Những tháng còn lại của năm 2022 và năm 2023, dự báo kinh tế thế giới có nhiều biến động khó lường, lạm phát toàn cầu vẫn ở mức cao, tiềm ẩn rủi ro của hệ thống tài chính, ngân hàng là rất lớn. Nhiều nước vẫn ưu tiên hàng đầu là kiềm chế lạm phát, vì thế CSTT và CSTK vẫn có xu hướng thắt chặt, lãi suất điều hành sẽ tiếp tục điều chỉnh theo hướng tăng. Nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, nên kinh tế, tài chính, tiền tệ, xuất - nhập khẩu... chịu tác động lớn từ bên ngoài. Vì vậy Chính phủ vẫn coi ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy phục hồi kinh tế là mục tiêu cần phải đạt được. Trong chiến lược tài chính dến năm 2030 (Quyết định số 368/QĐ-TTg ngày 21/3/2022) đã đưa ra mục tiêu : Xây dựng nền tài chính quốc gia phát triển bền vững, hiện đại, hội nhập, góp phần thúc đầy tăng trưởng, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia”. Như vậy để xây dựng một nền tài chính quốc gia bền vững, thì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát được lạm phát là vấn đề rất quan trọng. Để ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thì CSTK và CSTT phải rất được chú trọng trong điều hành, cũng như phối hợp nó với các chính sách kinh tế khác. Cụ thể:
- Phối hợp triển khai nhanh chương trình hỗ trợ lãi suất 2% từ NSNN 40 nghìn tỷ đồng. Để doanh nghiệp thuộc diện được hỗ trợ tiếp cận được gói này, Bộ Tài chính và NHNN tiếp tục rà soát, tháo gỡ những vướng mắc được chỉ ra trong quá trình triển khai chương trình hỗ trợ. Không chỉ có sự phối hợp giữa CSTK và CSTT mà còn cần sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương, đôn đốc triển khai gói hỗ trợ này.
- Đảm bảo cân đối nguồn vốn cho các dự án, phương án sản xuất - kinh doanh hiệu quả, nhất là các ngành, lĩnh vực được hỗ trợ lãi suất tại Nghị định số 31/2022/NĐ-CP. Điều này không chỉ đối với ngành Tài chính mà đối với cả ngành ngân hàng. Hiện nay, huy động vốn của ngành ngân hàng tăng 4,66% (VND tăng 3,89%; ngoại tệ tăng 13,17%), nhưng tín dụng đối với nền kinh tế tăng 11,45%
(VND tăng 11,98%; ngoại tệ tăng 2,44%)54. Trong bối cảnh người dân luôn kỳ vọng lạm phát cao, lãi suất danh nghĩa tăng mạnh, một số NHTM vẫn trong quá trình tái cơ cấu gắn với xử lý nợ xấu. Do đó, cân đối nguồn vốn không chỉ đáp ứng vốn cho doanh nghiệp phát triển, mà còn phải đảm bảo tính thanh khoản của hệ thống. Vì thế điều hành CSTT của NHNN sẽ theo hướng chặt, thận trọng, vốn tín dụng tập trung cho các ngành, lĩnh vực cần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững. Đối với những lĩnh vực của nền kinh tế tiềm ẩn nhiều rủi ro, tăng trưởng thiếu bền vững thì cần sử dụng biện pháp hạn chế tín dụng.
Chính sách tài khóa theo hướng linh hoạt trong ngắn hạn và trung hạn, cần có lộ trình để không bị triệt tiêu hay thu hẹp đầu tư tư nhân. Đẩy nhanh cơ cấu lại thu, chi NSNN. Trong điều kiện nguồn thu ngân sách còn hạn chế, nguồn dự trữ rất mỏng, trong khi nhu cầu chi luôn ở mức cao, nên ngân sách luôn bội chi. Thâm hụt NSNN lớn và kéo dài, dẫn đến tài chính chính phủ thiếu ổn định, thiếu tính bền vững của ngân sách, thì rủi ro cho nền tài chính quốc gia và đối với thị trường tài chính là rất lớn; kinh tế vĩ mô khó ổn định.
