BÀI 8: GIẢI PHẪU SINH LÝ HỆ SINH DỤC
B. GIẢI PHẪU HỆ SINH DỤC NỮ
I. CẤU TRÚC SINH DỤC BÊN NGOÀI CỦA PHỤ NỮ
Các cấu trúc sinh dục bên ngoài của phụ nữ (có nghĩa là cơ quan sinh dục ngoài), được gọi dưới tên chung là âm hộ, nó bao gồm một số cấu trúc khác nhau.
Các cấu trúc đó là gò vệ nữ, môi ngoài, môi trong, tiền đình, âm vật, và đáy chậu.
1. Gò vệ nữ
Gò vệ nữ là từ dùng để chỉ vùng mô thịt và đệm giữa xương mu và da. Ở những phụ nữ trưởng thành, gò vệ nữ được che phủ bởi lông mu. Gò vệ nữ rất nhạy cảm với các kích thích vì ở đây tập trung nhiều đầu mút của dây TK.
2. Môi ngoài (lớn)
Môi lớn là những nếp gấp phía bên ngoài của âm hộ. Những nếp gấp này nằm liền cạnh nhau, nhưng khi mở thì chúng căng ra phơi bày các cấu trúc khác của bộ phận sinh dục. Giống với mô bìu dái của nam giới, môi lớn trải dài từ gò vệ nữ đến đáy chậu, vùng giữa âm hộ và hậu môn. Lông mu che phủ các phần bên ngoài của môi lớn, nhưng chúng không che phủ phần bên trong. Vô số đầu mút của dây TK tập trung ở đây nên vùng này rất nhạy cảm, giống với bìu dái của nam giới.
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 271
Hình 8.6. Cơ quan sinh dục ngoài 3. Môi trong (bé)
Những nếp gấp bên trong của âm vật chính là môi bé. Nó nằm dưới môi lớn, những nếp gấp không có lông bao phủ này bắt đầu từ chỗ da trùm đầu âm vật (bao quy đầu), nối với môi ngoài gần đáy chậu. Nhiều đầu mút của dây TK và các mạch máu tập trung ở đây khiến cho môi bé rất nhạy cảm với kích thích. Môi bé cũng bảo vệ niệu đạo và lỗ âm đạo (những phần mở).
4. Tiền đình
Tiền đình là bộ phận nằm ở giữa môi bé. Nằm giữa âm vật và lỗ âm đạo là niệu đạo mở, ống niệu đạo đưa nước tiểu từ bàng quan ra ngoài cơ thể. Giữa lỗ niệu đạo và đáy chậu là lỗ âm đạo, hay phần mở của âm đạo. Khi sinh ra, một nếp gấp của màng nhầy niêm mạc, màng trinh, che phủ lỗ âm đạo của một phụ nữ, ít nhất là che phủ một phần. Màng trinh che phủ một phần lỗ âm đạo nói chung thường không gây trở ngại cho việc thoát máu kinh; tuy nhiên, màng trinh không thủng (màng che
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 272
phủ toàn bộ lỗ âm đạo) lại gây trở ngại cho việc thoát máu kinh. Ở hầu hết phụ nữ, màng trinh sẽ bị rách khi luyện tập hăng hái, khi thụt rửa, thủ dâm hay có quan hệ tình dục.
Có hai tuyến nhỏ, mỗi tuyến nằm ở một bên chỗ dưới âm đạo, chúng cũng mở thông với tiền đình. Trong thời gian có ham muốn tình dục, những tuyến Bartholin này tiết ra một lượng nhỏ dịch lỏng trước khi đạt đến điểm cực khoái. Chức năng của chất được tiết ra này hiện nay vẫn chưa được rõ.
5. Âm vật
Âm vật là một cơ quan của mô cương cứng, tương đồng (tương ứng) với đầu dương vật. Nó nằm giữa lỗ niệu đạo và vùng mà ở đó môi trong tiếp xúc tạo nên bao quy đầu hay da trùm đầu âm vật. Nhiệm vụ duy nhất của âm vật là phản ứng với khoái cảm tình dục. Cấu trúc của âm vật là hết sức nhạy cảm, vì giống với dương vật, ở âm vật tập trung rất nhiều đầu mút của dây TK, dù cho bề mặt của âm vật nhỏ hơn. Mô cương cứng của âm vật chứa nhiều máu và nó cương cứng khi phản ứng với kích thích.
6. Đáy chậu
Nằm ở giữa lỗ âm đạo và lỗ hậu môn là một vùng da trơn, nhạy cảm, đó chính là đáy chậu. Vì có rất nhiều điểm cuối của dây TK tập trung ở đáy chậu, nên nó rất nhạy cảm với các kích thích.
7. Tuyến vú
Tuyến vú là các tuyến mồ hôi được biệt hoá, tiết ra sữa, nằm trên cơ ngực lớn và cơ răng trước, dính bằng mạc sâu là một tổ chức liên kết chắc chắn.
Mỗi vú có một chỗ nhô lên, đậm màu, gọi là nhú vú hay đầu vú, trên đó có nhiều lỗ nhỏ của ống tiết sữa. Xung quanh nhú vú là quầng vú, là một vòng da sẩm màu, có những cục nhỏ do các tuyến bả.
Các chuỗi mô liên kết được gọi là các dây chằng treo vú hay dây chằng Cooper chạy giữa lớp da và lớp cân sâu để nâng đỡ vú. Các dây chằng này lỏng lẻo dần theo tuổi hay do sự căng dãn quá mức sẽ làm ngực chảy xệ xuống.
TLTK: Bài Giảng Giải Phẫu I, II – ĐH Y Dược TP. HCM (2021)
Chủ biên: Gs. Nguyễn Quang Quyền 273
Trong mỗi vú, tuyến sữa gồm từ 15 đến 20 thùy hay xoang, nằm tách nhau bởi các mô mỡ. Chính khối lượng mỡ, chứ không phải tuyến sữa, quyết định kích thước của vú. Mỗi thùy lại được chia thành nhiều tiểu thùy, mỗi tiểu thùy là những tuyến tiết sữa hình chùm gồm nhiều nang là các tuyến tiết sữa được gắn với nhau bằng tổ chức liên kết. Mỗi tuyến có mỗi ống tiết chạy hướng về nhú vú, trước khi mở ra ngoài, phình lên thành xoang sữa. Bao quanh các nang là các tế bào có hình thoi gọi là các tế bào cơ biểu mô, khi các tế bào này co lại sẽ giúp phóng sữa về phía núm vú. Sữa được sản xuất sẽ đổ vào các xoang chứa sữa, tại đây sữa sẽ được dự trữ trước khi được đưa ra ngoài nhờ qua các ống dẫn sữa.
Hình 8.7. Vú Hình 8.8. Hình thể trong của vú