BÀI 8: GIẢI PHẪU SINH LÝ HỆ SINH DỤC
A. GIẢI PHẪU HỆ SINH DỤC NAM
I. CẤU TRÚC SINH DỤC BÊN NGOÀI CỦA NAM GIỚI
1.1. Hình thể ngoài
Gồm có một rễ, một thân và quy đầu. Rể dính vào xương mu và ngành ngồi mu.
Thân hình trụ ở giữa có rãnh. Qui đầu có dạng hình tháp, màu hồng, ở giữa có lổ sáo hay lổ niệu đạo ngoài, giới hạn ở trên bởi một vành nằm theo một mặt phẳng nghiêng theo trục của dương vật gọi là vành qui đầu. Thông thường qui đầu được bao trong một nếp da niêm mạc gọi là bao qui đầu phía dưới xếp lại thành một hãm.
Kích cỡ và hình dáng của dương vật giữa những người đàn ông khác nhau là khác nhau. Chiều dài trung bình của dương vật khi mềm là từ 7,5 - 10 cm; chiều dài trung bình của dương vật khi cương lên là từ 12,5 - 18 cm.
1.2. Cấu tạo
1.2.1. Các bao dương vật
Gồm có da, lớp tổ chức dưới da, mạc dương vật nông, mạc dương vật sâu và lớp trong cùng là lớp trắng bao bọc quanh hai vật hang và tạo nên vách giữa của dương vật.
1.2.2. Các tạng cương
Vật hang dương vật gồm hai ống hình trụ nằm ở mặt lưng, phía sau dính vào ngành ngồi mu, có cơ ngồi hang bọc chung quanh. Vật xốp dương vật bao bọc quanh niệu đạo, phía trước phình to ra thành qui đầu, phía sau cũng phình to tạo nên hình xốp. Vật xốp có chức năng là giữ cho phần niệu đạo dương vật mở ra trong quá trình phóng tinh. Cả ba khối có các xoang máu tạo ra khả năng cương của dương vật khi các xoang này chứa đầy máu.
1.2.3. Gốc dương vật
Gồm hành dương vật là vùng tận cùng của thể xốp và hai giò dương vật (crura of the penis) là hai đầu tận cùng của 2 thể hang
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 262
Phần hành dương vật gắn với mặt dưới của hoành niệu sinh dục và được bao quanh bởi cơ hành xốp (bulbospongiosus muscle). Mỗi giò dương vật được bao quanh bởi cơ ngồi hang (ischiocavernosus muscle). Sự co lại của các cơ này sẽ hỗ trợ cho quá trình phóng tinh.
Hình 8.1. Cấu tạo dương vật
1. Quy đầu 2. Vật hang 3. Hành xốp 4. Trụ dương vật 1.3. Mạch máu và thần kinh
ĐM nuôi dưỡng dương vật xuất phát từ ĐM thẹn trong, gồm có ĐM mu dương vật nằm ở giữa lớp trắng và mạc dương vật sâu và ĐM sâu dương vật nằm ở trung tâm của vật hang.
TM mu dương vật nằm ở phía lưng dương vật đổ về đám rối TM quanh bàng quang. Hiện tượng cương dương vật có thể do sự giản các ĐM dẫn đến sự gia tăng dòng máu trong vật hang, cùng lúc có sự ứ trệ tuần hoàn trong các TM.
Dây TK của hiện tượng cương dương vật là những sợi ly tâm của các dây TK tuỷ S2, S3 và S4, trong khi dây TK mu dương vật là đường cảm giác.
2. Bìu
Bìu là một cấu trúc túi, do thành bụng trỉu xuống để chứa tinh hoàn, mào tinh và ống dẫn tinh. Trong bìu có một vách ngăn được cấu tạo bởi lớp cân nông và cơ bì chia bìu ra làm hai, mỗi bên chứa một tinh hoàn.
Bìu nằm ở ngoài khoang ổ bụng nên giúp duy trì nhiệt độ của tinh hoàn thấp hơn từ 2 đến 30C so với nhiệt độ của cơ thể, điều này hết sức quan trọng đối với sự sản xuất và sự sống còn của tinh trùng.
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 263
Về cấu tạo, bìu gồm có bảy lớp:
- Da: mỏng, rất đàn hồi, bề mặt có nhiều nếp nhăn ngang và một nếp dọc rõ gọi là đường giữa bìu
- Cơ bám da (cơ bì): gồm những sợi cơ trơn bám vào da, chúng được cấu tạo từ các bó sợi cơ trơn liên kết trực tiếp với tổ chức dưới da của thành bụng, khi các cơ này co sẽ làm cho bìu nhăn lại.
- Lớp tế bào dưới da: là lớp mỡ và tổ chức nhảo dưới da.
- Lớp mạc nông: có nguồn gốc và liên tục với mạc tinh ngoài.
- Lớp cơ bìu (cơ treo bìu): Cơ treo bìu là một dãi cơ vân nhỏ nằm trong thừng tinh và nối tiếp với cơ chéo trong trong thành bụng. Cơ treo bìu sẽ nâng các tinh hoàn lên sát với ổ bụng khi giao hợp và khi lạnh để sưởi ấm cho tinh hoàn và ngược lại khi nóng cơ này dãn để đưa tinh hoàn ra xa ổ bụng qua đó điều chỉnh nhiệt độ cho tinh hoàn. Việc điều chỉnh nhiệt độ cho tinh hoàn hết sức cần thiết để đảm bảo cho hoạt động sinh tinh diễn ra bình thường. Trong hoạt động này cũng có sự tham gia một phần của các cơ bì.
- Lớp mạc sâu: có nguồn gốc và liên tục với mạc tinh trong.
- Bao tinh hoàn: tạo nên do lớp phúc mạc bị kéo xuống khi tinh hoàn di chuyển, vì thế gồm có hai lá: lá tạng bám sát vào tinh hoàn và mào tinh, lá thành trở thành một lớp của bìu.
Hình 8.2. Bìu
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 264