âu 20 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích sự phân hóanhiệt độ của nước ta theo hướng bắc - nam
B. KIẾN THỨC NÂNG CAO
2. Chiến lược quốc gia về bảo vệ tài nguyên và môi trường
Chiến lược bảo vệ tài nguyên và môi trường bao gồm các nhiệm vụ: 6 nhiệm vụ.
- Duy trì các hệ sinh thái và các quá trình sinh thái chủ yếu có ý nghĩa quyết định đến đời sống con người - Đảm bảo sự giàu có của đất nước về vốn gen Động –Thực vật quý hiếm (cả hoang dại và nuôi trồng)
- Đảm bảo việc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, sử dụng trong giới hạn có thể phục hồi được.
- Đảm bảo chất lượng môi trường phù hợp với yêu cầu về đời sống con người.
- Phấn đầu đạt tới trạng thái ổn định dân số ở mức cân bằng với khả năng sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên tự nhiên.
- Ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, kiểm soát và cải tạo môi trường.
Câu 2: Trình bày thời gian hoạt động, hậu quả, biện pháp phòng chống bão nước ta.
Giải thích mùa bão ở nước ta chậm dần từ Bắc vào Nam?
Tại sao bão hoạt động mạnh ở miền Trung?
Bão: Là một thiên tai gây tác hại rất lớn cho sản xuất và đời sống nhân dân, nhất là ở vùng ven biển.
* Hoạt động của bão ở Việt nam:
- Bắt đầu từ tháng 6, kết thúc tháng 11, đôi khi bão sớm tháng 5, muôn tháng 12, nhưng cường độ yếu.
- Bão hoạt động mạnh nhất tháng 9, sau đó tháng 10, tháng 8. (Tổng số cơn bão 3 tháng = 70% số cơn bão trong toàn mùa)
- Mùa bão chậm dần từ Bắc vào Nam (Do chịu ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới lùi dần từ Bắc vào Nam; Sự hoạt động mạnh lên hay yếu đi của gió mùa Tây Nam va gió mùa Đông Bắc)
- Bão hoạt động mạnh nhất ở ven biển Trung Bộ. Nam Bộ ít chịu ảnh hưởng của bão.
- Trung bình mổi năm có 3–4 cơn bão đổ bộ vào vùng bờ biển nước ta, năm nhiều 8-10 cơn, năm ít 1-2 cơn (Trung bình 45 năm gần đây 8,8 cơn bão/năm).
* Hậu quả của bão
- Bão thường có gió mạnh, mưa lớn từ 300 - 400mm, có khi tới 500 - 600mm
- Trên biển bão gây sóng to dâng cao 9-10m, có thể lật úp tàu thuyền....gió bão làm mực nước biển dâng cao 1,5 – 2m, gây ngập mặn vùng ven biển.
- Mưa lớn trên diện rộng, gây ngập úng đồng ruộng, đường giao thông, thuỷ triều dâng cao . Bão lớn, gió mạnh tàn phá nhà cửa, cầu cống, cơ sở hạ tầng…tác hại rất lớn cho sản xuất và đời sống
- Ô nhiễm môi trường gây dịch bệnh....
* Biện pháp phòng chống bão
- Dự báo chính xác về quá trình hình thành và hướng di chuyển cuả cơn bão.
- Khi có bão thông báo cho tàu thuyền trở về đất liền hoặc tìm nơi trú ẩn.
- Củng cố hệ thống đê kè ven biển.
- Sơ tán dân khi có bão mạnh.
- Chống bão phải kết hợp chống lụt úng ở đồng bằng, chống xói mòn ở miền núi.
* Mùa bão ở nước ta chậm dần từ Bắc vào Nam vì:
- Do chịu ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới lùi dần từ Bắc vào Nam (cùng với sự mạnh lên hay yếu đi của hoạt động gió mùa Tây Nam và gió mùa Đông Bắc)
* Tại sao bão hoạt động mạnh ở miền Trung...Vì
- Miền Trung bão hoạt động mạnh từ tháng 9 – tháng 12, bão di chuyển từ biển Đông theo hướng Tây vào miền Trung nên miền này chịu ảnh hưởng nặng nề của bão.
