âu 20 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích sự phân hóanhiệt độ của nước ta theo hướng bắc - nam
2. Phân tích các nhân tố tác động đến chế độ mưa ở nước ta
1. Nhận xét chế độ mưa ở nước ta. Giải thích nguyên nhân. (Át lát T9) a. Tổng lượng mưa nước ta lớn
Phần lớn lãnh thổ nước ta có lượng mưa trung bình từ 1500 – 2000mm/năm
Do Vị trí nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, là nơi giao tranh của nhiều khối khí (dải hội tụ nhiệt đới); Vị trí giáp biển, đường bờ biển dài..; hoạt động của bão nhiệt đới.
b. Lượng mưa trung bình của nước ta phân bố không đồng đều trên lãnh thổ - Khu vực có lượng mưa lớn nhất /2000mm/năm (Huế, Đà nẵng, Quảng Nam)
Do ảnh hưởng địa hình đón gió, gió mùa, dải hội tụ nhiệt đới, gần biển, bão...) - Khu vực có lượng mưa ít nhất 700-800mm/năm (Ninh Thuận, Bình Thuận...)
Do địa hình khuất gió, hướng gió song song bờ biển...
c. Chế độ mưa nước ta có sự phân mùa rõ rệt, có sự khác nhau về thời gian và về mùa giữa các địa phương.
Khí hậu chia làm 2 mùa: mùa mưa từ tháng 5 – tháng 10, lượng mưa lớn trên hầu hết lãnh thổ, trừ DHMTrung;
mùa đông từ tháng 11 - tháng 4 lượng mưa ít trên hầu hết lãnh thổ, nhưng có sự phân hóa.
- Bắc Bộ và Tây Nguyên mưa từ tháng 5 – tháng 10 (Do ảnh hưởng của GM mùa hạ thổi từ biển vào) - DH Miền Trung mưa tháng 9 - tháng 12 (Do dải hội tụ nhiệt đới, bão, địa hình đón gió, gió mùa mùa đông) - Sự tương phản mùa mưa giữa Tây Nguyên và ven biển Truung – Trung Bộ.
Kết luận: Nước ta có lượng mưa dồi dào, song phân hóa phức tạp theo không gian và thời gian.
Câu 61: Phân tích các nhân tố tác động đến chế độ mưa ở nước ta ? (Át lát T4,5,6,7,9,13,14)
a. Vị trí địa lý:
-Vị trí địa lí nước ta ở rìa phía đông bán đảo Đông Dương, lãnh thổ hẹp ngang, bờ biển dài 3260km, ảnh hưởng của biển thâm nhập sâu vào đất liền làm biến tính các khối khí qua biển -> khí hậu mang tính chất hải dương khác với các nước cùng vĩ độ.
- Vị trí gần hay xa biển: nhân tố này làm cho chế độ mưa của nước ta có sự phân hoá theo không gian.
b. Gió mùa (là nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng tới chế độ mưa của nước ta) - Gió mùa mùa hạ: hướng Tây Nam.
+ Đầu mùa hạ gió xuất phát từ Bắc Ấn Độ Dương đem mưa lớn cho Tây Nguyên và Nam Bộ.
+ Giữa và cuối hạ: Gió mùa Tây Nam xuất phát từ cao áp cận chí tuyến Nam Bán Cầu -> gây mưa vào mùa hạ cho cả 2 miền Nam, Bắc và mưa vào tháng 9 cho Trung Bộ ( cùng với dải hội tụ nhiệt đới)
- Gió mùa mùa đông: hướng Đông Bắc
Nửa sau mùa đông gió mùa Đông Bắc qua biển gây mưa phùn cho Miền Bắc, mưa cho ven biển Bắc Trung Bộ c. Địa hình:
- Phân hoá theo độ cao: Càng lên cao càng đón nhiều gió nên mưa càng nhiều (ví dụ:cao nguyên Lâm Viên và khu vực núi cao Tây Bắc mưa trên 2000mm, đồng bằng sông Hồng mưa ít hơn: trên 1600mm
- Hướng sườn: Sườn đón gió mưa nhiều, sườn khuất gió mưa ít (ví dụ: Huế mưa nhiều - trên 2800mm là do dãy Bạch Mã chắn gió Đông Bắc vào mùa đông và Tây Nam vào mùa hạ. Lạng Sơn khuất gió nên lượng mưa chỉ dưới 1600mm)
- Hướng địa hình: Khu vực duyên hải Nam Trung Bộ đường bờ biển song song với hướng gió nên lượng mưa ít chỉ dưới 1200mm, thậm chí dưới 800mm.
