Mục III. Một số di sàn văn hoá tiêu biếu ở Việt Nam
I. Nhà nước và pháp luật trong lịch sử VN (trước năm 1858)
1. Một số mô hình nhà nước quân chủ tiêu biểu
a. Nhà nước quân chủ thời Lý-Trần
- Nhà nước thời Lý-Trần là mô hình nhà nước quân chủ thân dân Mô hình nhà nước quân chủ
tập quyền thân dân
Vua nắm giữ quyền lực Nhà nước thống nhất từ Thi hành nhiều chính
- Tổ chức nhà nước
b. Nhà nước quân chủ thời Lê sơ
- Nhà nước thời Lê sơ được tổ chức theo mô hình quân chủ tập quyền quan liêu Vua nắm giữ quyền lực Nhà nước thống nhất từ Thi hành nhiều chính
- Tổ chức nhà nước
c. Nhà nước quân chủ thời Nguyễn
- Tổ chức nhà nước
Hoạt động 2. Tìm hiểu về một số bộ luật tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam (trước năm 1858)
a. Mục tiêu:
Phân tích được những nét chính của bộ Quốc triều hình luật và Hoàng việt luật lệ.
b. Nội dung : Học sinh nghiên cứu sách giáo khoa quan sát tranh ảnh, thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi của giáo viên
c. Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập
-Trước khi vào nội dung chính giáo viên có thể đặt câu hỏi cho học sinh: hãy kể tên một số một số bộ luật ở nước ta thời phong kiến mà em biết?
- Sau đó giáo viên chốt lại ý: trước thời Lý nước ta chưa có luật thành văn. Từ thời Lý đến thời Nguyễn, Nhà nước quan tâm xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Một số bộ luật thành văn của nước ta đã ra đời: Hình thư (thời Lý), Hình luật (thời trần), Quốc triều hình luật (thời Lê Sơ), Hoàng việt luật lệ (thời Nguyễn).
Trong đó 2 bộ luật Quốc triều hình luật và Hoàng việt luật lệ là hoàn chỉnh nhất.
- Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm, thực hiện các nhiệm vụ sau:
Nhóm 1:
+ Hãy cho biết những nội dung cơ bản của bộ Quốc triều hình luật.
+ Hãy rút ra một số điểm tiến bộ của bộ Quốc triều hình luật.
Nhóm 2:
+ Hãy cho biết những nội dung cơ bản của bộ Hoàng việt luật lệ.
+ Cho biết những điểm chung của hai bộ Quốc triều hình luật và Hoàng việt luật lệ.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu.
Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động - Nhóm HS lần lượt trả lời các câu hỏi
Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của nhau.
- GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh.
Về bộ Quốc triều hình luật:
+ Quốc triều hình luật còn được gọi là Luật Hồng Đức, bộ luật gồm 33 chương, 722 điều. Trong đó qui định về nhiều lĩnh vực khác nhau: hình sự, dân sự, hôn nhân, gia đình…
+ Bộ luật có nhiều điều khoản bảo vệ quyền lợi vua, chúa, quan lại, quí tộc.
Ví dụ: qui định về tội “thập ác”, về việc xử phạt các hành vi làm hư hại đồ dùng của vua và hoảng tộc…
+ Luật Hồng Đức củng thể hiện tính tiến bộ, nhân văn, đề cao giá trị đạo đức của con người. Ví dụ: con giái được chia tài sản như con trai, được quyền thừa kế hương hỏa, khi phân chia tài sản do vợ chồng tạo dựng thì được chia đội…
Về bộ Hoàng việt luật lệ
+ Hoàng việt luật lệ còn được gọi là luật Gia Long, được biên soạn dưới triều Nguyễn, gồm 398 điều, phân làm 22 quyển.
+ Đây là bộ luật điều chỉnh hầu hết các mối quan hệ xã hội, trong đó tập trung bảo vệ chế độ quân chủ, quyền lợi, địa vị của giai cấp thống trị.
+ Bên cạnh đó bộ luật này cũng có điểm tiến bộ như bảo vệ người già, trẻ em…
+ Điểm giống nhau của hai bộ luật: về nội dung (đều có nhiều điều luật bảo vệ chế độ, giai cấp thống trị, bên cạnh đó vẫn có nhiều điều khoản tiến bộ: bảo vệ những người yếu thế trong xã hội như người già, phụ nữ, người tàn tật), về cơ sở xây dựng bộ luật (đều tham khảo các bộ luật của Trung Hoa đương thời và có đều chỉnh cho phù hợp với phong tục, tập quán người Việt), về kĩ thuật lập pháp (đều có nhiều điểm tiến bộ, thể hiện trong cấu trúc các bộ luật).