- Nguyên nhân: Do tháng 9, tháng 10 dải hội tụ nhiệt đới hoạt động và dừng lại lâu hơn ở miền Trung
Bão thường xảy ra khi cường độ hội tụ giữa gió tín phong (mậu dịch) và gió mùa Tây Nam được tăng cường trên đường hội tụ nội chí tuyến
Câu 3 : Nêu các vùng hay xảy ra Ngập lụt, lũ quét và hạn hán. Cần làm gì để giảm tác hại của các thiên tai này?
a. Ngập lụt
- Nơi hay xảy ra: Xảy ra ở vùng trũng như ĐBSHồng và ĐB sông Cửu Long và hạ lưu các sông ở miền Trung.
- Thời gian : Mùa mưa: Tháng 5-10 (MB, MN) ; Tháng 9-12 (Miền Trung, mạnh nhất tháng 9 - 10) - Nguyên nhân:
+ Do diện mưa, bão rộng, lũ tập trung trong các hệ thống sông lớn, địa hình thấp, xung quanh có đê sông, đê biển bao bọc. Mức độ đô thị hóa cao, dân số đông, ...hệ thống thoát nước hạn chế (ĐB Sông Hồng)
+ Địa hình thấp 3 mặt Đ, T, N giáp biển; mưa lớn, theo mùa; thủy triều dâng (ĐBSCLong) + Mưa bão lớn, nước biển dâng và lũ nguồn về. (Đb DH Miền Trung)
- Hậu quả:
+ Phá huỷ mùa màng, gây hậu quả nghiêm trọng trong vụ hè – thu ở đồng bằng sông Hồng và Cửu Long; tắc nghẽn giao thông, ÔNMT
+Khó khăn cho sản xuất và đời sống
- Biện pháp: Xây dựng các công trình thuỷ lợi (đắp đê, kênh mương, trạm bơm hiện đại)
? Giải thích tại sao Đồng bằng sông Hồng là vùng ngập lụt nghiêm trọng nhất cả nước?
? Vì sao “ sống chung với lũ” là cách ứng xử tốt nhất đối với tự nhiên ở Đb sông Cửu Long.
- Lũ ở ĐB sông Cửu Long chủ yếu do hệ thống sông Cửu Long mang đến trong mùa mưa kết hợp với địa hình của đồng bằng sông Cửu Long thấp, ảnh hưởng của thủy triều.
- Sông Cửu Long dài, S lưu vực lớn, sông có dạng chi lưu nên tập trung tổng lượng nước lớn, có hồ Tôn lêsáp (Campuchia) điều tiết nước nên lũ tương đối điều hòa và kéo dài trong nhiều tháng.
- Do địa thế thấp, địa hình bằng phẳng, lượng nước tập trung quá lớn trong mùa lũ và tác động của triều lên nên ĐB sông Cửu Long không thể đắp đê dọc theo triền sông, chỉ có thể đắp đê bao theo từng vùng.
- Từ lâu đời, người dân đã thích ứng với mùa lũ. Lũ thường mang lại nhiều lợi ích: Tôm, cá, phù sa ngọt, nước ngọt, rửa mặn, rử phèn trong đất…nên tập sản sản xuất ngành nghề, giống cây trồng vật nuôi và nếp sống của người dân được định hình.
b. Lũ quét: Là một thiên tai bất thường gây hậu quả nghiêm trọng.
- Nơi hay xảy ra: Xảy ra đột ngột ở miền núi, lưu vực sông suối miền núi nơi có ĐH chia cắt mạnh, độ dốc lớn, mất lớp phủ thực vật, bề mặt đất dễ bị bóc mòn khi có mưa lớn.
- Thời gian: vào Mùa mưa .
+Miền Bắc: tháng 6- T10 tập trung vùng núi phía Bắc (vùng núi phía Bắc thượng nguồn sông Đà, lưu vực sông Thao, sông Cầu, sông Thương…)
+Miền trung:Tháng 10-12 (Hà Tĩnh – NTBộ)
- Nguyên nhân : Địa hình có độ dốc lớn, bề mặt đất dẽ bị bóc mòn khi có mưa lớn.
+ Mưa nhiều, lượng mưa tới 100 – 200mm trong vài giờ, tập trung theo mùa.
+ Rừng bị chặt phá, mất lớp phủ thực vật - Hậu quả: Thiệt hại về tính mạng và tài sản của dân cư….
- Biện pháp: + Quy hoạch các điểm dân cư tránh lũ.
+ Trồng rừng, quản lí và sử dụng đất đai hợp lý.
