CHƯƠNG 3: CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP NHẰM ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG XÃ HỘI
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.2. Quan điểm bình quân đồng đều
* Nội dung: Quan điểm này cho rằng sự bằng nhau trong phúc lợi của tất cả các thành viên là một mục tiêu mà xã hội cần phấn đấu, vì giá trị của tất cả các thành viên trong xã hội là ngang nhau.
MU
A
c
d a O’
Thu nhập của A O
Độ thỏa dụng biên của A (MUA)
n
f
e
MUB
m b
Độ thỏa dụng biên của B (MUB)
Thu nhập của B
Trường Đại học Kinh tế Huế
Trang 83 Như vậy với một lượng thu nhập quốc dân cố định, quan điểm này cho rằng phải phân phối lượng thu nhập đó sao cho tổng độ thỏa dụng của mọi người là như nhau.
* Hàm phúc lợi xã hội:
W=U1 = U2 = … = Un
Quan điểm bình quân đồng đều này chỉ chấp nhận sự khác biệt về mức độ thoả dụng do những nhân tố khách quan tạo ra như quy mô gia đình, tình trạng sức khoẻ…
chứ không chấp nhận những khác biệt do sở hữu tài sản hay các nhân tố chủ quan khác. Nếu tổng thu nhập không cố định thì quan điểm bình quân đồng đều này cũng cho phép phân phối lại thu nhập có tác động đáng kể đến mức thu nhập của từng người.
Nếu đánh thuế A để chuyển giao cho B gây ra sự mất mát nguồn lực thì việc phân phối lại thu nhập này tuy có thể giảm bớt khoảng cách thu nhập giữa hai người, nhưng đồng thời cũng làm giảm thu nhập của cả hai. Như vậy, nguyên tắc bình quân đồng đều này có thể dẫn đến một thái cực phải hy sinh tính hiệu quả rất nhiều, và rất khó chấp nhận điều này, trừ phi xã hội sẵn sàng đánh đổi tính hiệu quá lấy sự công bằng với cái giá rất cao.
2.3. Thuyết cực đại thấp nhất (thuyết Rawls).
Thuyết cực đại thấp nhất là tiến hành một chính sách phân phối lại sao cho có thể tối đa hoá thu nhập cho những người ở đáy thang thu nhập xã hội.
* Hàm phúc lợi xã hội:
Rawls đặt trọng số bằng 1 đối với người có mức thỏa dụng thấp nhất, còn những người khác có độ thỏa dụng bằng 0. Khi đó, hàm PLXH có dạng:
W = minimum { U1, U2,…, Un }
Theo thuyết cực đại thấp nhất thì tổng phúc lợi xã hội sẽ là độ thoả dụng nhỏ nhất trong tất cả của mọi người trong nhóm.
* Nội dung : Phúc lợi xã hội chỉ phụ thuộc vào lợi ích của người nghèo nhất. Vì thế muốn có phúc lợi xã hội tối đa phải cực đại hoá độ thoả dụng của người nghèo nhất.
Nếu theo thuyết Rawls thì xã hội chỉ quan tâm đến phúc lợi của người nghèo, nên bất kể sự phân phối lại thu nhập nào chỉ làm tăng lợi ích của người giàu mà không làm thay đổi lợi ích của người nghèo thì không có ý nghĩa trong việc nâng cao phúc lợi xã hội.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Trang 84 Xã hội sẽ phân phối lại thu nhập chừng nào sự phân phối đó còn làm tăng độ thoả dụng của người nghèo nhất. Đường bàng quan xã hội theo thuyết Rawls có dạng hình L, có độ dốc bằng 0 hoặc bằng 1 và đỉnh L nằm trên đường phân giác của góc 0.
Trong hình này, nếu chỉ tăng lợi ích của nhóm A và giữ nhóm B không đổi thì chúng ta vẫn giữ nguyên trên ĐBQ xã hội, có nghĩa là không tốt hơn. Sẽ không có sự từ bỏ bất kỳ lợi ích nào của nhóm A để thu lại bất kỳ lợi ích nào của nhóm B. Nếu cả hai nhóm ban đầu có cùng độ thỏa dụng thì PLXH chỉ tăng khi độ thỏa dụng của cả hai nhóm A và B cùng tăng. Nếu đưa thêm đường khả năng thỏa dụng vào hình vẽ này thì có thể thấy, cho dù đường khả năng thỏa dụng có hình dáng ra sao thì ĐBQ xã hội cao nhất cũng tiếp xúc với đường khả năng thỏa dụng đó tại đỉnh chữ L (điểm E trong hình vẽ). Điều đó có nghĩa là, điều kiện để có tối đa hoá phúc lợi xã hội:
W = U1 = U2 = … = Un
Đây là công thức của quan điểm bình quân đồng đều và nó dẫn đến một sự phân phối thu nhập tuyệt đối bình đẳng, nhưng phải bắt đầu từ việc nâng cao phúc lợi cho người có thu nhập thấp.
2.4. Các quan điểm không dựa trên độ thoả dụng cá nhân.
Trong phần trên khi giới thiệu các lý thuyết về phân phối lại thu nhập, chúng ta đã bàn tới những quan điểm coi PLXH là một hàm số nào đó của các mức thỏa dụng cá nhân và tính chất của các chính sách phân phối lại tối ưu đều được suy ra từ hàm PLXH đó. Song đi cùng với những quan điểm này, một số nhà kinh tế học khác cho rằng, phân phối thu nhập không nên phụ thuộc vào sở thích của các cá nhân. Những
Hình 29: Phân phối thu nhập tối ưu theo thuyết cực đại thấp nhất (Thuyết Rawls)
Độ thoả dụng của nhóm B (UB)
Độ thoả dụng của nhóm A (UA)
0
U1
U2
E
W1
W*
Đường bàng quang xã hội theo thuyết Rawls
Trường Đại học Kinh tế Huế