng dụng của nó bởi các nhà nghiên cứu. Mỗi tác giả và các nhà nghiên cứu sử dụng thuật ngữ khác nhau cho CLCS để phản ánh các yếu tố liên quan đến cuộc sống cá nhân. Từ năm 1997 tổ chức Y tế Thế giới đã đề nghị rằng một số yếu tố cần được xem xét khi đề cập tới CLCS. Các yếu tố chẳng hạn như khả năng suy nghĩ, quyết định và quyền kiểm soát trong cuộc sống hàng ngày của một người, sức khỏe tinh thần và thể chất của người bệnh sa sút trí tuệ, sự biến đổi trong cuộc sống, hay mối quan hệ xã hội của người bệnh mất trí nhớ với gia đình, bạn bè và người khác và hoàn cảnh kinh tế nên được giải quyết khi xác định CLCS[65].
Trong nghiên cứu này, các thuật ngữ và khái niệm mô hình chất lượng cuộc sống từ Ferrans (1996) đã được thông qua. Mô hình Ferrans cung cấp nền tảng cho sự phát triển của một công cụ đo lường để đánh giá chất lượng cuộc sống[32]. (Sơ đồ 1.1) tóm tắt một mô hình CLCS có bốn lĩnh vực, cụ thể là, sức khỏe và chức
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
năng, tâm lý/tâm linh, xã hội - kinh tế và gia đình. Khái niệm của mô hình CLCS này được phát triển dựa trên ba bước của một quá trình tổng hợp. Bước đầu tiên là tập trung vào việc làm rõ và xác định các khái niệm và ý nghĩa của chất lượng cuộc sống. Chất lượng cuộc sống đã được định nghĩa như là cảm giác hạnh phúc bắt nguồn từ sự hài lòng hoặc không hài lòng với các lĩnh vực của cuộc sống mà nó quan trọng với anh/cô ấy[32]. Chỉ số chất lượng cuộc sống được sử dụng trong nghiên cứu này đã được thiết kế để đo CLCS. Bước thứ hai là xác định các yếu tố trong quan niệm của CLCS và theo đó 32 yếu tố đã được xác định. Bước tiếp theo là cụm 32 yếu tố vào các lĩnh vực của chất lượng cuộc sống. Theo Ferrans (1996) mô hình này bao gồm bốn lĩnh vực:
- Sức khỏe và chức năng: không là gánh nặng với người khác, độc lập về thể chất, khả năng trách nhiệm được với gia đình, nỗi đau, năng lượng (mệt mỏi), thời gian hoạt động giải trí, khả năng để đi du lịch, đời sống tình dục, sức khỏe quan tâm.
- Tâm lý/tinh thần: sự hài lòng với cuộc sống, hạnh phúc nói chung, đạt được mục tiêu cá nhân, cảm thấy an toàn.
- Xã hội - kinh tế: tiêu chuẩn sống, tài chính độc lập, nhà, công việc / thất nghiệp, bạn bè, và hỗ trợ tinh thần từ những người khác.
- Gia đình : hạnh phúc gia đình, sức khỏe gia đình và trẻ em.
Sơ đồ 1.1. Mô hình chất lượng cuộc sống của Ferrans Chất lượng cuộc sống
Sức khỏe và Chức năng
Tâm lý – Tinh Thần Xã hội – Kinh tế
Gia đình
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Ý nghĩa của CLCS và mô hình khái niệm của CLCS bởi Ferrans đề xuất (1996), cũng được sử dụng để so sánh CLCS các nghiên cứu các đối tượng khác nhau, chẳng hạn như người bệnh chạy thận nhân tạo, người bệnh viêm khớp, bệnh tim và dân số nói chung.
Năm 2005 Khái niệm mô hình sức khỏe liên quan đến chất lượng cuộc sống (SK-CLCS) đã được Ferrans và cộng sự sửa đổi từ sự phát triển bởi Wilson và Cleary (1995)[33],[64]. Mô hình này là một chuỗi nhân quả của yếu tố sức khỏe ảnh hưởng tới CLCS. Có năm yếu tố trong các trung tâm của mô hình SK-CLCS. Thứ nhất, chức năng sinh học được mô tả là tập trung vào các chức năng của các tế bào, cơ quan, và hệ thống cơ quan đó sẽ được đánh giá thông qua các chỉ số như các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm, đánh giá vật lý, và chẩn đoán y tế. Thứ hai, các triệu chứng về thể chất, tinh thần, nhận thức và cảm nhận của một người bệnh mà bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chức năng sinh học. Thứ ba, trạng thái cơ thể (cơ năng) được cấu thành bởi yếu tố vật lý, tâm lý, xã hội và vai trò chức năng. Thứ tư, sức khỏe nói chung được đề cập đến là sự đánh giá chủ quan bao gồm tất cả các khái niệm sức khỏe những người đi trước nó. Thứ năm, chất lượng cuộc sống nói chung (trong bối cảnh CLCS nghiên cứu này là một khía cạnh của sức khỏe), được mô tả là sự khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần, đôi khi chỉ là hạnh phúc hay hài lòng, hoặc một vài người cho rằng cuộc sống với họ là tất cả. Hơn nữa, có hai yếu tố quyết định ảnh hưởng đến tất cả năm yếu tố chính SK-CLCS.Đó là những đặc điểm của cá nhân và đặc điểm của môi trường. Đặc điểm của các cá nhân được phân loại như các yếu tố nhân khẩu học, phát triển, tâm lý và sinh học có ảnh hưởng đến kết quả sức khỏe. Đặc điểm của môi trường được phân loại là một trong hai xã hội hoặc thể chất. Đặc điểm môi trường xã hội là những ảnh hưởng của cá nhân hay xã hội tới sức khỏe bao gồm cả ảnh hưởng của gia đình, bạn bè, dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Đặc điểm môi trường vật lý như nhà ở, hàng xóm và nơi làm việc có ảnh hưởng đến kết quả sức khỏe một cách tích cực hay tiêu cực. Mô hình sức khỏe liên quan tới chất lượng cuộc sống sửa đổi đã được mô tả trong (Sơ đồ1.2).
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Sơ đồ 1.2. Mô hình khái niệm Sức khỏe liên quan tới chất lượng cuộc sống Mô hình này đã được sử dụng trong nhiều những nghiên cứu trong và ngoài nước để đánh giá chất lượng cuộc sống và tìm các yếu tố liên quan như nghiên cứu của Kring (2008) và Khanh (2010)về CLCS của người bệnh chạy thận nhân tạo cho thấy mối tương quan của sự lo âu, trầm cảm, kinh tế gia đình cũng như hỗ trợ xã hội và Albumin có ảnh hưởng lớn đến CLCS. Mô hình cho thấy có thể áp dụng để đo lường chất lượng sức khỏe và các yếu tố liên quan ở các mặt bệnh khác nhau, giúp ích cho việc phát hiện và nâng cao chất lượng cuộc sống, do đó nhóm nghiên cứu sẽ sử dụng mô hình này vào nghiên cứu CLCS ở người BPTNMTvà chú trọng vào các yếu tố về chức năng sinh học như độ nặng của bệnh, triệu chứng như ho và khó thở, yếu tố môi trường là điều kiện kinh tế, hỗ trợ xã hội, giấc ngủ và yếu tố về cá nhân như giới và độ tuổi.