Hướng địa hình làm lệch pha mùa mưa giữa duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên d. Dòng biển
Nước ta có sự hoạt động của dòng biển nóng, lạnh theo hoạt động của gió mùa (rõ nét nhất ở cực nam duyên hải Nam Trung Bộ tồn tại chồi lạnh làm cho lượng mưa rất ít)
e. Dải hội tụ nhiệt đới
Nước ta có sự hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới nên có lượng mưa lớn ( kết hợp với các nhân tố gây mưa khác) g. Bão
Nước ta nằm trong khu vực hoạt động mạnh của bão nhiệt đới (đặc biệt duyên hải miền Trung mưa lệch pha vào mùa đông)
Câu 62: Dựa át lát trang 9, Chỉ ra những tâm mưa nhiều, khu vực ít mưa. Giải thích.
Những khu vực có lượng mưa thấp < 1600 mm:
- Thấp nhất < 800 mm: Ninh Thuận, Bình Thuận Thung lũng sông Mã ( Sơn La ), -> do là thung lũng, địa hình thấp khuất gió, do địa hình song song hướng gió.
- Lượng mưa từ 800 - 1600 mm: -> Khu vực Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Giang, Mường Xén ( Nghệ An ). Do nằm trong khu vực lòng máng Cao Lạng giữa 2 cánh cung chắn gió mùa ĐN ( Đông Triều, Bắc Sơn ).
+ Thung lũng sông Ba, thung lũng sông Xrêpốc do nằm khuất gió bị dãy núi và cao nguyên chắn gió.
Những khu vực có lượng mưa cao >2000 mm:
- Móng Cái: lượng mưa từ 2000 - 2400 mm do nằm ở vùng sườn đón gió mùa ĐN từ biển thổi vào.
- Dãy Hoàng Liên Sơn, khối vòm sông Chảy: Lượng mưa > 2400 mùa mưa. Núi Tam Đảo, dãy Phu Pha Phong, Phu Hoạt... mưa 2000 - 2400 mm do địa hình cao
- Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam lượng mưa lớn > 2800 mm do bão, dải hội tụ nhiệt đới, gió mùa Đông Bắc...
- Tây Nguyên: Do khối núi cao cao nguyên Lâm Viên, Mơ Nông, Di Linh có địa hình cao đón gió -> mưa lớn, chủ yếu 2000 - 2400 mm và từ 2400 - 2800 mm.
- Ven biển Cà Mau, Kiên Giang: Mưa lớn do trực tiếp đón gió TN từ biển thổi vào.
? Nhận xét sự thay đổi nhiệt độ trung bình tháng 1 từ Bắc vào Nam. Nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi nhiệt độ đó. Ra đề ks
- Nhận xét:
+ Nhiệt độ trung bình tháng 1 tăng dần từ Bắc vào Nam
+ Dẫn chứng: Lũng Cú(dưới 140C ); Hà Nội (từ 4 đến 200C); Huế (từ 20 đến 24 0C), Thành phố Hồ Chs Minh(trên 240C)
- Nguyên nhân:
+ Miền Bắc chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc
+ Nguyên nhân khác: càng vào Nam càng gần xích đạo, do bức chắn địa hình dãy Bạch Mã . .
? Nguyên nhân gây ra thời tiết lạnh vào mùa đông ở vùng núi Tây Bắc nước ta. Thơì tiết lạnh vào mùa đông ảnh hưởng thế nào đến sản xuất và đời sống người dân ở vùng này?
Ra đề ks
* Nguyên nhân gây ra thời tiết lạnh vào mùa đông ở vùng núi Tây Bắc nước ta.
