3.3.1. Đối với Bệnh viện
- Xây dựng các quy trình, hướng dẫn cụ thể cho điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh tâm thần phân liệt.
- Tăng cường hoạt động giám sát đánh giá các hoạt động chăm sóc người bệnh TTPL. Xây dựng các bảng kiểm để đánh giá được các hoạt động chăm sóc người bệnh của điều dưỡng.
- Từng bước hoàn thiện các công trình hạ tầng giúp người bệnh có cơ sở để tham gia các hoạt động ngoại khóa với mục đích trị liệu. Đầu tư cơ sở vật chất
để đáp ứng nhu cầu chăm sóc đặc trưng cho người bệnh TTPL: khu vui chơi, khu phục hồi chức năng cho người bệnh. Các liệu pháp chăm sóc lao động, hoạt động vui chơi, vận động thể lực phù hợp giúp người bệnh vui vẻ, tái thích ứng và sớm tái hòa nhập cộng đồng dễ dàng.
- Liệu pháp thể dục, thể thao có tác dụng hồi phục thể lực và tâm lý hứng thú cho bệnh nhân, nó khơi dậy sự tập trung chú ý của người bệnh. Do điều kiện cơ sở vật chất của Bệnh viện còn hạn chế, người bệnh chưa có khu tập luyện.
Người chăm sóc cần khuyến khích người bệnh tham gia các bài tập thể dục nhẹ nhàng tại buồng bệnh, ngoài hành lang, sân, tham gia đi bộ hàng ngày.
- Tổ chức nhiều khóa đào tạo tại chỗ về kỹ năng mềm cho đội ngũ điều dưỡng đặc biệt trong các trường hợp xử trí người bệnh kích động, người bệnh không hợp tác, bên cạnh đó, cần có đội ngũ kỹ thuật chuyên biệt đảm bảo an toàn cho nhân viên y tế và người bệnh, người nhà người bệnh.
- Tăng cường đào tạo, tập huấn cho điều dưỡng về kỹ năng truyền thông, nhất là truyền thông về phòng chống bệnh tâm thần phân liệt tại cộng đồng. Tập huấn cho điều dưỡng nhất là điều dưỡng mới vào nghề để thống nhất quy trình chăm sóc người bệnh.
3.3.2. Đối với điều dưỡng viên
- Thường xuyên cập nhập kiến thức về bệnh để nâng cao kiến thức về chăm sóc người bệnh, cụ thể:
+ Điều dưỡng chăm sóc cần tìm hiểu thông tin về người bệnh để lên kế hoạch chăm sóc người bệnh cho phù hợp.
+ Động viên, quan tâm và giúp đỡ người bệnh bị tâm thần phân liệt.
+ Tăng cường công tác giáo dục sức khỏe, hướng dẫn giải thích cho người bệnh người nhà người hiểu rõ thế nào là bệnh tâm thần phân liệt.
+ Khi người bệnh chống đối dùng thuốc thì phải giải thích tại sao phải uống thuốc, và cách uống thuốc như thế nào.
+ Sau khi cho người bệnh dùng thuốc phải theo dõi và hướng dẫn phát hiện tác dụng phụ của thuốc.
+ Giải thích cho người nhà biết cách ứng xử với những biểu hiện bất thường của bệnh cũng như tác dụng phụ của thuốc.
+ Phục hồi chức năng sau khi người bệnh điều trị ổn định. Hướng dẫn người bệnh cách chăm sóc bản thân mình như tự tắm giặt, vệ sinh các nhân.Sắp xếp chỗ ở gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ.
+ Các liệu pháp tâm lý- xã hội chủ yếu hướng vào việc tác động lên trạng thái tâm lý của người bệnh, giúp người bệnh có tâm trạng thoải mái vui vẻ, nâng cao sự tự tin, hình thành sự lạc quan tin tưởng vào quá trình điều trị.
+ Nhân viên y tế dạy cho người bệnh kỹ năng cộng đồng như: tham gia các hoạt động sinh hoạt tập thể, đi du lịch tránh stress, sử dụng điện thoại, sử dụng các phương tiện giao thông công cộng….
+ Giáo dục cho họ nhận thức được về quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm của NB như yêu cầu được giúp đỡ khi cần, tham gia các hoạt động của cộng đồng.
