Trước đây Áo bà ba thường sử dụng vải ú, vải sơn đầm, và vải chéo go – những loại vải dày, chắc chắn, có độ bền cao, phù hợp với điều kiện lao động ở vùng sông nước. Vải được nhuộm màu tự nhiên từ các loại cây như lá bàng, vỏ trâm bầu, và phủ bùn để giữ màu lâu phai.
Ngày nay với nhu cầu ăn ngon mặc đẹp, áo bà ba hiện đại thường làm từ vải cotton, lụa, linen, hoặc voan, mang lại cảm giác mềm mại, thoáng mát, nhưng không còn bền như các loại vải truyền thống. Chất liệu hiện đại phù hợp hơn với các mục đích thời trang và tạo cảm giác thoải mái trong thời tiết nóng.
3.2.2. Màu sắc
Ngày xưa màu sắc của áo bà ba thường tối như đen, nâu, xanh đen do các phẩm nhuộm tự nhiên và nhu cầu che bụi bẩn khi lao động, đồng thời những gam màu tối sẽ lâu cũ, lâu phai hơn những gam màu sáng bởi thời kì khó khăn, một người chỉ có một hoặc hai bộ để thay hằng ngày. Các màu tối giúp giấu vết bẩn, dễ giặt, và nhanh khô.
Nhưng này nay với nhu cầu của người mặc, áo bà ba có đa dạng màu sắc nhờ vào thuốc nhuộm hóa học, từ các màu trung tính đến tươi sáng. Các thiết kế ngày nay cũng được sáng tạo nhiều hơn, từ truyền thống đến cách tân hiện đại, phù hợp với xu hướng thời trang và thị hiếu thẩm mỹ.
3.2.3. Thiết kế
Thiết kế áo bà ba đã thay đổi rõ rệt từ xưa đến nay, cả về kiểu dáng, chất liệu, màu sắc, lẫn các chi tiết thủ công.
Về kiểu dáng và đường cắt may, đối với áo bà ba truyền thống sẽ có dáng suông, đơn giản, ôm vừa người nhưng vẫn thoải mái để dễ vận động, phù hợp cho người lao động. Đường cắt may chủ yếu là đường thẳng, không nhiều chi tiết cầu kỳ.Chiều dài áo chấm hông và có hai tà trước sau, được nối liền ở eo, tạo dáng thoải
mái và không ôm sát cơ thể. Phần eo được may nhẹ nhàng, không quá siết, giúp người mặc có thể cử động linh hoạt. Ống tay áo dài, không quá rộng cũng không bó sát, giúp người lao động dễ dàng thực hiện các công việc hằng ngày. Phần nút áo thường là nút bấm hoặc khuy bằng gỗ, tre, hoặc kim loại. Nút áo được xếp thẳng hàng ở giữa ngực, từ cổ đến bụng, rất thực tế và thuận tiện.
Còn đối với áo bà ba hiện đại, dáng áo có nhiều biến thể: ngoài dáng suông truyền thống, các phiên bản hiện đại có thêm áo ôm sát eo, tạo dáng thon gọn hoặc kiểu áo rộng phong cách oversized. Phần eo được may tôn dáng hơn, với các thiết kế thắt eo hoặc thêm chi tiết xếp ly. Nhiều mẫu cách tân còn có phần đai hoặc dây buộc giúp người mặc điều chỉnh độ ôm của áo. Tay áo đa dạng hơn, bao gồm tay lửng, tay ngắn, tay phồng hoặc tay loe nhẹ, tạo sự mới mẻ và hợp thời trang. Nút áo cũng có nhiều sự lựa chọn: ngoài nút bấm đơn giản, áo bà ba hiện đại còn sử dụng nút ngọc trai, nút trang trí tinh xảo để tạo điểm nhấn, đôi khi được sắp lệch một bên hoặc tạo hình phá cách.
Về chi tiết thiết kế, với áo bà ba truyền thống các đường may đều đơn giản, chú trọng vào tính ứng dụng. Không có nhiều chi tiết trang trí như thêu hoa văn hoặc đính cườm. Các đường may ráp nối thường có độ bền cao, nhấn mạnh vào độ chắc chắn vì phục vụ cho lao động. Một số áo có phần túi bên hông tiện lợi, giúp người mặc đựng các vật dụng nhỏ khi làm việc. Còn áo bà ba hiện đại chú trọng, chăm chút hơn trong các chi tiết, họa tiết, nhiều áo được thêm hoa văn thêu tay, đính cườm hoặc ren để tăng tính thẩm mỹ. Nhiều mẫu áo còn thêm viền ren ở cổ tay, gấu áo, hoặc xẻ tà để tạo phong cách hiện đại và duyên dáng hơn. Các đường may được chú trọng cả về thẩm mỹ lẫn kỹ thuật, tạo nên vẻ ngoài tinh tế hơn, phù hợp cho các dịp lễ hội hoặc sự kiện trang trọng.