+ Do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc + Do ảnh hưởng độ cao của địa hình
* Thời tiết vào nùa đông ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống.
+ Tích cực: có thể trồng các cây có nguồn gốc ôn đới, cận nhiệt; phát triển du lịch(Sa Pa)
+ Hạn chế: Thời tiết rét đậm rét hại ảnh hưởng đến đời sống người dân, ảnh hưởng đến cây trồng, vật nuôi. . .
? Vì sao miền Nam nước ta có mùa khô sâu sắc hơn miền Bắc?
- Mùa khô ở miền Bắc và miền Nam vào khoảng từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau.
- Miền Nam mùa khô sâu sắc hơn vì:
+ Chịu tác động của gió Tín phong khô nóng hoạt động ổn định.
+ Nền nhiệt cao, quá trình bốc hơi mạnh. Mặt khác ít chịu tác động của các nhiễu động thời tiết khác, lượng mưa rất thấp.
- Miền Bắc đỡ khô hạn hơn do:
+ Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh, đầu đông gây mưa dải rác, cuối đông lại có mưa phùn.
+ Trong mùa đông nền nhiệt thấp nên quá trình bốc hơi diễn ra chậm hơn.
? Phân tích ảnh hưởng của gió mùa mùa đông đến chế độ nhiệt nước ta vào thời kì tháng I hàng năm
- Đặc điểm gió mùa mùa đông trong tháng I: từ áp cao Xiabia qua lục địa Trung Hoa đến nước ta; hướng Đông Bắc; cường độ mạnh nhất trong năm.
Ảnh hưởng đến chế độ nhiệt tháng I:
+ Hạ thấp nền nhiệt tháng I → tháng I là tháng có nhiệt độ trung bình thấp nhất trong năm (dẫn chứng)
+ Kết hợp với hướng và độ cao địa hình làm nhiệt độ có sự phân hóa phức tạp theo lãnh thổ: xuất hiện các điểm nhiệt độ rất thấp; phân hóa bắc nam sâu sắc (dẫn chứng)
+ Thường làm xuất hiện các các ngày nhiệt độ cực tiểu trong năm.
+ Hoạt động thất thường của gió mùa mùa đông dẫn đến sự thất thường trong chế độ nhiệt tháng I hàng năm: số ngày lạnh, nhiệt độ trung bình tháng I,… các năm không giống nhau.
? Tại sao vùng khí hậu Tây Bắc có mùa mưa đến muộn và kết thúc sớm hơn so với mùa mưa cả nước? RA ĐỀ- Cả nước mùa mưa nhìn chung từ tháng 5 – 10, do hoạt động của gió mùa Tây Nam đầu và giữa,cuối mùa.
- Vùng Tây Bắc do ảnh hưởng của địa hình kết hợp với hoạt động gió mùa làm cho mùa mưa đến muộn và kết thúc sớm hơn:
+ Các dãy núi cao dọc biên giới Việt Lào ngăn cản ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam đầu hạ xuất phát từ vịnh Bengan nóng ẩm, tràn xuống Nam Tây Bắc tạo gió phơn khô nóng => mùa mưa đến muộn hơn.
+ Các dãy núi, sơn nguyên, cao nguyên chạy dọc theo hướng Tây Bắc – Đông Nam án ngữ phía Nam vùng, làm cho gió mùa Đông Nam không xâm nhập mạnh mà chỉ len theo các thung lũng gây mưa cho vùng => mưa đến muộn, kết thúc sớm hơn.
? Vì sao Hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm gió mùa phát triển trên đất feralit là cảnh quan tiêu biểu cho thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa ở nước ta) Vì:
- Do nước ta nằm trong vùng nhiệt đới, mưa nhiều và nằm trong khu vực hoạt động của GM Châu Á nên khí hậu mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa
- Với nền nhiệt ẩm cao, lại biến đổi theo mùa nên đã thúc đẩy quá trình phong hóa nham thạch diễn ra rất mạnh.
Mưa nhiều theo mùa làm cho quá trình rửa trôi mạnh các chất bazo dễ tan (Ca++, Mg++, K+) làm đất chua; đồng thời sự tích tụ ô xít sắt (Fe2O3)và ô xít nhôm (Al2O3) đất có màu đỏ vàng (gọi đất feralit đỏ vàng). Đất Fe là đất chủ yếu ở nước ta.