- Người Điều dưỡng cần nâng cao kỹ năng giao tiếp, ứng xử: Để giao tiếp với người bệnh hiệu quả đặc biệt là trên người bệnh TTPL điều dưỡng cần tham gia các khóa đào tạo, tập huấn chuyên biệt để có thể: Sử dụng từ ngữ và giọng nói phù hợp; Đồng cảm với những lo lắng, bất an của người bệnh; Giải thích thấu đáo khi người bệnh có nhu cầu than phiền, lo âu, hoang tưởng...
- Nâng cao trách nhiệm và thái độ làm việc của điều dưỡng:
Tác giả Lara G. và cộng sự (2017) trong một nghiên cứu can thiệp điều dưỡng trong bệnh TTPL để đánh giá về tầm quan trọng của mối quan hệ trị liệu cho thấy điều dưỡng chăm sóc người bệnh TTPL cần sự chân thực, sự đồng cảm, hiểu biết về bệnh tật và con người, những đặc điểm cần thiết mà điều dưỡng phải có để mối quan hệ trị liệu có hiệu quả. [15]. Chăm sóc người bệnh TTPL phải có sự theo dõi liên tục và thống nhất và có trách nhiệm cao. Đặc biệt cần chú trọng vào các nội dung sau:
Thứ nhất: quản lý người bệnh uống thuốc và giải thích để gia đình, người bệnh hiểu được vai trò của việc tuân thủ dùng thuốc. Đặc biệt, trong thời gian người bệnh đang điều trị tại bệnh viện, điều dưỡng phải theo dõi sát tác dụng
phụ sau khi uống thuốc của người bệnh để có thể xử trí kịp thời. Đồng thời, giáo dục cho gia đình nhận biết sớm tác dụng phụ của thuốc để dự phòng biến chứng khi người bệnh điều trị ngoại trú.
Thứ hai, phục hồi chức năng tâm lý xã hội, thúc đẩy người bệnh giao tiếp với mọi người; biết cách lắng nghe và tôn trọng người bệnh, không tranh luận căng thẳng và giúp đỡ họ khi cần thiết. Với người bệnh TTPL, sự quan tâm của gia đình, người thân đóng vai trò quan trọng trong liệu pháp điều trị cho người bệnh. Sự gần gũi, chia sẻ, giúp đỡ của người nhà sẽ thúc đẩy người bệnh phục hồi hiệu quả hơn, giúp người bệnh có thể cởi mở hơn, tự tin giao tiếp, giảm các triệu chứng lo sợ, bất an...
Thứ ba, phục hồi chức năng sinh hoạt: hướng dẫn người bệnh biết tự chăm sóc, tắm giặt, vệ sinh cá nhân, trật tự, ngăn nắp nơi ăn, chỗ ở.
Thứ tư, phục hồi chức năng lao động nghề nghiệp: cố gắng giúp cho người bệnh làm được những việc như trước khi mắc bệnh như cấy lúa, trồng hoa, trồng cây ăn quả, chăn nuôi, làm một việc nào đó trong quy trình sản xuất tại nhà máy, lao động thủ công... Dạy cho người bệnh một việc mới đơn giản.
Cùng làm với người bệnh, khích lệ người bệnh, giúp đỡ họ khi gặp khó khăn.
Thứ năm, giáo dục sức khỏe cho người bệnh và người nhà người bệnh.
Điều dưỡng phải nâng cao trách nhiệm, chuyên môn và tinh thần làm việc để mỗi một người bệnh, người nhà người bệnh đều nhận được tư vấn, giáo dục phù hợp. Người nhà người bệnh hiểu, đồng cảm và biết cách chăm sóc người bệnh để có thể chăm sóc người bệnh theo chiều hướng tích cực đó là: thái độ tôn trọng, tình cảm ấm áp, không bỏ mặc, hắt hủi. Gia đình cũng xác định việc chăm sóc người bệnh tâm thần phân liệt không phải chỉ có thuốc là đủ mà phải toàn diện, đặc biệt là chăm sóc về tâm lý để phục hồi chức năng tâm lý xã hội.
Gia đình cùng tham gia vào việc quản lý dùng thuốc cho người bệnh, bởi vì ciệc tuân thủ uống thuốc hàng ngày là cần thiết để ổn định bệnh, bệnh có ổn định thì người bệnh mới thực hiện được tái thích ứng với gia đình và xã hội.