+ Thực hiên các biện pháp kĩ thuật thủy lợi, kĩ thuật nông nghiệp trên đất dốc nhằm hạn chế dòng chảy và chống xói mòn đất.
c. Hạn hán
- Nơi hay xảy ra: Nơi có lượng mưa ít, vào mùa khô
+Miền Bắc: thung lũng khuất gió như Yên Châu, sông Mã (Sơn La), Lục Ngạn (Bắc Giang) kéo dài (từ 3 4 tháng)
+ Tây Nguyên, cực Nam Trung bộ (từ 6 7 tháng).
+Miền Nam: Đồng Bằng Nam Bộ và vùng thấp Tây Nguyên ( 4 – 5 tháng); Ven biển Cực Nam Trung Bộ (6 – 7 tháng)
- Thời gian: Vào Mùa khô (Tháng 11- tháng 4 năm sau) - Nguyên nhân: + Lượng mưa ít.
+ Cân bằng ẩm <0, lượng bốc hơi vượt quá mưa → thiếu ẩm
- Hậu quả: Mất mùa, cháy rừng, thiếu nước, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và đời sống nhân dân.
- Biện pháp: + Phòng chống khô hạn lâu dài cần xây dựng hệ thống thuỷ lợi, hồ chứa nước + Trồng rừng, trồng cây chịu hạn.
d. Các thiên tai khác
* Động đất : Việt Nam nằm gần vành đai động đất lớn của TG, vành đai động đất Thái Bình Dương. Tuy không nằm ở trung tâm nhưng động đất cũng gây ra nhiều ảnh hưởng
- Động đất hay xảy ra:
+ Miền Bắc: Tại đứt gãy Tây Bắc mạnh nhất
Khu vực Đông Bắc: Đới động đất Sông Hồng- sông Chảy, Sơn La – sông Đà, sông Mã, Điện Biên – Lai Châu, Cao Bằng – Lạng Sơn – Đông Triều – Cẩm Phả
+ Miền Trung: ít động đất hơn
+ Nam Bộ: Động đất biểu hiện rất yếu, hầu như không có - Biện pháp: Dự báo động đất dài hạn
Động đất là thiên tai bất thường không thể phòng tránh
* Ngoài ra các loại thiên tai khác: Lốc, mưa đá, sương muối thiên tai này mang tính cục bộ nhưng gây thiệt hại lớn đến sản xuất và đời sống nhân dân.
B. KIẾN THỨC NÂNG CAO.
Câu 1: Cho biết vấn đề chủ yếu về bảo vệ môi trường của nước ta là gì? Vì sao?
a. Vấn đề chủ yếu về bảo vệ môi trưởng gồm: 2 Vấn đề - Tình trạng mất cân bằng sinh thái môi trường
- Tình trạng ô nhiễm môi trường.
b. Giải thích
- Do hiện trạng môi trường nước ta đang bị ô nhiễm, suy thoái nghiêm trọng, thể hiện ở hai vấn đề sau:
+ Tình trạng mất cân bằng sinh thái môi trường: Biểu hiện là sự mất cân bằng của các chu trình tuần hoàn vật chất, sự gia tăng bão, lũ lụt, hạn hán và các hiện tượng biến đổi bất thường về thời tiết và khí hậu.
+ Tình trạng ô nhiễm môi trường thể hiện ở sự ô nhiễm nước, không khí, đất (trong nước, đất, không khi chứa một số chất quá mức cho phép hoặc xuất hiện một số chất lạ có hại đến đời sống con người và các sinh vật khác).
- Hậu quả: sự ô nhiễm và suy thoái môi trường có ảnh hưởng lớn đến đời sống con người và các ngành sản xuất khác.
- Tác dụng của bảo vệ môi trường:
+ Ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, kiểm soát và cải thiện môi trường để đảm bảo có một môi trường trong lành, đảm bảo cân bằng giữa môi trường và phát triển.
+ Phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.
+ Góp phần bảo vệ môi trường của khu vực, toàn cầu
Câu 2: D ựa váo át lát cho biết hướng di chuyển của các cơn bão ảnh hưởng đến nước ta . Giải thích mùa bão ở nước ta chậm dần từ Bắc vào Nam? Tại sao bão hoạt động mạnh ở miền Trung?
