5.1.1 Cấu tạo và phân loại cưa cầm tay
Cưa kim loại là một phương pháp gia công thô nhằm chia phôi ra thành từng phần, cắt bỏ phần thừa hoặc tạo thành các hình dáng nhất định trên chi tiết. Tuỳ theo hình dáng và kích thước của chi tiết gia công mà người ta cắt những tấm hay thanh kim loại thành những phôi có kích thước gần giống chi tiết gia công hoặc tạo thành hình dáng nhất định.
- Khung cưa: Là một thanh thép dẹt hoặc ống, uốn thành hình chữ U để mắc lưỡi cưa. Khung cưa có hai loại: khung cưa liền và khung cưa rời
- Lưỡi cưa: Được chế tạo bằng thép cacbon dụng cụ Y10, Y12,... hoặc bằng thép gió, thép hợp kim dụng cụ. Hai đầu lưỡi cưa có hai lỗ nhỏ để luồn chốt khi mắc lên khung cưa. Lưỡi cưa có hai loại: Loại một hàng răng và loại hai hàng răng.
Hình 5.1: a) Cấu tạo cưa cầm tay. b) Khung cưa liền; c) Khung cưa rời.
5.1.2 Kỹ thuật cưa kim loại bằng cưa cầm tay Lắp lưỡi cưa vào khung cưa
- Lắp hai lỗ trên lưỡi cưa vào hai chốt trên khung cưa sao cho hướng răng của lưỡi cưa hướng về phía trước.
- Vặn chặt đai ốc tai hồng để kéo căng lưỡi cưa.
- Kiểm tra độ căng của lưỡi cưa bằng cách ấn nhẹ ngón tay vào từng bên của lưỡi cưa, độ căng của lưỡi cưa được coi là đạt yêu cầu nếu lưỡi cưa không bị uốn cong.
Tư thế cưa kim loại
- Định vị chiều cao êtô theo tầm vóc người: cầm cưa đặt lên bề mặt vật gia công đã kẹp trên êtô, góc giữa cánh tay trên và dưới của tay phải bằng 900(hình 5.2a).
- Các ngón tay phải nắm lấy tay cầm của cưa, ngón tay cái đặt lên phía trên, các ngón tay còn lại nắm lấy tay cầm từ phía dưới (hình 5.2c).
- Tay trái giữ lấy không cưa, bốn ngón tay nắm lấy đai ốc tai hồng, ngón tay cái đặt lên chỗ khung cưa lắp với lưỡi cưa (hình 5.2d).
Thao tác cưa
- Đối với các chi tiết không vạch dấu, để thuận tiện cho việc cưa cần bấm móng ngón tay cái bên trái tại chỗ cần cưa và áp sát lưỡi cưa vào móng tay, cưa được cầm ở tay phải đưa đi đưa lại nhẹ nhàng để tạo thành vết.
- Khi cưa, hành trình đẩy cưa đi là hành trình cắt gọt, hành trình kéo cưa về là hành trình chạy không. Tư thế đứng sao cho khi đẩy cưa đi gần hết hành trình thì cánh tay trái gần như duỗi thẳng. Cánh tay trên và dưới của tay phải gần như vuông góc.
Khi kéo cưa về, cánh tay dưới của tay phải vẫn nằm ngang.
- Khi đẩy cưa đi, tay trái vừa ấn vừa đẩy, tay phải vừa ấn vừa đẩy đồng thời giữ cưa thăng bằng ở phương nằm ngang, tốc độ đẩy từ từ.
- Khi kéo cưa về, tay trái không ấn nữa, tay phải rút nhanh cưa về. Khung cưa luôn ở vị trí nằm ngang.
- Hành trình đẩy cưa đi và kéo cưa về phải nhịp nhàng, tốc độ trung bình khoảng 60 lần/phút.
- Khi cưa nên nhỏ nhớt hoặc thấm nước vào bề mặt lưỡi cứa để làm mát và bảo vệ lưỡi cưa lâu mòn trong quá trìnhn gia công chi tiết.( chú ý không được nhỏ nước tràn lan làm bàn nguội han, gỉ hết).
Cưa thép tròn hoặc vuông
- Cây thép được kẹp trên êtô, nếu cưa căt đứt thì mạch cưa phải nằm ngoài má kẹp êtô, đường cưa cách má kẹp êtô một khoảng 15 – 20mm.
- Dùng giũa tam giác vạch dấu chiều sau từ 1,5 – 2mm.
- Cưa một mạch cho tới khi đứt hẳn, khi gần đứt thì cho lưỡi cưa ăn nhẹ.
Thường dùng khi cắt vật nhỏ.
- Cưa hai mạch: cưa đứt khoảng ẵ kớch thước đường kớnh hay chiều dày vật cắt, lật mặt đối diện cũng cưa đứt như trên, sau đó đặt cây thép lên hai miếng kê dùng đệm và búa đập gãy. Phương pháp này thường dùng để cắt những cây thép có tiết diện vừa.
