Chương 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI CỦA THANH, THIẾU NIÊN HIỆN NAY
2.1. Các mạng xã hội được ưa chuộng nhất ở Việt Nam hiện nay
Theo số liệu thống kê của Viện Chiến lược Thông tin và Truyền thông, Bộ Thông tin và Truyền thống, Việt Nam hiện có khoảng 55 triệu người sử dụng MXH, chiếm khoảng 57% dân số, trong đó, số lượng người sử dụng mạng xã hội qua di động xấp xỉ 50 triệu người và chủ yếu tập trung sử dụng các MXH lớn như Facebook, YouTube, Zalo,… [70]. Còn theo số liệu của ComScore - một trong những công ty dẫn đầu thế giới về đo lường và đánh giá hiệu quả các giải pháp marketing trực tuyến đã từng công bố báo cáo về thị trường trực tuyến tại Việt Nam và Châu Á, đa số người sử dụng MXH là những người trẻ tuổi, nằm trong độ tuổi 15-34 (chiếm khoảng 71%) [27].
Điều này có lẽ xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi thanh, thiếu niên: nhanh nhạy tiếp thu cái mới, thích giao lưu và thể hiện bản thân… Mặt khác, việc đăng ký và tham gia MXH thực sự không phải là một trở ngại đối với đại bộ phận người dùng Internet bởi sự tiện dụng và đơn giản của nó. Chỉ cần sở hữu một tài khoản mail đang sử dụng và với một vài thao tác, chúng ta sẽ nhanh chóng tạo lập được một tài khoản Facebook, Twitter... Ở đó, mọi hướng dẫn đã được Việt hóa nên không quá khó để giới trẻ trải nghiệm những tính năng đã được mặc định.
Hiện nay, giới trẻ Việt Nam đang sử dụng nhiều nhất các MXH có độ phủ sóng toàn cầu như Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, MySpace...
và một số mạng nội địa như ZingMe, Zalo, Go.vn, Yume.vn, Tamtay.vn với nhiều tiện ích đáp ứng được nhu cầu hết sức đa dạng: kết nối - giao tiếp, tìm kiếm thông tin, học tập, giải trí, kinh doanh... của thanh, thiếu niên. Trong danh sách các MXH kể trên có lẽ nổi bật nhất vẫn là Facebook. Có thể nói, kể từ sau khi Yahoo cho ngừng sử dụng dịch vụ Blog 360, Facebook được đánh
78
giá dường như đã thống lĩnh thị trường MXH ở Việt Nam. Và hiện nay, theo số liệu thống kê mới nhất của Facebook, Việt Nam là nước có số lượng người sử dụng dịch vụ MXH này tăng nhanh nhất trên thế giới với khoảng 35 triệu người dùng, đồng nghĩa với việc hơn 1/3 dân số của nước ta đang sở hữu một tài khoản Facebook [86], trong đó đông đảo nhất có lẽ là đối tượng thanh, thiếu niên.
Kết quả điều tra khảo sát năm 2017 được thực hiện trên 600 bạn trẻ (11-30 tuổi) tại Thủ đô Hà Nội và tỉnh Lào Cai (bao gồm cả hai khu vực thành thị và nông thôn) đã cho thấy sự tiếp tục “thống trị” của Facebook (87.3%) cũng như vị trí của các MXH khác đang hoạt động ở Việt Nam.
