9 Bảng tổng hợp về đặc điểm tâm lý và sinh lý vận động của HS tiểu học
- Tốc độ phát triển của xương nhanh hơn so với các bộ phận khác của cơ thể, đặc biệt là xương ở tay và chân.
- Cấu trúc xương và khớp chưa được phát triển hoàn chỉnh, vững chắc.
- Các đốt xương ở cột xương sống có độ dẻo cao,do còn nhiều sụn nên chưa thành xương hoàn toàn và còn ở trong giai đoạn hình thành đường cong sinh lý.
Hệ tuần
hoàn - Nhịp tim nhanh (mạch đập thông thường là: 85 - 90 lần/phút). Khi hoạt động vận động hoặc có trạng thái lo lắng... thì nhịp tim đập nhanh hơn, dồn dập hơn.
- Lượng máu mỗi lần tim co bóp đưa vào động mạch (LLTT) được tăng dần:
- Ở lứa tuổi 7-8, LLTT là: 23 ml
- Ở lứa tuổi 13-14, LLTT là: 35- 38 ml - Ở người trưởng thành, LLTT là: 65- 70 ml.
- Trong quá trình tập luyện TDTT, nếu các em được hướng dẫn tập luyện theo nội dung, chương trình phù hợp, sẽ tạo điều kiện phat triển và rèn luyện nâng dần sức chịu đựng, khả năng làm việc của hệ tuần hoàn.
Hệ hô hấp
Hệ thần kinh
- Ở lứa tuổi HS tiểu học, hệ hô hấp đang ở thời kỳ hoàn thiện, các em đang dần dần tạo nên thói quen chuyển từ thở kiểu bụng sang thở kiểu ngực. Lồng ngực phát triển chưa hoàn thiện.
- Độ giãn nở của các phế nang (túi phổi) còn thấp, nên nhịp thở còn nông. Số lượng phế nang tham gia mỗi lần hô hấp còn ít, nên lượng ôxy được đưa vào máu không cao.
- Lượng không khí chứa đựng trong phổi còn thấp (ở trẻ 8 tuổi là: 1,699 lít, ở người trưởng thành là: 4 lít
- Về lượng không khí phổi, dung tích sống được tăng dần theo sự phát triển lứa tuổi của trẻ .
- Tần số hô hấp của HS tiểu học tương đối cao.
- Ở lứa tuổi HS tiểu học, hoạt động phân tích và tổng hợp của HS kém nhạy bén, nhận thức các hiện tượng biến đổi của xã hội còn mang tính chủ quan, cảm tính, bị động...
- Khả năng bắt chước một cách máy móc, khả năng phân biệt, tính sáng tạo còn hạn chế.
- Ở lứa tuổi HS tiểu học, thường có một số loại hình thần kinh sau:
+. Loại mạnh- thăng bằng.
+. Loại mạnh- hưng phấn.
+. Loại yếu (thụ động).
9 Tác dụng của tập luyện TDTT đối với cơ thể con người.
1. Tập luyện TDTT thường xuyên sẽ là phương pháp phòng bệnh tích cực, tăng cường sức đề kháng cho cơ thể, chống bệnh tật, tạo điều kiện cho cơ thể được phát triển tự nhiên, cân đối, tăng cường sức khoẻ, phát triển thể lực và kéo dài tuổi thọ.
2. Nâng cao năng lực hoạt động của cơ thể, góp phần rèn luyện nâng cao được những phẩm chất đạo đức- ý chí cần thiết cho con người, phát triển toàn diện các tố chất vận động: Sức nhanh, sức mạnh, sức bền, mềm dẻo và khéo léo.
3. Tập luyện TDTT sẽ góp phần khắc phục, sửa chữa được một số khuyết tật của cơ thể, phòng chống bệnh nghề nghiệp và góp phần quan trọng vào việc điều trị, hồi phục tích cực các cơ quan vận động và một số bệnh lý khác về: thần kinh, nội tạng...
4. Tập luyện TDTT sẽ làm cho năng lực hoạt động của các cơ quan nội tạng được nâng cao, cụ thể là:
a) Đối với hệ tuần hoàn:
• Dưới tác động trực tiếp của việc thực hiện các động tác TDTT:
+ Tốc độ tuần hoàn của máu được tăng lên.
