CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KÊNH PHÂN PHỐI
2.2. Đánh giá các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hệ thống kênh phân phối của công ty cổ phần hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội
Sau ba năm phát triển vƣợt bậc (từ năm 2014 – 2016) thì đến năm 2017 tình hình kinh doanh của công ty có chiều hướng đi xuống. Lợi nhuận sau thuế của công ty giảm 14.839 triệu VNĐ, giảm 46,5% so với năm 2016. Tuy doanh thu của công ty giảm so với năm 2016 nhƣng vẫn đạt mức khá cao khi doanh thu thuần là 412.420 triệu VNĐ, lợi nhuận trước thuế là 16.094 triệu VNĐ và lợi nhuận sau thuế là 12.875 triệu VNĐ. Nguyên nhân chính yếu dẫn đến doanh thu của công ty có dấu hiệu thụt giảm một cách nhanh chóng trong năm 2017 là do thực trạng thuốc lá “nhập lậu” gia tăng mạnh mẽ vào thị trường Việt Nam chiếm gần 20% thị phần thuốc lá. Điều này đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thuốc lá trong nước nói chung và đối với việc tiêu thụ thuốc lá của công ty nói riêng.
Có thể nói, trong bối cảnh khó khăn của nền kinh tế trong nước và thế giới, việc duy trì được các hoạt động kinh doanh và tiến hành đóng ngân sách Nhà nước đã khẳng định tính đúng đắn, kịp thời và tính hiệu quả trong các quyết định Ban lãnh đạo công ty. Đồng thời cũng cho thấy sự nỗ lực làm việc không ngừng của toàn thể cán bộ nhân viên tại công ty trong công tác duy trì và phát triển hệ thống phân phối.
2.2. Đánh giá các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hệ thống kênh phân phối của công ty cổ phần hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội
2.2.1. Nhân tố môi trường bên ngoài 2.2.1.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội
- Đặc điểm nền kinh tế
Vƣợt qua những rào cản khó khăn của hậu khủng hoảng tài chính, nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì trạng thái phát triển ổn định. Theo báo cáo của Tổng cục thống
kê, GDP nước ta năm 2017 tăng vượt bậc so với các năm từ 2011 đến 2016, tăng 6,81%. Tỉ lệ lạm phát giảm rõ rệt, năm 2017 ở mức dưới 5%, tỉ lệ nợ công/ GDP giảm từ 63,6% (năm 2016) xuống còn 62% năm 2017. Cán cân thương mại nhập siêu năm 2015 nhưng đến năm 2016 lại xuất siêu và năm 2017 đạt thặng dư cán cân thương mại.
Từ những dấu hiệu kinh tế nổi bật như vậy, có thể thấy tình hình kinh tế nước ta đang đƣợc cải thiện rõ rệt theo từng năm. Kéo theo đó, nhu cầu tiêu dùng hàng hóa cũng tăng cao. Đặc biệt đối với các sản phẩm thuốc lá, tâm lý người tiêu dùng sẽ giảm bớt mối quan tâm về giá sản phẩm mà thay vào đó là đề cao về cảm nhận về hương vị và chất lƣợng sản phẩm. Đây sẽ là cơ hội tốt giúp cho công ty cổ phần hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội có thể tiến hành mở rộng và phát triển hệ thống kênh phân phối tại thị trường Hà Nội và dần tiến tới thị trường toàn miền Bắc.
- Văn hóa – xã hội
Ở Việt Nam, thói quen sử dụng thuốc lá dường như là một nét văn hóa gắn liền với đời sống xã hội của người Việt. Thuốc lá xuất hiện ở khắp nơi từ người già đến người trẻ, từ núi cao đến đồng bằng. Bởi từ rất xưa, người Việt đã có xu hướng sử dụng các loại cây có chất kích thích. Cụ thể nhƣ thuốc lào, một loại cây cùng dòng họ với câu thuốc lá, từ rất sớm Việt Nam đã có các vùng miền nuôi trồng thuốc lào nổi tiếng nhƣ nhƣ thuốc lào Tiên Lãng (Hải Phòng), thuốc lào Thƣợng Đình (Thanh Hóa)… Đi cùng với đó là các phong tục tập quán mời thuốc, tặng thuốc của người Việt. Ngoài ra cũng có thể chỉ ra con số cụ thể, theo điều tra toàn cầu về việc tiêu thụ thuốc lá ở người lớn của tổ chức WHO 2018, Việt Nam trở thành 1 trong 15 quốc gia tiêu thụ thuốc lá nhiều nhất thế giới với 77.3% nam giới sử dụng thuốc lá.
2.2.1.2. Đặc điểm chính trị - pháp luật
Tình hình chính trị ở Việt Nam luôn ổn định và duy trì liên tục trong nhiều năm không chỉ là điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phân phối thuốc lá phát triển mà còn là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của toàn nền kinh tế.