Biểu đồ 2.1. Các MXH được thanh, thiếu niên sử dụng phổ biến (%) Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu đề tài
Thực tế, Facebook đã và đang quá phổ biến, thậm chí sẽ không quá khi nói rằng Facebook đồng hành cùng giới trẻ Việt mọi lúc mọi nơi kể cả khi họ sinh hoạt ăn uống, ngủ nghỉ; học tập; làm việc; giải trí… Nó dường như trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày giúp mọi người kết nối, theo dõi thông tin và chia sẻ mọi thứ theo cách đơn giản nhất. Bên
87,3
4,7 1,7
24,5
56,3
16,8
1,2
10 0
10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
Facebook Twitter Myspace Instagram Youtube Zingme Gov.vn Mạng xã hội khác (zalo,
viber…)
79
cạnh đó, những tính năng tỏ ra khá gần gũi với văn hóa Việt Nam cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng giúp Facebook chinh phục được giới trẻ và phát triển rất mạnh mẽ ở Việt Nam. Để làm rõ điều này chúng ta thử so sánh Facebook với Twitter - MXH rất được ưa chuộng ở nước ngoài song lại tỏ ra “lép vế” so với Facebook ở Việt Nam. Twitter được biết đến là nơi người dùng (những người không hề quen biết nhau) có thể tụ tập chuyện trò, bàn tán về những chủ đề mà họ yêu thích và trở thành bạn bè mới. Kiểu/dạng tính năng này dường như không phù hợp lắm với tâm lý của người Việt Nam bởi chúng ta thường có xu hướng rè rặt trong việc trò chuyện và đặc biệt là kết bạn với những người lạ. Trong khi đó, Facebook tỏ rõ là một MXH có nhiều lợi thế trong việc phản ánh và mang nhiều đặc điểm tính năng phù hợp hơn với văn hóa của người Việt bởi trong môi trường này, mọi người chủ yếu theo dõi tình hình, trò chuyện, trao đổi và tán gẫu với những người mà mình quen biết, có thể chia sẻ thông tin trong một nhóm người nhất định để tạo sự riêng tư và dần dần các mối quan hệ được hình thành hay thiết lập dưới dạng
“vòng tròn”. Trong khi với Twitter, đa phần các cuộc hội thoại và thông tin mang tính mở hay công khai thì ở Facebook, các cuộc hội thoại và thông tin được diễn ra trong một “vòng tròn” mang tính khép kín (giữa những người quen với nhau). Theo đó, sự lan truyền tin tức ở Facebook chỉ xảy ra từ vòng tròn này đến vòng kế tiếp, còn với Twitter thì sự lan truyền ấy có thể diễn ra công khai mà bất cứ ai cũng có thể nhìn thấy được. Đặc biệt, có một điểm nữa khiến Facebook ghi điểm với người Việt đó là, chúng ta thường có tâm lý đi theo số đông, và điều này hoàn toàn phù hợp với MXH này bởi khi người dùng đã đăng ký và quen với việc sử dụng thì các mối quan hệ của họ sẽ tăng dần theo dạng “friends of friends” (bạn của bạn). Sau cùng, một điểm mạnh nữa của Facebook cũng được đánh giá là có khả năng thu hút người dùng là, trong khi nhu cầu “khoe” ảnh hay khoảnh khắc của cá nhân đang ngày càng tăng cao và trở thành xu hướng của thanh, thiếu niên hiện nay thì Facebook đã
80
cung cấp tính năng đáp ứng khá hoàn hảo nhu cầu này của người dùng khi chỉ cần vài thao tác đơn giản là họ đã có thể “khoe” với mọi người bức hình vừa chụp cho dù họ đang ở bất cứ nơi đâu và vào thời điểm nào.
Mặc dù Facebook đang rất phổ biến trong giới trẻ song do nhu cầu và mục đích sử dụng hết sức đa dạng của người dùng nên hầu hết mỗi bạn trẻ hiện nay đều đang dùng ít nhất hai MXH song song. Đa số các bạn trẻ được hỏi cho biết, ngoài Facebook là trang MXH chủ yếu để cập nhật thông tin của bản thân và bạn bè, họ thường sử dụng thêm các mạng khác. Theo kết quả khảo sát, YouTube với tính năng hỗ trợ xem và chia sẻ video hiện là trang mạng có lượng người dùng lớn thứ hai ở Việt Nam sau Facebook (56.3%);
đứng thứ ba là Instagram (24.5%) chuyên xem và chia sẻ ảnh; ZingMe (16.8%) hỗ trợ chơi game, nghe nhạc trực tuyến; các mạng Viber, Zalo chiếm tỷ lệ 10% và sau cùng là các MXH chiếm tỷ lệ khá thấp về người dùng như Twitter, Myspace, Gov.vn.
“Hiện nay em và các bạn của mình đang sử dụng nhiều MXH cùng một lúc, chẳng hạn như là Facebook, YouTube, Instagram, Zalo. Trong đó nhiều nhất và phổ biến nhất vẫn là Facebook để giải trí, giao lưu kết bạn và cập nhật thông tin về họ, còn các mạng khác thì chủ yếu là để phục vụ cho nhu cầu giải trí và việc kết nối học hành ở một vài lớp học nào đó của chúng em trong chương trình chính quy của nhà trường và ngoài nhà trường”. (Nữ, 22 tuổi, Hà Nội).
Ngoài ra, kết quả khảo sát về thời gian sử dụng MXH tại thời điểm năm 2017 của thanh, thiếu niên được thể hiện trong biểu đồ dưới đây cũng phần nào cho thấy sự phổ biến của các trang MXH trong đời sống sinh hoạt, học tập và làm việc của giới trẻ: phần lớn thanh, thiếu niên đã sử dụng MXH trên 4 năm (43.8%); chiếm tỷ lệ cao thứ hai là từ 2-4 năm (34.2%); từ 1-2 năm (17.5%); và dưới 1 năm chiếm tỷ lệ thấp nhất (4.5%).
81
Biểu đồ 2.2. Thời gian sử dụng MXH của thanh, thiếu niên tính đến năm 2017 (%)