Chương 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI CỦA THANH, THIẾU NIÊN HIỆN NAY
2.2. Mục đích sử dụng mạng xã hội
Theo khảo sát, mặc dù mục đích của mỗi bạn trẻ khi tham gia mạng xã hội là hết sức phong phú, đa dạng: liên lạc và cập nhật thông tin về cuộc sống của bản thân, gia đình và bạn bè; cập nhật tin tức xã hội; học tập; thể hiện bản thân; giải trí; kinh doanh trên mạng… song có một điểm chung là MXH được xem như một phần quan trọng không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày của rất nhiều bạn trẻ khi chúng có thể giúp họ thỏa mãn nhiều mục đích.
Biểu đồ 2.3. Mục đích sử dụng MXH của thanh, thiếu niên (%) Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu đề tài
4,5 17,5
34,2 43,8
Dưới 1 năm 1-2 năm 2-4 năm Trên 4 năm
66,3 60 54 59
49,5
21,7
44,7
30,7
13,7 12,2 0
10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
Tìm kiếm, cập nhật thông tin xã hội
Làm quen với bạn mới, giữ liên
lạc với bạn cũ
Chia sẻ thông tin
(hình ảnh, video, status) với mọi
người
Liên lạc với gia đình, bạn
bè
Để giải trí (game,
bói toán…)
Tìm kiếm việc làm
Hỗ trợ học tập và làm việc
Mua sắm online
Bán hàng online
Mục đích khác
82
Kết quả điều tra cho thấy, trong nhiều mục đích khác nhau khi sử dụng MXH của thanh, thiếu niên, top 5 mục đích chiếm tỷ lệ cao nhất đó là: 1/ Tìm kiếm, cập nhật thông tin xã hội (66.3%) được đa số các bạn học sinh, sinh viên lựa chọn bởi họ cho rằng có thể sử dụng các MXH như Facebook để ôn thi với rất nhiều tài liệu ôn tập cũng như đề thi các năm trước, và thay vì bù đầu ôn thi thì nhiều bạn trẻ chuyển sang ôn nhóm với hiệu quả cao hơn; 2/
Làm quen với bạn mới, giữ liên lạc với bạn cũ (60.0%), ở đó, nhờ tính năng tìm bạn mà giới trẻ đã nối lại liên lạc với bạn bè thất lạc nhiều năm một cách đơn giản và nhanh chóng cũng như dễ dàng kết thêm nhiều bạn mới, mở rộng mạng lưới quan hệ xã hội với những nhóm khác. Kết bạn có thể xem như tính năng đầu tiên của các MXH như Facebook và là một trong những tính năng tiên quyết góp phần quảng bá, phổ biến MXH này. Với tính năng kết bạn, MXH Facebook hiện đã trở thành một trong những công cụ liên lạc chính của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Thông thường, một người mới gia nhập Facebook ngay lập tức có xu hướng tìm bạn bè cũ để nối lại liên lạc, đồng thời mời bạn bè mới kết nối với mình trên MXH, hay mời cùng tham gia các group… Người dùng có thể gửi lời mời kết bạn tới bất kỳ tài khoản Facebook nào và dễ dàng có thêm một người bạn chỉ với một cú nhấp chuột đồng ý. Với Facebook, khoảng cách tuổi tác, nghề nghiệp hay mức độ quen biết không còn là vấn đề quá lớn, ở đó bố mẹ có thể “kết bạn” với con cái, thầy cô có thể
“kết bạn” với học sinh, nhân viên có thể “kết bạn” với sếp… Ngoài ra, giới trẻ còn có thể tham gia các hội, nhóm (group) cùng sở thích hay có một điểm tương đồng nào đó như: các câu lạc bộ học tập, hội đồng hương, … hỗ trợ các thành viên tìm được tiếng nói chung tại các cộng đồng của họ. Có thể nói, với các MXH như Facebook việc kết bạn và liên lạc trở nên giản tiện và thuận lợi hơn rất nhiều; 3/ Liên lạc với gia đình, bạn bè (59.0%), thực tế, những nhu cầu này ở thanh, thiếu niên có chỉ số cao là điều dễ hiểu bởi họ đang ở trong độ tuổi hết sức năng động, nhạy bén, sáng tạo, luôn hướng tới cái mới, cái
83
