CHƯƠNG 4: CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG KINH TẾ VĨ MÔ TRONG ĐIỀU KIỆN TOÀN CẦU HOÁ
1. Chính phủ với vai trò ổn định kinh tế vĩ mô trong điều kiện nền kinh tế đóng
1.3. Kết hợp chính sách tài khoá và tiền tệ để ổn định kinh tế vĩ mô
1.3.1. Ổn định kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn.
Trong phần này ta nhắc lại mô hình IS - LM, để xét tác động điều tiết kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn với mức giá được giả thiết là cố định.
* Đường IS là tập hợp tất cả những cách kết hợp giữa thu nhập và lãi suất khiến cho thị trường hàng hoá trong điều kiện cân bằng. Đường IS được xây dựng từ mô
DM/P
i1
i0
i
0
M/P E1
E0
S1
S0
M1/P M0/P
Hình 33: Chính sách tiền tệ mở rộng
Trường Đại học Kinh tế Huế
Trang 102 hình tổng cầu và đường 450 của Keynes, sau khi đã thay trục tung AD của mô hình đó bằng trục lãi suất.
Đường IS có độ dốc đi xuống thể hiện mối quan hệ nghịch biến giữa lãi suất và sản lượng. Chính sách tài khóa mở rộng sẽ làm cho đường IS dịch chuyển sang phải còn chính sách tài khóa thắt chặt sẽ làm đường này dịch chuyển sang trái.
* Đường LM là tập hợp tất cả những cách kết hợp giữa thu nhập và lãi suất khiến cho thị trường tiền tệ trong điều kiện cân bằng.
Đường LM được xây dựng dựa trên mô hình thị trường tiền tệ, sau khi thay trục hoành là lượng tiền thực tế bằng mức sản lượng Y.
Đường LM có chiều dốc đi lên thể hiện mối quan hệ đồng biến giữa sản lượng và cầu về tiền, hay là quan hệ đồng biến giữa sản lượng và lãi suất. Chính sách tiền tệ
AD
AD1
AD0
IS1
IS0
E0
E1
Y1 Y
0 Y0
Đường 450
E0 E2
E1
Y i0
i1
i
0 Y0 Y1
Hình 34: Đường IS
Trường Đại học Kinh tế Huế
Trang 103 mở rộng sẽ làm cho đường LM dịch chuyển sang phải còn chính sách Tiền tệ thắt chặt sẽ làm đường này dịch chuyển sang trái.
Chúng ta có thể kết hợp cả hai đường IS và LM để phân tích tác động của các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô trong quản lý tổng cầu.
Giả sử nền kinh tế cân bằng ban đầu ở điểm E0 tương ứng với IS0 = LM0. Mục tiêu của Chính phủ là muốn đưa mức sản lượng cân bằng tới Y*, nhưng không muốn ảnh hưởng đến lãi suất. Lúc này Chính phủ sẽ sử dụng phương án là chính sách tài
D0
0
E2
E2 E1
E1
E0 E0
S1
S0
M1/P
M0/P M/P
i0
0 Y1 Y0 Y
i i
i0
LM1
LM0
i1
i1
D1
Hình 35: Đường LM
Ổn định lãi suất LM0
E1
E0
i1
i0
0 Y0 Y* Y
IS1
IS0
LM1
Hình 36 : Kết hợp chính sách tài khoá và tiền tệ i
Trường Đại học Kinh tế Huế
Trang 104 khoá mở rộng để tăng tổng cầu, khiến đường IS0 dịch chuyển sang đường IS1. Tuy nhiên phương án này sẽ làm cho lãi suất tăng lên đến i1, không đạt được mục tiêu ổn định lãi suất. Để đưa lãi suất về mức cũ, thì cần kết hợp với một chính sách tiền tệ mở rộng và điều này đã làm cho đường LM0 dịch chuyển đến LM1.
Khi áp dụng các chính sách trọng cầu theo trường phái Keynes cần lưu ý ba điểm sau:
Khả năng tiên đoán được những hiệu ứng khi xem xét chính sách tài khoá và tiền tệ. Vì trên thực tế hai chính sách này đều chưa thực sự có những hiệu ứng đúng như mong muốn.
Sự phân tích của chúng ta đã nêu dựa trên giả định là mức giá được cho trước.
Nhưng việc thực hiện chính sách tiền tệ mở rộng có thể dẫn đến lạm phát khiến giá tăng tương ứng với mức tăng cung tiền danh nghĩa và cung tiền thực tế vì vậy sẽ không thay đổi.
Khi quyết định chính sách tài khoá thích hợp, Chính phủ không chỉ quan tâm đến tác động của chính sách này tới tổng cầu mà còn các tác động kinh tế vi mô khác như vấn đề phân phối thu nhập, hiệu quả sử dụng nguồn lực...
1.3.2. Ổn định kinh tế vĩ mô trong dài hạn.
Trong dài hạn giá cả và tiền lương không còn cố định nữa, mà chuyển sang trạng thái hoàn toàn linh hoạt. Nền kinh tế luôn ở mức sản lượng tiềm năng Y*, khi tất cả các yếu tố sản xuất đều được sử dụng hết. Vì thế đường tổng cung dài hạn AS luôn được mô tả là đường thẳng đứng tại Y*. Đường tổng cầu trong dài hạn được xây dựng trực tiếp từ mô hình IS - LM và trục tung được thay bằng trục giá.
Giả sử nền kinh tế bị cú sốc về cung. Chi phí sản xuất tăng lên làm đường tổng cung ngắn hạn dịch chuyển SAS0 đến SAS1 như hình dưới. Khi đó nền kinh tế vừa chịu lạm phát vì giá tăng, vừa bị suy giảm sản lượng. Hiện tượng này được gọi là tình trạng đình lạm tức là vừa lạm phát và đình trệ. Giá cả cao hơn làm cung tiền thực tế giảm, lãi suất tăng, sản lượng giảm.
Tuy nhiên, khi sản lượng giảm xuống dưới mức tiềm năng thì các yếu tố sản xuất, trong đó có lao động, sẽ không ở trạng thái toàn dụng. Nếu không có Chính phủ can thiệp thì tình trạng thất nghiệp tăng lên làm giảm tiền lương. Nhờ đó, mức giá chung sẽ giảm dần và quay trở lại P0. Đường cung ngắn hạn SAS1 quay trở về vị trí ban đầu. Quá trình nền kinh tế tự điều chỉnh như trên sẽ kéo dài, vì phải mất một thời gian thì tiền lương danh nghĩa mới được điều chỉnh.
Trường Đại học Kinh tế Huế