+ Lưu lượng tâm thu (LLTT) và lưu lượng phút (LLP) của tim tăng lên.
+ Sự phân phối máu trong toàn cơ thể thay đổi.
• Tập luyện TDTT một cách thường xuyên sẽ làm cho tim có khả năng thích nghi với yêu cầu hoạt động ngày càng cao nhờ có sự thay đổi về cấu trúc Tim và chức năng hoạt động của nó.
+ Trước hết là sự thay đổi độ lớn của tim.
+ Thay đổi về khả năng hoạt động của tim.
b) Đối với bộ máy hô hấp
Dưới tác động của tập luyện TDTT sẽ làm tăng khả năng hoạt động của bộ máy hô hấp, cụ thể là:
+ Lồng ngực được nở ra cả 3 chiều (trước - sau, phải- trái, trên dưới).
+ Tần số hô hấp thay đổi (tiết kiệm khi yên tĩnh, có khả năng hoạt động cao khi cần thiết) + Độ hoạt động lên xuống của cơ hoành được tăng lên, làm cho tính chất của hô hấp chuyển từ thở ngực sang thở bụng.
+ Tăng độ co giãn của phổi, thở sâu hơn, làm cho phổi làm việc thong thả hơn, nên VĐV ít có hiện tượng thở gấp.
+ Khi thực hiện cùng một công việc định lượng thì nợ dưỡng của VĐV ít hơn người thường và sau hoạt động thì VĐV trả nợ dưỡng nhanh hơn.
c) Đối với hệ cơ và xương.
+ Đối với hệ cơ.
Tập luyện TDTT sẽ làm biến đổi về mặt giải phẩu của cơ. Trước hết là: Cơ bắp to lên một cách rõ rệt, số mao mạch trong hệ cơ cũng được tăng lên (146%), nguồn dự trữ trong cơ được tăng lên, do hàm lượng các chất giàu năng lượng (ATP, CP) tăng lên...
Khả năng hưng phấn của cơ cũng được tăng lên, đồng thời trương lực hệ cơ và hiệu suất sinh công của cơ cũng được tăng.
+ Đối với hệ xương.
Song song với sự tăng trưởng quá dưỡng của hệ cơ do tập luyện TDTT thì các mấu xương ở đầu các xương ống đều có biến đổi
Ngoài ra tập luyện TDTT còn làm tăng độ dày thành xương, ống tuỷ hẹp lại, làm xương nặng thêm và dài ra (do sụn phát triển).
Xương của VĐV được tưới máu nhiều hơn, làm cho tế bào xương được nuôi dưỡng tốt nên xương cứng, dai và có sức chống đỡ tốt.
9 Tác dụng của tập luyện TDTT đối với HS tiểu học a) Tác động đến sự phát triển tự nhiên của cơ thể HS.
b) Tập luyện TDTT là một trong những điều kiện cơ bản để HS nhận thức thế giới xung quanh, nâng cao khả năng giao tiếp, tạo môi trường tự nhiên-xã hội để phát triển về tinh thần, trí tuệ và đạo đức- ý chí cho các em.
c) Tập luyện TDTT nâng cao đựơc khả năng làm việc của các hệ thống cơ quan cơ thể HS tiểu học.
Tóm lại: Đối với các em HS tiểu học, tập luyện TDTT có hệ thống, hợp lí và đúng phương pháp sẽ thúc đẩy sự phát triển cuả cơ thể. Các hệ thống cơ, xương, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp. hệ thống thần kinh...được phát triển tốt. cơ quan bài tiết hoạt động tốt hơn, lực co bóp của tim mạnh lên, năng lực hoạt động của phổi được tăng lên mạnh, cơ thể có khả năng thích ứng với hoàn cảnh luôn luôn thay đổi của mọi thời tiết bên ngoài, nâng cao hơn năng lực đề kháng với bệnh tật.
Tập luyện TDTT còn có tác dụng tốt đến sự phát triển của các kĩ năng thực dụng như: đi, chạy, nhảy, ném, bắt, leo trèo, mang vác v.v... Đây là cơ sở chuẩn bị vốn tri thức vận động cho HS tham gia lao động, học tập tốt hơn, đồng thời cũng bồi dưỡng tính tích cực, tính kỉ luật, tính chủ động sáng tạo và những hành vi đạo đức tốt...
