4. Các thể lâm sàng
6.2. Nắn trật khớp háng
- Nắn TKH được tiến hành dưới gây mê toàn thân và giãn cơ.
6.2.2. Phương pháp
- Nhiều kỹ thuật nắn TKH được mô tả nhưng dựa trên nguyên tắc chung: Khung chậu bệnh nhân được cố định, ban đầu lực kéo nắn theo hướng ngược lại với lực tác động theo cơ chế chấn thương ban đầu, lợi dụng nguyên lý đòn bẩy với điểm tựa đặt vào khớp gối bệnh nhân. Lực kéo nắn phải nhẹ nhàng, tăng dần đều để thắng được sức co cơ, tránh gãy xương thứ phát.
- Một số kỹ thuật nắn TKH thường dùng: Kỹ thuật BOEHLER, Kỹ thuật Allis.
TLTK: Bài Giảng Bệnh Học Ngoại Khoa – ĐH Y Hà Nội (2020)
Chủ biên: Gs. Hà Văn Quyết – PGs. Đoàn Quốc Hưng – PGs. Phạm Đức Huấn 64 6.2.2.1. Kỹ thuật BOEHLER: Cách nắn với kéo đai vải số 8.
- Bệnh nhân nằm ngửa, cố định đai chậu vào bàn nắn, háng và gối gấp 90°.
- Người nắn đứng cùng bên với bệnh nhân.
- Một đai vải quàng qua cổ người nắn và qua gối bệnh nhân.
- Kéo thẳng đùi lên trời, đè cẳng chân bệnh nhân xuống tạo nên lực chính qua đai vải. Tùy theo kiểu trật mà khép háng hoặc dạng háng cho phù hợp.
6.2.2.2. Kỹ thuật nắn khớp háng Allis - Bệnh nhân nằm ngửa ở trên bàn.
- Người phụ giữ chặt hai mào chậu của bệnh nhân.
- Người nắn đứng cùng bên khớp háng trật.
- Người nắn cầm ở khoeo chân, kéo chân xuống phía dưới nhẹ nhàng, sau đó, nâng nhẹ nhàng chân lên đến 70° và tăng lực kéo, có thể xoay nhẹ khớp háng để tạo thuận lợi cho chỏm xương đùi vào ổ cối. Một tiếng kêu “cụp” là dấu hiệu chỏm xương đùi đã vào ổ cối.
6.2.3. Đánh giá - theo dõi sau khi nắn khớp háng
- Kiểm tra mất vững khớp sau nắn: Đưa háng gấp 90 độ ở tư thế trung gian, khớp háng không trật lại sau nắn.
- Nhẹ nhàng kiểm tra biên độ vận động khớp xem có mảnh xương kẹt khớp hay không.
- Chụp lại khớp háng sau nắn dưới màn tăng sáng.
6.2.4. Bất động
Khớp háng phải được bất động duỗi hoàn toàn, xoay trong (15o) hơi dạng, bột chậu - lưng - chân hoặc bột đùi - cẳng - bàn chân chống xoay hoặc bằng cách nằm im trên giường trong 2 - 4 tuần.
Kéo liên tục qua lồi cầu đùi được chỉ định cho trường hợp TKH mất vững, TKH trung tâm hoặc ngay cả khi có nghi ngờ mảnh xương kẹt khớp.
6.2.5. Tập vận động
Sau khi tháo bột tập vật lý trị liệu, vận động nhẹ nhàng từ từ lấy lại biên độ cử
TLTK: Bài Giảng Bệnh Học Ngoại Khoa – ĐH Y Hà Nội (2020)
Chủ biên: Gs. Hà Văn Quyết – PGs. Đoàn Quốc Hưng – PGs. Phạm Đức Huấn 65 động khớp háng trong 4 - 8 tuần.
6.3. Điều trị phẫu thuật 6.3.1. Chỉ định
- Nắn trật thất bại.
- Mảnh xương kẹt trong khớp háng.
- Khớp háng mất vững sau nắn.
- Gãy cổ hoặc chỏm xương đùi.
- TKH có biến chứng như tổn thương mạch máu, thần kinh, ...
- TKH cũ, thường là > 3 tuần, ổ cối bị lấp đầy bởi tổ chức xơ hoá.
6.3.2. Nguyên tắc điều trị phẫu thuật: Tùy theo tổn thương.
- Trường hợp nắn trật thất bại do kẹt chỏm xương đùi kiểu “cài khuy áo” thì cần mở rộng bao khớp, giải phóng chỏm, đặt lại khớp háng.
- Nếu nắn trật thất bại do ổ cối bị lấp đầy thì cần làm sạch ổ cối, đặt lại khớp háng.
- Trường hợp gãy xương kèm theo như ổ cối, cổ, chỏm xương đùi thì kết hợp xương nếu có chỉ định.
- Phẫu thuật thay khớp háng cũng được cân nhắc chỉ định trong một số trường hợp.
6.3.3. Điều trị sau mổ
- Chăm sóc vết thương, theo dõi biến chứng chảy máu sau mổ.
- Hướng dẫn bệnh nhân các bài tập tại giường để tránh teo cơ, cứng khớp và tránh các biến chứng do bất động.
- Bất động sau mổ 3 - 4 tuần và tập phục hồi chức năng lấy lại biên độ vận động cho khớp háng.
- Trường hợp có kết hợp xương kèm theo thì đi phải có nạng đỡ, chịu lực bắt đầu sau tuần thứ 12.
6.4. Điều trị trật khớp háng trung tâm 6.4.1. Điều trị không mổ
- Vỡ ổ cối không lệch hoặc di lệch dưới 2mm.
TLTK: Bài Giảng Bệnh Học Ngoại Khoa – ĐH Y Hà Nội (2020)
Chủ biên: Gs. Hà Văn Quyết – PGs. Đoàn Quốc Hưng – PGs. Phạm Đức Huấn 66 - Gãy lệch ở nơi ít quan trọng.
- Có bệnh nội khoa cần điều trị trước.
- Có vết thương nhiễm trùng nơi dự kiến mổ.
- Người già loãng xương.
6.4.2. Kéo liên tục
Gây mê, kéo chân bên trật theo trục chi dưới, kiểm tra chiều dài hai chân bằng nhau là được (mục đích là để chỏm ra khỏi tiểu khung, về vị trí cũ). Sau đó xuyên vít có móc vào đầu trên xương đùi, dưới đinh mấu chuyển lớn khoảng 2,5cm, kéo liên tục với trọng lượng bằng l/6 trọng lượng cơ thể, kéo trong 4 - 6 tuần.
6.4.3. Phẫu thuật kết hợp xương
Khi ổ cối vỡ nặng, di lệch nhiều trên 2mm, bệnh nhân trẻ thì phải mổ sớm để nắn và kết hợp xương bằng nẹp vít.
A B C
Hình 2.21. Kỹ thuật nắn trật khớp háng theo Allis (A) Bigelow (B) và Stimson (C) Nguồn: Campbell’s Operative Orthopeadic 11th, 2007
TLTK: Bài Giảng Bệnh Học Ngoại Khoa – ĐH Y Hà Nội (2020)
Chủ biên: Gs. Hà Văn Quyết – PGs. Đoàn Quốc Hưng – PGs. Phạm Đức Huấn 67