Về hình dáng cổ áo, áo bà ba truyền thống ưa cổ tròn hoặc cổ thuyền thấp, mang phong cách kín đáo và giản dị, phù hợp với văn hóa truyền thống. Một số áo bà ba cổ điển có cổ vuông hoặc cổ trụ đơn giản, không có nhiều biến tấu. Nhưng qua thời gian, áo bà ba có sự cách tân, cổ áo đa dạng hơn với các kiểu cổ chữ V, cổ tim, cổ yếm,
và cổ vuông. Các kiểu cổ này làm tăng thêm vẻ nữ tính và giúp áo bà ba hiện đại trở nên phù hợp với nhiều phong cách thời trang. Một số thiết kế còn loại bỏ hoàn toàn cổ áo hoặc thêm các chi tiết ren, bèo, tạo phong cách cách điệu.
Đối với tà áo, áo bà ba có tà áo hai bên hông, vừa phải, dài ngang hông hoặc thấp hơn một chút, giúp người mặc cử động thoải mái. Tà áo thường được cắt thẳng, tạo vẻ ngoài chỉn chu và nhẹ nhàng.Và với xu hướng thời trang ngày càng thay đổi và phát triển, tà áo có nhiều kiểu dáng khác nhau: tà dài quá hông, tà xẻ cao, hoặc ngắn hẳn theo phong cách trẻ trung. Một số áo còn có kiểu dáng tà dài đến ngang đùi hoặc tới gối. Các tà áo thường được cắt uốn lượn, bất đối xứng, hoặc có viền trang trí để tạo điểm nhấn thời trang.
3.2.4. Công dụng
Áo bà ba xưa và nay có những công dụng khác nhau, phản ánh sự thay đổi trong lối sống và nhu cầu của người mặc.
Công dụng trong lao động và sinh hoạt hằng ngày thì áo bà ba xưa là trang phục lao động chính của người dân Nam Bộ, đặc biệt là nông dân, với thiết kế rộng rãi, bền, dễ giặt và khô nhanh, phù hợp với môi trường sông nước và đồng ruộng. Áo bà ba xưa không có chi tiết trang trí cầu kỳ, giúp may vá nhanh chóng, tiết kiệm và dễ sửa chữa, thay thế khi hư hỏng do lao động. Còn ngày nay, áo bà ba ít được sử dụng làm trang phục lao động nặng. Thay vào đó, người ta mặc áo bà ba trong sinh hoạt nhẹ nhàng hàng ngày hoặc để tạo phong cách riêng biệt, mang dấu ấn văn hóa vùng miền.
Công dụng trong sự kiện, lễ hội và nghệ thuật, Áo bà ba truyền thống đôi khi được mặc trong các dịp lễ tết hoặc đám cưới ở miền Nam, với các kiểu dáng hoặc màu sắc trang trọng hơn, nhưng nhìn chung vẫn mang tính thực dụng. Và áo bà ba ngày nay xuất hiện thường xuyên trong các sự kiện, biểu diễn nghệ thuật, và lễ hội, được thiết kế cách tân với chi tiết thêu hoặc ren, giúp truyền tải giá trị văn hóa Việt Nam cả trong và ngoài nước.
Bên cạnh đó, áo bà ba còn được ứng dụng trong lĩnh vực du lịch và quảng bá văn hóa. Trước đây, áo bà ba là trang phục truyền thống thường ngày của người dân
Nam Bộ, chưa có vai trò trong quảng bá du lịch hay văn hóa. Nó được xem như trang phục đời thường hơn là biểu tượng quảng bá. Hiện nay, nó trở thành công cụ quảng bá du lịch văn hóa, đặc biệt trong du lịch miền Tây Nam Bộ. Nhiều khu du lịch, nhà hàng trang bị áo bà ba cho nhân viên và du khách để tạo dấu ấn văn hóa và trải nghiệm độc đáo về cuộc sống nông thôn Việt Nam.
=> Áo bà ba là biểu tượng trang phục truyền thống của người Nam Bộ, gắn liền với lao động trên đồng ruộng và sông nước. Từ thiết kế đơn giản, bền bỉ, áo bà ba đã trở thành trang phục cách tân, phong phú về màu sắc và kiểu dáng, không chỉ sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày mà còn trong lễ hội và nghệ thuật. Ngày nay, áo bà ba còn góp phần quan trọng trong việc quảng bá văn hóa Việt Nam, thể hiện sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.