9 Phương pháp tập luyện nâng cao sức khoẻ.
1. Cơ sở sinh lý của việc sử dụng các yếu tố thiên nhiên để GDTC:
* Thường xuyên tập luyện TDTT trong các điều kiện: ấnh sáng, không khí, tính chất nước... khác nhau sẽ tạo cho hệ thống thần kinh trung ương thích nghi với sự thay đổi đột ngột của hoàn cảnh, thời tiết, phòng chống được các bệnh tật như: cảm lạnh, cảm nắng, cảm gió...
* Khi ta tắm nắng, các tia tử ngoại (bức xạ mặt trời), có thể tạo điều kiện cho da sản sinh ra sinh tố D, làm tăng cường khả năng trao đổi chất của cơ thể.
* Không khí trong sạch và nước lạnh sẽ kích thích thần kinh khiến cho tinh thần con người thêm sảng khoái, hứng thú, tỉnh táo, tăng thêm trí nhớ, nâng cao được hiệu suất học tập và thành tích vận động cũng được tăng lên...
2. Các phương pháp.
2.1. Phương pháp tắm nắng.
Những tia nắng khi chiếu vào thân thể, dù chỉ trong chốc lát cũng sẽ kích thích thân thể và những quá trình sinh lý phức tạp sẽ xẩy ra:
- Nhiệt độ thân thể tăng lên (thân nhiệt tăng).
- Áp lực máu giảm (do động mạch nở ra).
- Nhịp thở tăng lên và sâu hơn.
- Trao đổi chất tăng cường, ra mồ hôi... (bài tiết tăng).
Nếu tắm nắng vừa đủ (theo đúng chỉ dẫn khoa học) thì lượng hồng cầu trong máu tăng lên, tinh thần sảng khoái, toàn cơ thể sẽ có biến đổi tốt.
Tắm nắng là một phương pháp đơn giản và đỡ tổn phí.
• Khi tắm nắng cần chú ý các vấn đề sau đây:
- Tiến hành tập luyện theo nguyên tắc tăng dần từng bước: nâng dần cường độ và thời gian tắm nắng.
- Tập luyện tắm nắng tốt nhất vào buổi sáng.
- Khi tắm nắng cơ thể có thể ở các tư thế khác nhau.
- Thời gian tập luyện tắm nắng với người mới tập luyện lần đầu là: 4 - 5 phút, sau mỗi lần tập tăng lên 5 phút, thời gian tối đa không quá 90 phút.
- Sau khi tắm nắng xong, nếu thấy trong người khó chịu, sức khoẻ không bình thường thì phải khám sức khoẻ hoặc hỏi ý kiến của y- bác sỹ để có biện pháp điều trị ngay.
- Phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt và những người mắc bệnh tim, mạch đập thất thường, đau đầu, đau thận ...thì không nên tắm nắng.
2.2. Tắm không khí:
Phương pháp luyện tập tắm không khí có rất nhiều cách, như:
- Tăng thời gian vận động ở nơi không khí trong sạch.
- Ngủ ở ngoài trời.
- Tập luyện thể dục sáng .
• Sử dụng tính chất môi trường không khí để GDTC cần chú ý những điểm sau đây:
- Bắt đầu tập luyện từ không khí ấm (20 - 30 0 C ) rồi đến không khí lạnh vừa (14 - 19 0 C ) đến không khí lạnh (7 - 13 0 C ). Thông thường là từ mùa thu đến mùa đông.
- Thời điểm tập luyện tắm không khí tốt nhất là vào buổi sáng, lúc đầu tắm không khí trong khỏang 15 phút, sau đó mỗi tuần tăng lên 5 phút, tối đa là 1 giở 30 phút đến 2 giờ.
- Khi tập luyện tắm không khí nên mặc ít quần áo, nếu thời tiết lạnh quá thì nên kết hợp với vận động TDTT. Tập luyện xong cần lau-sát người cho nóng hoặc tắm bằng nước ấm.
- Vào mùa đông, nên tắm không khí ở trong nhà, song phải ở nơi không khí lưu thông và cần kết hợp với tập luyện thể dục sáng.