* Hướng di chuyển của các cơn bão ảnh hưởng đến nước ta
- Các cơn bão đi từ biển Đông vào nước ta, Chủ yếu theo hướng tây, ngoài ra còn có các hướng tây bắc, tây nam.
* Mùa bão ở nước ta chậm dần từ Bắc vào Nam vì:
- Do chịu ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới lùi dần từ Bắc vào Nam (cùng với sự mạnh lên hay yếu đi của hoạt động gió mùa Tây Nam và gió mùa Đông Bắc)
* Tại sao bão hoạt động mạnh ở miền Trung...Vì
- Miền Trung bão hoạt động mạnh từ tháng 9 – tháng 12, bão di chuyển từ biển Đông theo hướng Tây vào miền Trung nên miền này chịu ảnh hưởng nặng nề của bão.
- Nguyên nhân: Do tháng 9, tháng 10 dải hội tụ nhiệt đới hoạt động và dừng lại lâu hơn ở miền Trung
Bão thường xảy ra khi cường độ hội tụ giữa gió tín phong (mậu dịch) và gió mùa Tây Nam được tăng cường trên đường hội tụ nội chí tuyến
? Dựa vào át lát và kiến thức đã học, Hãy cho biết vùng nào ở nước ta thường hay xảy ra ngật lụt, lũ quét.
Cần làm gì để giảm tác hại của các thiên tai này?
* Vùng thường hay xảy ra ngập lụt, lũ quét là. RA ĐỀ
- Ngập lụt: ĐBSHồng và ĐB sông Cửu Long và hạ lưu các sông ở miền Trung (các vùng trũng Bắc Trung Bộ) - Lũ quét: Trung du miền núi phía Bắc; suốt dải miền Trung.
* Cần làm gì để giảm tác hại của các thiên tai này:
- Ngập lụt: Xây dựng các công trình thoát lũ và ngăn triều; Trồng rừng và bảo vệ rừng.
- Lũ quét: Quy hoạch các điểm dân cư tránh lũ; Tích cực trồng rừng và bảo vệ rừng, quản lí và sử dụng đất đai hợp lý; Thực hiên các biện pháp kĩ thuật thủy lợi, kĩ thuật nông nghiệp
? Giải thích tại sao khu vực miền Trung nước ta chịu ảnh hưởng nặng nề của bão?
RA ĐỀ
- Vì bão tập trung nhiều nhất vào tháng IX, sau đó đến tháng VIII và tháng X. Tổng số cơn bão của ba tháng này chiếm tới 70% số cơn bão trong toàn mùa. Đó cũng là thời gian bão dịch chuyển vào miền Trung.
- Do lãnh thổ miền Trung kéo dài theo chiều Bắc – Nam nên thời gian có bão thường kéo dài. Lãnh thổ miền Trung hẹp ngang, phía Tây có địa hình đồi núi, phía đông là dải đồng bằng nhỏ hẹp giáp biển nên bão thường gây lũ quét, sạt lở đất ở vùng núi, gây ngập lụt sâu ở khu vực đồng bằng.
? Quá trình xâm nhập mặn và nguyên nhân dẫn đến tình trạng xâm nhập mặn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Em hãy đề xuất các giải pháp để khắc phục hậu quả của tình trạng trên.
- Quá trình xâm nhập mặn diễn sâu sắc và gay gắt - Nguyên nhân:
+ Dòng chảy từ thượng nguồn giảm, mực nước sông hạ thấp + Khả năng trữ nước cuối mùa lũ của ĐBSCL hạn chế + Mực nước biển dâng cao
+ Diễn biến mùa mưa thất thường - Giải pháp
+ Xây đê biển
+ Xây hồ trữ nước dự trữ vào mùa khô....
+ Liên kết giữa các quốc gia để sử dụng chung nguồn nước
? Tại sao Đồng bằng sông Cửu Long chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của biến đổi khí hậu?
- Thuộc vùng nhiệt đới gió mùa châu Á, có vĩ độ thấp nhất cả nước.
- Địa hình thấp, nhiều vùng trũng, ba mặt giáp biển.
- Sông ngòi kênh rạch chằng chịt, nhiều cửa sông, lưu lượng nước sông Mê Công giảm mạnh,...
- Kinh tế - xã hội chưa phát triển, khả năng ứng phó hạn chế; sản xuất nông nghiệp là chính, khả năng tổn thương nhiều.
CHUYÊN ĐỀ 5: ĐỊA LÍ DÂN CƯ