Chương 3: NHẬN DIỆN, ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐỐI VỚI LỐI SỐNG CỦA THANH, THIẾU NIÊN HIỆN NAY
3.1. Nhận diện tác động của mạng xã hội đến lối sống của thanh, thiếu niên
3.1.5. Thay đổi trong ngôn ngữ giao tiếp
Dưới sự tác động của các PTTTM, đã xuất hiện những hiện tượng mới mẻ trong ngôn ngữ giao tiếp của lứa tuổi thanh, thiếu niên, trong đó đáng chú ý nhất là những chuyển biến trong ngôn ngữ giao tiếp trên MXH. Khởi đầu cho sự chuyển biến này được nhiều bạn trẻ lấy mốc từ những năm 2007-2008 khi Yahoo xuất hiện, việc sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt bắt đầu có dấu hiệu không tuân theo những quy chuẩn của tiếng Việt và dần hình thành hiện tượng “biến tấu” ngôn ngữ của giới trẻ mà họ quen gọi là “teen code” (tạm dịch là ngôn ngữ xì tin) được sử dụng trong phần mềm “chat yahoo messenger”. Đó là việc giới trẻ dùng rất nhiều biểu tượng hay ký hiệu thay cho những lời nói khi tán gẫu với nhau. Thực tế vào thời điểm đó, MXH chưa thực sự phổ biến, việc sử dụng kiểu ngôn ngữ như vậy chủ yếu chỉ lưu hành trong một số nhóm đối tượng quen với việc sử dụng Yahoo. Nhưng hiện nay, với sự xuất hiện và phát triển rất nhanh của các trang MXH, phương tiện biểu đạt kiểu này trong cộng đồng mạng ngày càng được biến hóa phức tạp hơn, trở nên phổ biến hơn và người ta cũng nhận thấy sự ảnh hưởng của chúng rõ rệt hơn trong giao tiếp của giới trẻ trên mạng. Việc giới trẻ sử dụng ngôn từ trên MXH khi viết dòng trạng thái (status), tán gẫu (chat), bình luận (comment) theo những cách riêng của họ đang được xem như một sự thể hiện cá tính hay sự khác biệt với những người khác trong cộng đồng mạng.
Như đã đề cập, kết quả khảo sát cho thấy có đến (45.7%) thanh, thiếu niên được hỏi cho biết họ thường sử dụng hoàn toàn tiếng Việt để giao tiếp trên MXH, dù rằng đó không phải là ngôn ngữ tiếng Việt thuần nhất như chúng ta thường thấy, mà nó đã được giới trẻ “chế” thành kiểu/loại “ngôn ngữ” cho riêng mình; (38.8%) sử dụng kiểu ngôn ngữ kết hợp tiếng Việt và
123
ngôn ngữ khác (tiếng Anh…); và (29.7%) sử dụng những cách viết sáng tạo, viết tắt, sử dụng tiếng lóng hoặc kết hợp nhiều loại ký hiệu khác nhau. Hiện nay, trên các diễn đàn MXH chúng ta không khó để bắt gặp một số xu hướng giới trẻ sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt lời nói, cảm nghĩ, ý tưởng… của mình theo các cách: diễn đạt theo xu hướng “đơn giản hóa” như: wá ( quá); wen (quen); wên (quên); u (bạn, mày), ni (nay), any (anh người yêu), ck/vk (chồng cưng/vợ cưng), klq (không liên quan), gato (ghen ăn tức ở) v.v... hay diễn đạt theo xu hướng “phức tạp hóa” ngôn ngữ: dzui (vui), thoai (thôi), nóa (nó), đóa (đó), dzìa (về), roài (rồi), khoai (khó)... hoặc cố tình viết chệch âm nhằm tạo sự vui vẻ, tinh nghịch trong lời nói như: iu (yêu), hem (không), lun (luôn), bùn (buồn), bitk? (biết không?), bít rùi (biết rồi), bít chít lìn (biết chết liền), xiền (tiền), hịn (xịn)... Một số khác thích sử dụng các từ tiếng Anh viết tắt để diễn đạt như: LOL: Laugh out loud (cười lớn), OMG: Oh my god (ôi trời), Tks = Thanks (Cảm ơn), PM = Private message (nói chuyện riêng), ex (người yêu cũ)
… hay chèn tiếng Anh vào trong các câu thoại tiếng Việt như: if = nếu, u = you (bạn), G9 = Good night (chúc buổi tối vui vẻ), 2 = Hi (xin chào) v.v…
Theo kết quả điều tra khảo sát, những phong cách ngôn ngữ này có xu hướng giảm dần theo độ tuổi, trong đó nhóm các bạn học sinh, sinh viên là những người thích dùng ngôn từ biến hóa này hơn so với những người ở độ tuổi đi làm. Lý giải cho điều này, theo các nhà ngôn ngữ học, về cơ bản bất cứ lối viết tắt hay biến tấu ngôn ngữ nào trên văn bản cũng đều phục vụ cho mục đích rút ngắn thời gian thể hiện. Chẳng hạn, chỉ nhờ việc thay thế chữ “gi” và chữ “d” bằng một chữ duy nhất là “z” sẽ giúp cho các bạn trẻ không cần phải để ý đến yếu tố chính tả nhờ cách viết được thống nhất một cách rất đơn giản.