Đặc biệt, gia đình nên giúp người bệnh thích ứng được với cuộc sống xã hội
bằng cách tạo điều kiện để người bệnh tham gia lao động tập thể, học nghề, sinh hoạt giải trí thích hợp hoặc tối thiểu là lao động phục vụ sinh hoạt hàng ngày như nấu ăn, dọn dẹp vệ sinh, sinh hoạt giải trí, thể thao, ca nhạc, văn hoá xã hội, tiếp tục trò chuyện với người bệnh như trước đây và để người bệnh tham gia vào những cuộc nói chuyện trong gia đình. Gia đình cũng phải có kỹ năng theo dõi để nhận biết các biểu hiện sớm của sự tái phát của bệnh. Đối với người chăm sóc chính, nên tham gia các lớp tập huấn về chăm sóc người bệnh nhân TTPL do các bác sỹ chuyên khoa tâm thần phụ trách để có thể chăm sóc người bệnh TTPL tốt hơn.
Nghiên cứu của Akbari Kaji và Farmahini Farahani (2011) đã chỉ ra rằng khi điều dưỡng áp dụng quy trình điều dưỡng vào chăm sóc người bệnh TTPL có thể cải thiện chất lượng điều dưỡng chăm sóc người bệnh TTPL [13].
- Nâng cao kỹ năng làm việc nhóm: Mỗi người bệnh là một thể thống nhất, do vậy mỗi điều dưỡng trong các khoa phải có kỹ năng làm việc nhóm. Các điều dưỡng trong khoa trong mỗi ca làm việc phải có trách nhiệm bàn giao người bệnh cụ thể, chia sẻ thông tin cho đồng nghiệp và luôn biết cách lắng nghe và học hỏi đồng nghiệp. Điều dưỡng cùng phải phát triển các dự án, sáng kiến cải tiến để cải thiện các hoạt động chăm sóc cho người bệnh TTPL nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh tại viện.
3.3.3. Đối với người bệnh, gia đình người bệnh
Chăm sóc người bệnh TTPL không phảỉ chỉ dừng lại ở việc người chăm sóc đã cho NB uống thuốc đúng, đủ, đều đặn hằng ngày theo chỉ định của bác sĩ hay chưa mà người bệnh TTPL còn cần được hỗ trợ trong việc ăn uống, vệ sinh cá nhân để tránh bị mọi người xung quanh kỳ thị về vẻ bề ngoài của người bệnh [18]. Ngoài ra một nội dung cũng rất quan trọng là phục hồi các chức năng tâm lý- xã hội cho bệnh nhân, hỗ trợ bệnh nhân trong các hoạt động lao động để bệnh nhân có thể tái hòa nhập cộng đồng một cách tốt nhất.
Gia đình tuyệt đối không tỏ thái độ thờ ơ, coi thường mà phải luôn gần gũi, động viên, cảm thông chia sẻ những mặc cảm của người bệnh, tạo cho
người bệnh tham gia lao động tập thể, học việc, học nghề, làm công việc bếp núc, nội trợ như nấu ăn, dọn dẹp vệ sinh nhà cửa...
Gia đình người bệnh cần nắm rõ được những nguy cơ làm cho bệnh ngày càng nặng lên như tâm trạng lo lắng, buồn chán, phiền muộn...
Khi người bệnh ổn định trở về cộng đồng thì gia đình không để người bệnh rơi vào trạng thái thụ động hãy làm việc gì đó với họ như lao động nhẹ nhàng phù hợp với khả năng của người bệnh, đừng bắt họ làm việc quá khả năng của họ.
Bố trí thời gian tham gia đầy đủ các lớp tập huấn kiến thức về bệnh và chăm người bệnh tâm thần phân liệt.
Quản lý thuốc chặt chẽ và cho người bệnh uống đều hàng ngày theo hướng dẫn của thầy thuốc, phát hiện tác dụng phụ của thuốc hay triệu chứng của bệnh báo cáo kịp thời cho bác sỹ chuyên khoa.
Gia đình không nên mê tín dị đoan, cúng bái cho người bệnh, khi có biểu hiện các triệu chứng của bệnh cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần xin khám và điều trị