BÀI 7: GIẢI PHẪU HỆ TIẾT NIỆU
7. Hình thể trong và cấu tạo
Thận được bọc trong một bao sợi, ở giữa là xoang thận, có mạch máu TK, bể thận đi qua và được làm đầy bởi tổ chức mỡ. Bao quanh xoang thận là khối nhu mô thận hình bán nguyệt.
7.1.1. Xoang thận
Xoang thận thông ra ngoài ở rốn thận, thành xoang có nhiều chỗ lồi lõm. Chỗ lồi hình nón gọi là nhú thận. Nhú thận cao khoảng 4 - 10 mm. Đầu nhú có nhiều lỗ của các ống sinh niệu đổ nước tiểu vào bể thận. Chỗ lõm úp vào các nhú thận gọi là các
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 235
đài nhỏ. Mỗi thận có khoảng 7 - 14 đài thận nhỏ . Các đài nhỏ, hợp lại thành 2 – 3 đài lớn. Các đài lớn hợp lại thành bể thận. Bể thận thông với niệu quan.
7.1.2. Hệ thống đài - bể thận
Hình thái, cách sắp xếp hệ thống đài bể thận thay đổi theo mỗi cá thể. Thường mỗi thận có 10 – 13 đài nhỏ sắp xếp thành 3 - 6 (điển hình là 4) nhóm đổ chủ yếu vào 2 đài lớn trên và dưới, đôi khi vào cả phần giữa bể thân. Điển hình có 4 nhóm đài nhỏ dẫn lưu 4 phần tương ứng của 2 nửa thận.
7.1.3. Nhu mô thận
Nhu mô thận gồm có 2 vùng: vùng trung tâm (vùng tủy) và vùng ngoại biên (vùng vỏ).
a. Tuỷ thận
Màu đỏ sẫm, được cấu tạo bởi nhiều khối hình nón gọi là tháp thận hay tháp Malpighi. Đáy tháp quay về phía bao thận, đỉnh hướng về xoang thận tạo nên nhú thận. Tháp thận thường nhiều hơn nhú thận, ở phần giữa thận 2 - 3 tháp chung nhau 1 nhú thận, còn ở 2 cực thận có khi 6 - 7 tháp chung nhau 1 nhú thận. Các tháp sắp xếp thành 2 hàng dọc theo 2 mặt trước và sau thận. Mỗi thận thường có từ 8 - 12 tháp Malpighi.
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 236
Hình 7.8. Hình thể trong của thận b. Vỏ thận
Vỏ thận là phần nhu mô bao quanh các tháp thận, có màu vàng đỏ nhạt, gồm:
- Cột thận: là phần nhu mô nằm xen giữa các tháp thận, gọi là cột Bertin.
- Tiểu thuỳ vỏ: là phần nhu mô từ đáy tháp đến bao sợi. Tiểu thuỳ vỏ có 2 phần:
+ Phần tia: gồm các khối hình tháp nhỏ (tháp Ferrein), đáy nằm trên tháp thận, đỉnh hướng ra bao thận. Mỗi tháp Malpighi chứa từ 300 - 500 tháp Ferrein.
+ Phần lượn hay mê đạo thận: là phần nhu mô xen lẫn giữa các phần tia.
7.2. Vi thể
Dưới kính hiển vi, nhu mô thận được cấu tạo chủ yếu bởi những đơn vị chức năng gọi là nephron. Mỗi nephron gồm có: 1 tiểu thể thận và 1 hệ thống ống sinh niệu. Mỗi phần của nephron có một vai trò riêng trong việc bài tiết và hấp thu nước và một số chất trong quá trình thành lập nước tiểu.
7.2.1. Tiểu thể thận
Tiểu thể thận có hai phần: một bao ở ngoài bọc xung quanh một cuộn mao mạch.
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 237
7.2.2. Hệ thống ống sinh niệu
Hệ thống ống sinh niệu gồm: các tiểu quản lượn, ống lượn gần, quai Henlé, ống lượn xa, các tiểu quản thẳng, ống thu thập.
Tiểu thể thận, ống lượn gần, ống lượn xa nằm trong phần lượn của vỏ thận.
Quai Henlé, ống thẳng, ống thu thập nằm trong phần tia của vỏ thận và tuỷ thận.
Hình 7.9.A. Hệ thống ống sinh niệu
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 238
Hình 7.10. Cấu tạo vi thể của thận 7.3. Các thùy thận
Cổ điển: người ta chia thận người ra nhiều thùy (8-12 thùy) dính liền vào nhau, mỗi thùy gồm 1 tháp Malpighi và 1 vùng chất vỏ bao quanh được kéo dài tới mặt ngoài của thận. Mỗi tháp Ferrein được coi như 1 tiểu thùy thận.
Hiện nay: sự phân chia thận thành các phân thùy dựa vào sự phân bố của hệ thống đài - bể thận phối hợp với sự phân chia các nhánh ĐM thận để áp dụng cắt thận bán phần.
Thận được chia làm 5 phân thuỳ: phân thùy trên, phân thùy dưới, phân thùy trước trên, phân thùy trước dưới và phân thùy sau.