Tiếp tục phối hợp hiệu quả hơn giữa CSTK, CSTT để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển. Cần có cơ chế phối hợp trong việc thực thi CSTK, CSTT để cùng hướng tới mục tiêu chung của nền kinh tế trong từng thời kỳ. Trong đó Chính phủ đóng vai trò trung gian trong việc điều phối hoạt động của các cơ quan, đặc biệt là Bộ Tài chính và NHNN. Chia sẻ thông tin quản lý giữa Bộ Tài chính và NHNN (thông tin về di chuyển vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài; xuất - nhập khẩu, giá cả, vay nợ trong, ngoài nước...). Minh bạch thông tin không chỉ giúp Bộ Tài chính, NHNN sử dụng các công cụ chính sách hợp lý, đủ liều lượng, đúng thời điểm, mà còn định hướng được dư luận, tạo được niềm tin với người dân vào chính sách của Nhà nước, các bộ ban ngành.
54 Nguồn: NHNN, số liệu đến ngày 24/10/2022.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Các báo cáo của NHNN Việt Nam tháng 6, 7, 8, 9,10, 11/2022.
2. Ngân hàng Nhà nước (2011), “ Nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách vĩ mô nhằm kiểm chế lạm phát, Kỷ yếu hội thảo khoa học của NHNN tại thành phố Hồ Chí Minh tháng 8/2011.
3. Minh Hùng (2022), Triển khai đồng bộ các giải pháp phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội trong ngành Ngân hàng.
4. Lê Thị Mai Liên. (2020), CSTK của Việt Nam trong bối cảnh đại dịch Covid -19, Đề tài khoa học cấp Bộ năm 2020.
5. Tái định hình thị trường tài chính cho phục hồi và phát triển kinh tế.
NXB Thông tin và Truyền thông năm 2022
6. Tạp chí Tài chính (2022), Năm 2022: Điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế.
7. Tạp chí Kinh tế Sài Gòn số 12 - 17/2022 các bài có thông tin có liên quan.
8. Tạp chí Thị trường tài chính tiền tệ tháng 02/2022, tháng 8/2022 .
NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHỐI HỢP CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA VÀ TIỀN TỆ TRONG BỐI CẢNH MỚI
TS. Lê Thị Thùy Vân Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính, Bộ Tài chính
Kinh tế thế giới đối mặt với nhiều khó khăn trong năm 2022 khi lạm phát tăng nhanh ở hầu hết các nước; tăng lãi suất với biên độ lớn và liên tục ở các nền kinh tế lớn (đặc biệt Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu - EU) có nguy cơ cản trở đà phục hồi tăng trưởng ở các nước. Xung đột Nga - Ukraine sẽ đặt ra thêm nhiều bài toán về nguồn cung năng lượng cho châu Âu và làm suy yếu các hoạt động kinh tế ở khu vực này, giảm cầu xuất khẩu của khu vực châu Á sang châu Âu. Chính sách Zero Covid nghiêm ngặt và tình trạng bất ổn ngày càng sâu rộng trong lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc làm tăng trưởng kinh tế nước này chậm lại đáng kể, ảnh hưởng đến các nền kinh tế vốn là đối tác thương mại lớn của Trung Quốc... Những khó khăn của kinh tế thế giới sẽ gây áp lực cho quá trình phục hồi và tăng trưởng trong nước; áp lực lạm phát thế giới gây sức ép cho việc thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát trong nước, tạo ra nhiều khó khăn cho việc triển khai gói phục hồi theo kế hoạch đã đề ra của Chính phủ. Bối cảnh mới của kinh tế toàn cầu và trong nước sẽ tạo nên những thách thức mới trong quá trình phối hợp chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ.
Bài viết đánh giá thực tiễn phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ cùng với quá trình triển khai Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội (Nghị quyết 43/2022/QH15, Nghị quyết 11/NQ-CP), đánh giá những kết quả đạt được, đồng thời phân tích bối cảnh mới, nhận diện những thách thức đặt ra từ bối cảnh mới, từ đó, kiến nghị giải pháp ứng phó nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp CSTK và tiền tệ, đạt được các mục tiêu kinh tế xã hội đã được Quốc Hội thông qua tại Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2023.
Từ khóa: Chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, hiệu quả phối hợp chính sách, phục hồi kinh tế, phát triển kinh tế - xã hội; miễn giảm thuế.