- Với những người có trạng thái sức khoẻ yếu, những người đang mắc các bệnh cấp tính, bệnh hở van tim...thì không nên tắm không khí. Khi tắm không khí nếu thấy cảm giác lạnh hoặc có gió lớn thì không nên tắm lâu.
2.3. Tắm nước:
Tắm nước được mọi người ưa thích, nhất là với thanh thiếu niên. Trong điều kiện thời tiết, khí hậu của Đất nước ta việc tắm nước càng được phổ biến với mọi người, đi sâu vào đời sống hàng ngày của mỗi con người.
Tắm nước rất có lợi cho sự phát triển và rèn luyện của cơ thể.
• Khi tắm nước cần chú ý mấy điểm sau đây:
- Tập luyện tắm nước bắt đầu vào mùa hè hoặc mùa xuân, mùa thu, tắm từ nước ấm chuyển sang lạnh dần (với các em nhỏ thì không nên tắm nước quá lạnh).
- Người mới tập luyện, lần đầu ngâm nước chỉ từ 3 - 4 phút, sau đó tăng dần lên 2 - 3 phút, nhưng không nên ngâm mình trong nước quá 20 phút. Thông thường khi có cảm giác lạnh lần thứ 2 trong nước thì thôi ngay.
- Những phương pháp tắm nước thích hợp nhất là: lau, sát, ngâm, bơi và cũng có thể sử dụng các phương pháp hỗn hợp đễ tập luyện. Vào mùa đông nên sử dụng các phương pháp theo thứ tự: lau tay - ngực - bụng - chân - lưng rồi đến sát - ngâm nước. Vào mùa hè thì tốt nhất là tập luyện bơi lội.
- Tắm nước tốt nhất là vào buổi sáng sớm, trước khi ăn sáng 30 phút, không nên ngâm nước vào buổi tối.
Ngoài 3 phương pháp trình bày ở trên, để không ngừng củng cố, tăng cường sức khoẻ cần thường xuyên tham gia tập luyện TDTT, đặc biệt là tập luyện thể dục sáng.
Để tập luyện thể dục sáng có hiệu quả thì người tập cần:
- Tập luyện đúng bài quy định cho đối tượng.
- Tập đúng động tác, tiết tấu, nhịp điệu của động tác.
- Tập luyện thể dục sáng trước khi làm vệ sinh cá nhân.
- Trước khi thực hiện bài tập cần vận động nhẹ: đi bộ, chạy nhẹ nhàng…
- Tập luyện thể dục sáng ở nơi thoáng mát, không khí trong lành.
- Vào mùa đông khi tập luyện thể dục sáng cần mặc đủ ấm.
- Vào mùa hè, sau khi tập luyện thể dục sáng cần được tắm mát…
9 Phương pháp tập luyện phát triển các tố chất vận động cho HS tiểu học.
1. Phương pháp rèn luyện sức nhanh.
• Sức nhanh là năng lực thực hiện một hành động vận động trong điều kiện cho trước với thời gian ngắn nhất.
• Để phát triển sức nhanh cần phối hợp thực hiện các bài tập thể chất nhằm phát triển các yếu tố quyết định đến khả năng thể hiện của sức nhanh.
• Để tập luyện phát triển sức nhanh ta có thể sử dụng các bài tập thể chất có tác dụng phát triển năng lực phản ứng có tần số cao hay các bài tập có tác dụng phát triển sức mạnh - nhanh, các bài tập với bóng…
• Phương pháp tập luyện để phát triển sức nhanh là:
- Phương pháp tập luyện lặp lại.
- Phương pháp tập luyện giãn cách có cường độ vận động gần tối đa và tối đa.
- Phương pháp trò chơi vận động với bóng nhỏ…
• Trong huấn luyện sức nhanh cần chú ý đến cấu trúc lượng vận động, cụ thể là cần đảm bảo các yêu cầu sau đây:
- Cường độ vận động tối đa và gần tối đa.
- Khối lượng vận động nhỏ.
- Thời gian vận động ngắn.
- Thời gian nghỉ vượt mức (đảm bảo NLVĐ hồi phục vượt mức mới tập luyện tiếp).
- Khởi động kỹ trước khi thực hiện các bài tập phát triển sức nhanh.