Hay việc tận dụng những từ có phát âm tương đương nhau để thể hiện thay thế cho nhau cũng có thể được dùng cho mục đích nêu trên (ví dụ: chữ “buổi”
có thể được viết cho gọn lại thành “bủi”, như thế, các bạn trẻ sẽ có một dòng chữ “teen code” khá quen thuộc là “bủi sáng zui zẻ” trong một đoạn chat
124
thông thường giữa hai bạn trẻ tuổi teen. Theo chia sẻ của nhiều bạn trẻ, những cụm từ kiểu này còn mang đến khá nhiều sự hữu ích cho họ:
“Em cũng hay dùng ngôn ngữ sáng tạo: biến thể ngôn từ, thêm từ vào hoặc là bớt từ đi. Đây là trào lưu chung của giới trẻ hiện nay nên nếu em không sử dụng ngôn ngữ theo phong cách này thì đồng nghĩa với việc là em đang tự đào thải mình khỏi cộng đồng giới trẻ hiện đại. Mặt khác, sử dụng ngôn ngữ biến tấu như thế em cảm thấy rất sinh động, hài hước và điều này đôi khi cũng rất có tác dụng ở một số tình huống căng thẳng hay nhạy cảm trong các câu chuyện qua lại với những người bạn, vì cách viết như vậy có thể làm giảm nhẹ đi bầu không khí nặng nề”. (Nữ, 22 tuổi, Hà Nội).
Liên quan đến những hiện tượng ngôn ngữ trên, Cơ quan tiếp thị truyền thông xã hội Úc đã từng bình luận rằng những người trẻ tuổi sử dụng các chữ viết tắt như là một chiến thuật để đẩy nhanh tốc độ trong giao tiếp văn bản, trong khi một số khác thì dùng chúng như một mật mã để những người lớn tuổi không thể hiểu [71].
“… Việc sử dụng ngôn ngữ kiểu mới còn có một “tác dụng” khá thiết thực đối với chúng em đó là không lo lắng các bậc phụ huynh đọc được những dòng tâm sự của mình với bạn bè”. (Nguyễn Phú Hoàng Nam, Nam, 23 tuổi, Hà Nội).
Nhận định về các kiểu/loại ngôn ngữ riêng mà giới trẻ đã tạo ra và sử dụng làm công cụ giao tiếp trên MXH hiện có không ít người phê phán cho rằng đó là thứ ngôn ngữ xa lạ với tiếng phổ thông thậm chí là làm mất đi sự trong sáng, cái hay, cái đẹp của tiếng Việt, do vậy cần phải có giải pháp khắc phục tình trạng này. Tuy nhiên một số quan điểm lại nhìn nhận đó là nhu cầu phát triển ngôn ngữ tất yếu trong xã hội hiện đại và ở góc độ nào đó thì hiện tượng này cũng có những mặt cần được thừa nhận, mặc dù vậy những động thái hướng tới việc giảm thiểu những mặt tiêu cực của loại ngôn ngữ mang phong cách tuổi teen này cũng vẫn cần được quan tâm.
125