khác biệt và đặc biệt. Bên cạnh đó, một bộ phận lớn các bạn trẻ đang sống xa gia đình (đi học, đi làm) nên việc kết nối, thiết lập và duy trì các mối quan hệ (trực tuyến) với gia đình, bạn bè sẽ trở thành nhu cầu thiết yếu của mỗi cá nhân. Hai mục đích chiếm tỷ lệ cao đứng ở vị trí tiếp theo là 4/ Chia sẻ thông tin (hình ảnh, video, status…) với mọi người (54.0%); và 5/ Để giải trí (game, bói toán…) chủ yếu nhằm phục vụ cho nhu cầu giải trí - một trong những nhu cầu được các chuyên gia tâm lý nhận định là có chỉ số cao trong giai đoạn phát triển tâm lý ở lứa tuổi này: muốn tận hưởng những thú vui cuộc sống và khẳng định cái tôi/bản thân khi MXH là nơi để giới trẻ chia sẻ thái độ, tình cảm cùng những thông tin mà họ biết với mọi người, đồng thời cũng nhận lại được những ý kiến bình luận từ người khác. Không chỉ chia sẻ thông tin, cảm xúc, MXH còn hỗ trợ chia sẻ hình ảnh, video một cách dễ dàng, đó là lý do vì sao mỗi ngày hàng nghìn bức ảnh được chia sẻ trên Facebook, Twitter, instagram… có thể giúp người dùng có cái nhìn sinh động nhất về cuộc sống của bạn bè và xã hội. Bên cạnh đó, tính năng tạo Groups hay Fanpage giúp giới trẻ tập hợp những người cùng chung sở thích hay chia sẻ thông tin, tình cảm với nhau hoặc với một đối tượng khác (thần tượng âm nhạc, một người đáng kính, đáng ngưỡng mộ….). Trên diễn đàn này, họ có thể cập nhật thông tin khá đầy đủ, thường xuyên mà không mất quá nhiều công sức. Đặc biệt, họ còn có thể bày tỏ quan điểm, thái độ, nhận định cá nhân thoải mái hơn so với gặp mặt đối tượng trực tiếp thông qua tính năng “trả lời” các bình luận (comment) trên một chủ đề nào đó, hoặc chia sẻ, trao đổi thông tin với bạn bè qua tin nhắn cá nhân và tính năng chat, tạo nhóm và gia nhập nhóm/trang yêu thích... Rõ ràng, MXH có khả năng tương tác hai chiều giữa hai hay nhiều đối tượng sử dụng trong cùng một nội dung, giúp cộng đồng mạng dễ dàng trao đổi thông tin với nhau, từ đó xác lập nên một mạng lưới trao đổi thông tin đa dạng. Bên cạnh đó, có một thực tế là đối tượng thích chơi game chủ yếu là thanh, thiếu niên, trong khi đó các trò chơi trên MXH dường như là sự lựa
84
chọn khá hoàn hảo cho họ. Ở đó có hàng trăm trò chơi miễn phí để lựa chọn với những game phổ biến như: Top Eleven, Dragon City, Poker Texas Hold’s em Việt Nam… thuộc nhiều thể loại: hành động, phiêu lưu, nhập vai, sòng bạc, đánh bài, gia đình, tìm vật, câu đố, thể thao, chiến lược, kiến thức và từ vựng… Đồng thời người dùng còn có thể đưa ra yêu cầu cho bạn bè cùng chơi. Chính vì sự tiện lợi của kênh giải trí này, một bộ phận giới trẻ hiện đang lãng phí khá nhiều thời gian vào game thay vì tập trung cho các hoạt động hữu ích và cần thiết khác. Ngoài ra, đại bộ phận thanh, thiếu niên đang ở độ tuổi đến trường và đi làm nên tỷ lệ sử dụng MXH như một công cụ hỗ trợ phục vụ cho hoạt động học tập và làm việc của họ cũng tương đối cao, chiếm (44.7%). Ngoài ra, một bộ phận thanh, thiếu niên còn sử dụng MXH với nhiều mục đích khác như: mua sắm online (30.7%) cho thấy một hình thức mua sắm mới xuất hiện trong đời sống của giới trẻ và đang được sử dụng ngày càng phổ biến bởi sự tiện lợi về không gian (có thể mua bán trên phạm vi toàn cầu) và thời gian (dịch vụ 24/24); tìm kiếm việc làm (21.7%), hay bán hàng online (13.7%) có khả năng đem lại nhiều lợi ích: tiết kiệm thời gian, tiền bạc…
Có thể nói, với nhiều ứng dụng tiện ích khác nhau, các trang MXH như Facebook, YouTube, Instagram, ZingMe… đã đáp ứng được gần như đầy đủ các mục đích, nhu cầu của thanh, thiếu niên - bộ phận được xem là năng động nhất trong xã hội. Đặc biệt, đối tượng thanh, thiếu niên chủ yếu đang trong độ tuổi đến trường, do vậy một trong những mục đích chính khi họ sử dụng MXH là hỗ trợ học tập thông qua việc giúp tiếp cận nhanh chóng các thông tin, chia sẻ, trao đổi các nội dung học tập, tài liệu hay phương pháp học để bạn bè và những người khác cùng biết đến. Bên cạnh đó, việc đăng ký tham gia vào một MXH nào đó là khá đơn giản và dễ dàng cho hầu hết các đối tượng người dùng như: miễn phí thành viên, có thể truy cập bất cứ khi nào và ở đâu chỉ cần có kết nối Internet… đã khiến cho MXH ngày càng thu hút
85
thanh, thiếu niên không chỉ ở các thành phố, đô thị mà ở cả những vùng nông thôn, vùng núi.