Chương 1 SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ MAI TRONG DÒNG CHẢY
1.3. Hành trình sáng tác của Nguyễn Thị Mai
1.3.3. Quan niệm sáng tác của nhà thơ
Khi xác định theo con đường nghệ thuật, đặc biệt là trở thành một nhà thơ, guyễn Thị ai đã xác định một quan niệm nghệ thuật riêng: “Thơ là phương tiện cao cấp, sang trọng để bộc bạch sẻ chia n i niềm. gôn ngữ đời thường vẫn có thể bộc bạch, sẻ chia nhưng người ta chỉ hiểu và cảm thông. Thơ hơn thế. Thơ hấp dẫn, ám ảnh người ta, xáo động c i l ng người ta và mách bảo người ta biết yêu hơn cuộc đời đang sống. Bởi thơ là nghệ thuật sáng tạo không ngừng của ngôn ngữ đời thường” 19, 26 . Trong hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình, guyễn Thị ai trăn trở nhất là việc tìm tứ thơ. Bà cho rằng “tứ phải lạ, phải mới, phải bất ngờ và mê hồn người đọc”, bà nhận ra: “ hiều người không thuộc đƣợc bài thơ nhƣng rất nhớ tứ, xúc động vì cái tứ chứ không phải vì hình thức bài thơ. Có tứ sẽ có hình thức thể hiện” 13 . Bà làm thơ là để trải l ng, để bộc lộ những cảm xúc dồn nén bấy lâu trong tâm hồn chứ không phải để đƣợc vinh danh hay đƣợc nổi tiếng, bà làm thơ nhƣ một bản năng, một công việc thường ngày của cô giáo - nhà thơ “Tôi làm thơ ch ng khát khao để thành danh hay để có vị trí trong thi đàn mà chỉ vì yêu thích kiểu bộc lộ suy nghĩ, chia sẻ tình cảm của mình một cách xúc tích, lãng mạn và ấn tƣợng” [13].
ằm trong d ng chảy của thơ ca nữ Việt am đương đại, thơ guyễn Thị ai vẫn có nét đằm thắm, trữ tình, sâu lắng và sự quyến rũ rất riêng. Sức hấp dẫn ấy có cội nguồn từ cuộc sống nhiều khó khăn vất vả và tình yêu vô bờ bến dành cho thơ ca. Thơ guyễn Thị ai phong phú cả về thể loại và đề tài, m i đề tài bà đều để lại dấu ấn riêng của mình. Đặc biệt nhất và chiếm nhiều nhất trong các sáng tác của bà là đề tài về gia đình, tình yêu và người phụ nữ. Qua thơ bà, ta thấy được sự dung dị, đôn hậu, truyền thống của người phụ nữ xưa nhưng cũng có nét mạnh bạo, bản lĩnh của người phụ nữ trí thức thời kì hiện đại. Bà
khéo léo hài h a cả đời sống hiện thực và nghệ thuật, để vừa nuôi con bến thực, nuôi mình bến mơ. Tác giả ê Thành ghị trong bài viết: Những ngọn n n í trong thơ đã nhận xét: “ guyễn Thị ai đã mang đến cho thơ Việt nam hiện đại một nhan sắc thơ rất riêng của một phụ nữ tảo tần, đảm đang, biết r đâu là thực đâu là mơ của cuộc đời, biết r đâu là trách nhiệm, đâu là đam mê của bổn phận mình, sáng tỏ cái nghiệt ngã của kiếp nhân sinh và cái vô minh muôn thuở của thơ lơ mơ… ghĩa là đã đến lúc thấu hiểu, thấu cảm lẽ đời, nghiệp văn. Quả là rất đáng chia sẻ, cảm thông với những ai vẫn c n đam mê, theo đuổi nghiệp văn chương trong thời buổi các giá trị tinh thần đang không được xem trọng như lúc này. hƣng tôi tin, với họ đam mê sáng tạo là không gì thay thế đƣợc, không gì đánh đổi đƣợc” [36].