- Sử dụng phương tiện tập luyện (các bài tập thể chất) phong phú đa dạng.
- Chú ý thả lỏng trong khi thực hiện bài tập.
- Thực hiện bài tập với yêu cầu cao về độ chính xác kỹ thuật động tác.
- Trong quá trình tập luyện nếu thấy xuất hiện hiện tượng giảm tốc độ vận động thì dừng tập.2. Phương pháp phát triển sức mạnh.
• Sức mạnh là năng lực khắc phục lực cản bên ngoài hoặc chống lại lực cản đó đó bằng sự nỗ lực của cơ bắp.
• Phương tiện giáo dục sức mạnh là các bài tập khắc phục lượng đối kháng, bao gồm:
lượng đối kháng bên ngoài và trọng lượng cơ thể.
• Phương pháp tập luyện để phát triển sức mạnh chủ yếu là: Phương pháp tập luyện lặp lại với các quãng nghỉ cực hạn (vượt mức).
• Để phát triển các loại sức mạnh khác nhau cần có phương pháp thực hiện lượng vận động phù hợp với đặc điểm của từng loại sức mạnh.
3. Phương pháp phát triển sức bền.
• Sức bền là năng lực duy trì hoạt động với một cượng độ cho trước. Hay còn gọi sức bền là năng lực khắc phục mệt mỏi.
• Phương tiện huấn luyện sức bền:
- Để phát triển sức bền chung ta sử dụng các bài tập phát triển chung, mà cụ thể là sử dụng phong phú các bài tập thể chất nói chung (các môn TDTT khác nhau).
- Để phát triển sức bền chuyên môn ta sử dụng các bài tập thi đấu có cượng độ vận động và điều kiện gần giống như thi đấu.
• Phương pháp tập luyện:
- Phương pháp tập luyện kéo dài: là phương pháp tập luyện mà lượng vận động kéo dài không có quãng nghỉ. Phương pháp này có thể được thực hiện ở 2 dạng sau:
+ Tập luyện liên tục.
+ Tập luyện thay đổi.
- Phương pháp giãn cách: là phương pháp tập luyện mà trong đó có sự luân phiên một cách hệ thống giữa giai đoạn vận động ngắn hay trung bình, dài với các quãng nghỉ ngắn (quãng nghỉ căng thẳng) không dẫn tới sự hồi phục đầy đủ kết hợp với quãng nghỉ vượt mức để hồi phục vượt mức.4. Phương pháp phát triển năng lực mềm dẻo.
• Mềm dẻo là năng lực thực hiện động tác với biên độ lớn.
• Phương pháp tập luyện để phát triển mềm dẻo chủ yếu là phương pháp kéo giãn cơ bắp và dây chằng. Người ta thường sử dụng phương pháp này dưới các hình thức sau đây:
- Kéo giãn cơ bắp và dây chằng trong thời gian dài, khi xuất hiện cảm giác đau thì thôi.
Thông thường là duy trì sự kéo giãn trong khoảng 10→20 giây, lặp lại 3→4 lần.
- Tăng sự đàn hồi khi kéo giãn tới khi đạt được mức tối đa bằng các động tác lăng đơn giản.
- Kết hợp kéo giãn bằng những động tác lăng với việc dừng lại ở vị trí đã được kéo giãn cao nhất (khoảng 5→6 giây).
• Tập luyện để phát triển mềm dẻo cần thực hiện tốt các yêu cầu sau:
- Lựa chọn bài tập phát triển mềm dẻo phù hợp yêu cầu của môn thể thao.
- Tập luyện liên tục, hệ thống.
- Trước khi tập luyện phải khới động kỹ.
- Giữa các lần thực hiện bài tập cần thả lỏng và xoa bóp nhẹ.
- Kết hợp hợp lý các bài tập mềm dẻo tích cực với bài tập mềm dẻo thụ động.
- Không sắp xếp bài tập mềm dẻo vào cuối buổi tập hay sau khi tập luyện sức mạnh.
- Kết hợp các bài tập mềm dẻo với các bài tập sức mạnh.
5. Phát triển năng lực phối hợp vận động (giáo dục khéo léo).
Tính khéo léo thể hiện chủ yếu thông qua năng lực phối hợp vận động.