- Trong các điều kiện: Địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng như vậy đã hình thành các hệ sinh thái mà tiêu biểu nhất hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm gió mùa phát triển trên đất feralit đỏ vàng, đặc trưng cho vùng nhiệt đới ẩm gió mùa của đất nước ta.
? Tại sao ở khu vực phía đông Bắc Bộ lại có hướng gió Đông Nam thịnh hành vào mùa hạ?
- Vào mùa hạ, Bắc Bộ là thời kì nóng nhất nên hình thành áp thấp Bắc Bộ hút gió.
- Ở Bắc bán cầu, gió thổi từ trung tâm áp thấp có hướng ngược chiều kim đồng hồ (do tác dụng của lực côriôlít) nên gió mùa mùa hạ từ hướng Tây Nam chuyển thành Đông Nam.
- Gió mùa Đông Nam hoạt động chỉ bị gián đoạn khi có bão và giảm dần ảnh hưởng khi gió mùa Đông bắc hoạt động mạnh.
? Giải thích sự đối lập về mùa mưa và mùa khô giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung - Trung Bộ - Nguyên nhân: Do ảnh hưởng kết hợp của các loại gió mùa và hướng của các dãy núi.
- Vào mùa Đông: Khi vùng ven biển Trung Trung Bộ đón nhận Tín Phong BBC đi qua biển tạo nên mùa mưa vào Thu – Đông. Khi đó vùng Tây Nguyên chịu tác động của gió tín Phong BBC có tính chất khô, nóng nên là mùa khô.- Vào nửa đầu mùa hạ: Gió mùa Tây Nam thổi vào từ Bắc Ấn Độ Dương qua vịnh Ben gan gây mưa lớn cho Tây Nguyên và Nam Bộ, khi vượt qua dãy núi Trường sơn gây nên hiệu ứng phơn tạo nên gió Tây khô nóng cho ven biển Trung Bộ
? Nguyên nhân mùa mưa ở miền Bắc, miền Nam vào mùa hạ; Miền Trung mưa vào Thu - Đông (Miền Trung mưa lệch pha so với toàn quốc?)
* Miền Bắc, miền Nam mưa vào mùa hạ do:
- Bắc Bộ và Nam Bộ: chịu tác động của gió mùa mùa hạ thổi từ biển vào:
+ ở Bắc Bộ: gió mùa "Đông Nam" thổi từ vịnh Bắc Bộ.
+ ở Nam Bộ: do gió Tây Nam thổi từ vịnh Ben gan.
+ Vào thời gian còn lại có mưa ít do chịu tác động của gió mùa Đông Bắc có tính chất lạnh, khô mư ít.
* Miền Trung mưa vào Thu - Đông (Miền Trung mưa lệch pha so với toàn quốc?
- Do tác động của gió phơn Tây Nam khô nóng vượt qua dãy Trường Sơn vào đầu thời kì mùa hạ.
- Mùa đông có gió Đông Bắc từ biển vào gặp dãy Trường Sơn gây mưa.
- Do sự dịch chuyển, lùi dần từ Bắc vào Nam của dải hội tụ nội chí tuyến.
- Do ảnh hưởng của bão, ảnh hưởng của Frông…..
? Giải thích tại sao mùa mưa ở duyên hải Miền Trung lệch vào Thu – Đông?
- Vào đầu mùa mùa hạ gió phơn Tây Nam vượt qua dãy Trường Sơn gây khô nóng cho vùng duyên hải Miền Trung.
- Vào thu – đông do địa hình vuông góc với hướng gió từ biển thổi vào, gió đông bắc gặp dãy Trường Sơn gây mưa. và chịu tác động mạnh của bão, frong, dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới nên mưa nhiều…
ĐẶC ĐIỂM 4 - THIÊN NHIÊN PHÂN HÓA ĐA DẠNG ĐỊA LÝ CÁC MIỀN TỰ NHIÊN A. KIẾN THỨC CƠ BẢN