D làm thơ ở đề tài nào, bà cũng thể hiện đƣợc vẻ đ p của tính nữ trong thơ mình, vẻ đ p ấy bộc lộ một cách kín đáo, nhƣng càng đọc càng thấm, càng đọc càng hay. ói đến thơ guyễn Thị ai ta không hề thấy cái phá phách, chông gai, khác lạ mà chỉ thấy ánh lên sự dịu dàng, ấm áp, đôn hậu nhƣng lại không hề cổ hủ, lạc hậu. hững vần thơ vẫn giữ nét đ p truyền thống của người phụ nữ Việt am: nồng ấm, chắc chắn, dịu dàng để chở che, bảo vệ hạnh phúc gia đình, nhưng cũng dứt khoát, mạnh bạo khi kh ng định chủ quyền của người phụ nữ. gười đọc yêu thơ guyễn Thị ai dễ dàng nhận ra rằng, phần lớn các bài thơ của guyễn Thị ai đều viết ở thể thơ lục bát. Thơ lục bát dễ làm nhƣng khó hay, vì thế bà đã đƣa vào thơ lục bát những cấu tứ nghệ thuật riêng để tạo nên dấu ấn của thể thơ này. guyễn Thị ai vận d ng nhiều tục ngữ, ca dao làm sâu sắc hơn cho thơ lục bát nhƣ ở các bài thơ: Nh hông ố, N i v i on h ng, Ru m , i th th m v i h . Bên cạnh đó bà cũng rất thành công trong sử dụng ngôn ngữ hiện đại để lục bát biểu hiện sát đúng tình cảm và tâm trạng con người. Thơ lục bát của guyễn Thị ai có cả chất hài hước, hóm hỉnh và đa nghĩa, tạo nên những giây phút thư giãn, thú vị cho người đọc như ở các bài:
n gái m gi ng, T m ảo v nh, Tắm i n g p sư, êm ph qu sông ậu, i n thơ
Không chỉ là một cô giáo - nhà thơ, guyễn Thị ai c n là một nhà tâm lý, một cán bộ phụ nữ hoạt động vì bình đ ng giới và hạnh phúc của người phụ nữ. Bạn đọc yêu thích chuyên san nh phú gi đ nh của báo Ph nữ iệt Nam h n đã quen với bút danh Hạnh Hoa xuất hiện đều đặn hơn mười năm nay với hàng nghìn câu chuyện ý nghĩa về đời sống hôn nhân, gia đình. Giờ đây, d đã nghỉ hưu, nhưng với l ng yêu nghề, nhiệt huyết và sự tận tâm, guyễn Thị ai thường xuyên được các cơ quan nhà nước, các tổ chức phi chính phủ mời giảng dạy cho các trường, các địa phương về công tác phụ nữ và bình đ ng giới.
ột trong những điểm đáng quý, đáng trọng ở guyễn Thị ai là bà rất trân quý những người yêu thích văn chương. hà thơ âm uân Vi đã vô c ng xúc động và khâm phục guyễn Thị ai bởi tấm l ng nhân hậu và sự quan tâm, chia sẻ với những người yêu văn học, ông kể: “Tôi được biết, chị thường qua những nhà xuất bản văn học quen biết, xin lại sách tồn kho rồi đóng gói gửi qua bưu điện cho các câu lạc bộ thơ quen chị, hoặc tự mua sách để tặng cho những ai trả lời xuất sắc trong các cuộc giao lưu mà chị lại là khách mời. Chị là người rất trân trọng những ai tặng sách mình, bận mấy cũng dành thời gian, không chỉ để đọc, mà còn viết thƣ cám ơn kèm theo những cảm nhận của mình với thái độ:
khen, chê th ng thắn, nên nhiều người chỉ một lần tặng sách mà trở nên gần gũi thân thiết với chị. Chính nhờ hồn thơ giàu sức sẻ chia và tình cảm nồng ấm chân thành nơi chị, mà có những công chúng rất đặc biệt của mình. Một lần tôi và chị cùng mấy người về thăm câu lạc bộ thơ àng Hiệp, huyện Phúc Thọ, Hà Đông (nay là Hà Nội . Hàng trăm hội viên tề tựu, dành cho chúng tôi cuộc gặp gỡ ân tình, họ đã thi nhau: đọc, ngâm, hát và bình thơ guyễn Thị Mai. Tôi thật sự bất ngờ về sức lan toả, và hạnh phúc của người làm thơ khi đến được với những miền đất cần lao này…” [51].
T ểu kết c ư ng 1
Có thể thấy rằng, thơ Việt từ sau 1975, nhất là sau 1986 đã đạt đƣợc nhiều thành tựu trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật, trong đó không thể thiếu dự phần của các cây bút nữ. Thế hệ nhà thơ nữ sau năm 1975 phát triển đông đảo cả về số lƣợng và chất lƣợng, mang đến một diện mạo mới cho nền văn học đương đại Việt am. Các cây bút nữ thời kì này đã có sự đổi mới tư duy nghệ thuật với những khám phá mới về đề tài, cảm hứng và cách thức thể hiện kiến tạo khuôn diện mới cho thơ nữ giới. Có thể nói, trong không khí văn học đổi mới và hội nhập, các nhà thơ nữ đã mạnh dạn thể hiện cái tôi cá nhân ph hợp với yêu cầu cảm thụ và tiếp nhận của độc giả yêu thơ và đọng lại vẫn là vẻ đ p tâm hồn của người phụ nữ Việt am mà nhà thơ guyễn Thị ai là một gương mặt thân quen và nổi bật trong số đó. Với gần 4 năm cầm bút, tuy không gây ồn ào, chú ý nhƣ một hiện tƣợng văn học song bà đã có những đóng góp đáng kể cho đời sống thơ ca đương đại, được giới phê bình nói riêng và công chúng nói chung đánh giá là gương mặt tiêu biểu cho vẻ đ p của thơ ca nữ phái.