Tuy nhiên một thực tế rằng tình hình buôn lậu thuốc lá qua biên giới Việt Nam ngày càng gia tăng và phức tạp. Theo thống kê Tổng cục hải quan năm 2017, Việt Nam đã tịch thu và tiêu hủy 2.639.330 gói thuốc lá ngoại nhập lậu, tăng 1.092.874 gói so với cùng kỳ năm 2016. Với mức lợi nhuận gấp 3 đến 4 lần giá mua, các đối tƣợng
buôn lậu luôn tìm đủ các phương pháp để đưa hàng qua biên giới. Chính sự gia tăng nhanh chóng như vậy đã không chỉ làm cho Nhà nước thất thu ngân sách hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm còn tạo ra những khó khăn phức tạp cho thị trường kinh doanh thuốc lá tại Việt Nam.
Do vậy qua các năm, Nhà nước tiến hành điều chỉnh, cải cách những quy định về việc sản xuất kinh doanh thuốc lá nhƣ Bộ luật Dân sự số 33/2005/QH11, Luật Thương mại và gần đây là Nghị định về việc sản xuất và kinh doanh thuốc lá của Chính phủ (67/2013/NĐ-CP) ràng buộc rất chặt chẽ về việc phân phối thuốc lá.
Với các điều khoản này, công ty gặp khá nhiều khó khăn trong việc mở rộng và phát triển hệ thống kênh phân phối.
2.2.1.3. Đặc điểm khách hàng, thị trường
Với đặc điểm khí hậu từng vùng miền là khác nhau, nhu cầu của khách hàng ở mỗi thị trường cũng khác, sở thích thuốc lá cũng có sự riêng biệt. Ở các tỉnh phía Bắc, thuốc lá phải có độ cay, độ đậm; ở các tỉnh miền Trung, thuốc phải có độ lồng, độ sâu;
còn ở các tỉnh miền Nam, thuốc lá trọng nhiều về mùi hương và vị nhẹ nhàng, êm dịu.
Ngoài ra, nhu cầu của từng tầng lớp nhân dân cũng khác nhau gắn liền với mức thu nhập cá nhân. Trên cơ sở đó công ty chia thành 3 mức thị trường khách hàng:
- Mức thu nhập cao: nhóm khách hàng là người có địa vị xã hội, thu nhập cao.
Họ thường sử dụng các dòng thuốc lá có khẩu vị nhẹ, hương vị thơm, bao bì sang trọng và phù hợp trong giao tiếp. Nhóm này thường sử dụng các loại thuốc lá như: 555, Marlboro, Caster, Dunhill,…
- Mức thu nhập trung bình: Tập trung ở tầng lớp lao động, công nhân viên chức và người dân thành thị có mức thu nhập ổn định. Đối với nhóm khách hàng này, họ đòi hỏi về khẩu vị đậm, hương vị lồng nàn, bao bì không quá cầu kỳ, không đòi hỏi cao về hình thức. Ví dụ nhƣ các loại thuốc lá: Vinataba, White Horse, Sài Gòn Gold….
- Mức thu nhập thấp: Thường tập trung ở tầng lớp lao động nghèo ở thành thị hay vùng nông thôn… Họ thường sử dụng các mác thuốc lá như: Thăng long, thuốc lào… Đây là các loại sản phẩm giá rẻ, không chú trọng về hình thức cũng nhƣ hương vị sản phẩm.
Với việc xác định rõ đối tƣợng khách hàng nhƣ vậy, hệ thống phân phối của công ty có thể dễ dàng tiếp cận khách hàng thông qua các sản phẩm tƣng ứng. Từ đó có các chính sách phân phối nhằm khai thác hiệu quả thị trường mục tiêu.
2.2.1.4. Đặc điểm cạnh tranh
Thị trường phân phối thuốc lá luôn diễn ra sự cạnh tranh gay gắt. Tại thị trường Hà Nội có hơn 30 công ty phân phối thuốc lá. Các công ty này chủ yếu là doanh nghiệp mới thành lập không quá 5 năm, hệ thống phân phối nhỏ, nguồn vốn ít và đều tập trung khai thác thị trường Hà Nội. Tuy vậy, cũng phải kể đến công ty cổ phần thuốc lá Sóc Sơn. Đây là công ty thành lập đƣợc hơn 10 năm, hệ thống phân phối thuốc lá phát triển mạnh trên sở tận dụng tốt nguồn nguyên liệu thuốc lá đƣợc trồng tại ngoại thành Hà Nội. Đây cũng là đối thủ kinh doanh chính của công ty cổ phân hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội.
Với việc xác định rõ đối thủ cạnh tranh, công ty có cở sở điều chỉnh hệ thống kênh cũng nhƣ thay đổi các chính sách phân phối, chính sách xúc tiến bán hàng hay hỗ trợ đại lý phân phối… để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Đối với mọi công ty, việc hiểu rõ đối thủ cạnh tranh là một yếu tố quan trọng dẫn đến thành công cho doanh nghiệp.