- Với cây thép có tiết diện lớn nên tiến hành cưa 4 mặt, mỗi mặt cưa đứt từ 1/3 đến ẳ đường kớnh hay chiều dày vật cắt sau đú đặt lờn miếng kờ và đập góy.
- Đối với các chi tiết không vạch dấu, để thuận tiện cho việc cưa cần bấm móng ngón tay cái bên trái tại chỗ cần cưa và áp sát lưỡi cưa vào móng tay, cưa được cầm ở tay phải đưa đi đưa lại nhẹ nhàng để tạo thành vết.
- Khi cưa, hành trình đẩy cưa đi là hành trình cắt gọt, hành trình kéo cưa về là hành trình chạy không. Tư thế đứng sao cho khi đẩy cưa đi gần hết hành trình thì cánh tay trái gần như duỗi thẳng. Cánh tay trên và dưới của tay phải gần như vuông góc.
Khi kéo cưa về, cánh tay dưới của tay phải vẫn nằm ngang.
- Khi đẩy cưa đi, tay trái vừa ấn vừa đẩy, tay phải vừa ấn vừa đẩy đồng thời giữ cưa thăng bằng ở phương nằm ngang, tốc độ đẩy từ từ.
- Khi kéo cưa về, tay trái không ấn nữa, tay phải rút nhanh cưa về. Khung cưa luôn ở vị trí nằm ngang.
- Hành trình đẩy cưa đi và kéo cưa về phải nhịp nhàng, tốc độ trung bình khoảng 60 lần/phút.
Cưa các loại tôn mỏng
Khi cưa các tấm tôn mỏng, kể tránh gãy lưỡi cưa cần phải tuân theo quy trình công nghệ sau:
- Chuẩn bị các phiến gỗ phẳng.
- Kẹp chặt một hay một số phôi giữa các phiến gỗ.
- Gá các phiến gỗ cùng với phôi lên êtô.
- Cắt phôi cùng các phiến gỗ.
Cưa các mạch dài
Hình 5.3Cưa mạch dài
Khi cưa các mạch dài mà mạch cưa lớn hơn khoảng cách từ lưỡi cưa đến khung cưa. Nếu mắc lưỡi cưa như bình thường thì khi lưỡi cưa ăn sâu xuống sẽ bị chạm vào khung cưa. Vì vậy phải mắc lưỡi cưa để mặt bên lưỡi vuông góc với mạch khung cưa, khi cưa khung nằm ngang (hình 5.3).
Cắt ống bằng cưa tay
Ống được kẹp lên êtô, hai má êô đệm gỗ để tránh ống bị biến dạng hoặc xước, vạch một đường dấu xung quanh ống.
Lúc đầu cưa theo mặt phẳng ngang, khi cưa gần đứt hết chiều dày ống thì nghiêng dần lưỡi cưa về phía ngực, khi không nghiêng được thì nới êtô, xoay vật, siết chặt lại êtô và tiếp tục cưa. Cứ như vậy cho tới khi mạch cưa khép kín, dùng tay bẻ nhẹ ống cho gãy.
5.1.3 Các dạng sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
1. Mạch cưa bị lệnh: Do cưa chưa vững, trong quá trình cưa khung cưa bị nghiêng ngả làm cho lưỡi cưa ăn lệch mạch hoặc do điều chỉnh lưỡi cưa chưa căng.
Nếu mạch cưa bị lệnh ta bỏ mạch cưa đó và tạo mạch cưa mới ở phía sau.
2. Răng cưa bị mẻ: Do cưa không đúng kỹ thuật như khi cưa tôn mỏng không kẹp giữa hai miếng gỗ, khi cưa ống không cưa vòng quanh, …
Răng cưa bị mẻ phải ngừng cưa, lấy cưa ra khỏi mạch cưa và lấy hết răng gãy nằm trong mạch cưa, đem mài lại 2 – 3 răng ở đoạn gãy và tiếp tục cưa.
5.1.4 An toàn khi cưa tay
Để đảm bảo cho người và thiết bị, khi cưa cần thực hiện các biện pháp an toàn sau:
- Phải giữ gìn tay không bị sây sát do các rìa sắc khi làm việc.
- Lưỡi cưa lắp vào khung cưa căng vừa phải, nếu quá chùng lưỡi cưa dễ bị tuột, nếu quá căng lưỡi cưa dễ bị gãy bung ra gây nguy hiểm cho người thao tác.
- Phải kẹp thật chặt phôi trên êtô.
- Không dùng cưa không có chuôi.
- Khi cưa gần đứt cần đưa nhẹ tay, dùng 1 tay đỡ vật để tránh vật rơi vào chân.
- Không dùng miệng thổi vào mạch cưa vì như vậy phoi dễ bay vào mắt.