2.2.2. Nhân tố môi trường bên trong 2.2.2.1. Ngành nghề kinh doanh
Ngành nghề kinh doanh chính của công ty là buôn bán sản phẩm thuốc lá.
Đây là ngành nghề kinh doanh khá nhạy cảm trong khi Chính phủ không khuyến khích sử dụng sản phẩm thuốc lá, vận động giảm nhu cầu và hạn chế kinh doanh thuốc lá theo các nghị định (67/2013/ NĐ-CP). Hơn nữa, năm 2017 Chính phủ đang có dự thảo thay đổi mức thuế suất hiện tại lên mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá. Do đó, ngành nghề kinh doanh của công ty cũng là một trong các trở ngại ảnh hưởng đến các kế hoạch hoàn thiện và phát triển hệ thống kênh phân phối.
Tuy vậy, nghành kinh doanh thuốc lá vẫn đƣợc đánh giá là ngành nghề đem lại lợi nhuận lớn và ổn định, có đóng góp lớn cho ngân sách quốc gia, cải thiện tình hình kinh tế quốc gia. Hơn nữa hoạt động phân phối thuốc lá của công ty cũng góp phần điều điều hòa tình trạng nhập lậu thuốc lá qua biên giới Việt Nam.
2.2.2.2. Năng lực quản trị, điều hành của doanh nghiệp
Ban lãnh đạo công ty cổ phần hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội đều là những người có kinh nghiệm và năng lực lãnh đạo tốt, am hiểu về hoạt động kinh doanh, ngành nghề kinh doanh của công ty. Ban lãnh đạo công ty bao gồm 1 giám đốc và 4 trưởng phòng phụ trách. Cả 4 trưởng phòng đều phối kết hợp với nhau và cùng giám đốc đưa ra các chiến lƣợc kinh doanh cho công ty, giải quyết các vấn đề phát sinh của công ty. Đặc biệt trong vấn đề phân phối thì việc kết hợp giữa trưởng phòng kinh doanh và phòng thị trường là rất nhịp nhàng và ăn khớp với nhau trong vấn đề hoạch định kế hoạch phân phối sản phẩm, mở rộng thị trường bao phủ, kiểm soát giao nhận hàng chuyên nghiệp…
Trong hoạt động phân phối hàng hóa của công ty, quản lý thông qua phòng kinh doanh và các đại lý. Việc phân luồng hàng hóa và vận chuyển giao nhận đƣợc chia theo các tuyến, mỗi nhân viên phòng kinh doanh sẽ phụ trách các đại lý theo khu vực nhất định.
2.2.2.3. Khả năng tài chính của doanh nghiệp
Công ty cổ phần hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội đƣợc thành lập từ năm 2004, với gần 15 năm hoạt động, công ty cũng đã nhiều thành tựu đáng kể trong lĩnh vực kinh doanh buôn bán sản phẩm thuốc lá. Một trong số những thành tưu đáng chú ý của công ty đó là hiện nay công ty đã có 12 đại lý phân phối, 52 nhà bán buôn và hơn 239 nhà bán lẻ tại thị trường Hà Nội và các tỉnh thành lân cận. Là một công ty uy tín trong việc phân phối thuốc lá và có chỗ đứng vững chắc trong thị trường thuốc lá Việt Nam, đặc biệt tại thị trường miền Bắc.
Công ty đƣợc thành lập với số vốn điều lệ khá lớn (gần 60 tỷ VNĐ) và đều là vốn chủ sở hữu nên công ty có tình hình tài chính ổn định và không phụ thuộc qua nhiều vào các nguồn vốn bên ngoài. Như vậy với năng lực tài chính tương đối mạnh, công ty cổ phần hệ thống phân phối thuốc lá Hà Nội hoàn toàn có đủ khả năng để duy trì và mở rộng hệ thống phân phối ra toàn bộ thị trường miền Bắc trong tương lai.
2.2.2.4. Mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp
Theo các năm, mục tiêu kinh doanh của công ty luôn có sự điểu chỉnh sao cho phù hợp với hoạt động kinh doanh cũng như tình thế môi trường. Tuy nhiên, các mục
tiêu kinh doanh của công ty vẫn luôn đảm bảo các mục tiêu cơ bản về phân phối nhƣ:
duy trì và mở rộng hệ thống kênh phân phối, cải thiện chính sách phân phối, nâng cao chất lƣợng đội ngũ phân phối… Nhƣ vậy, có thể đánh giá rằng các mục tiêu kinh doanh của công ty luôn liên quan mật thiết đến sự phát triển của hệ thống kênh phân phối và giúp ích rất lớn đến quá trình vận hành hệ thống kênh phân phối của công ty.
2.2.2.5. Cơ sở vật chất
Cơ sở vật chất của công ty hiện tại đang ảnh hưởng rất lớn đến quá trình vận hành và phát triển hệ thống kênh phân phối. Cụ thể như tại nhà kho lưu trữ, các bức tường xây dựng có hiện tượng thấm nước, ẩm mốc; các trang thiết bị phòng cháy đều cũ, rỉ sét và rất khó sử dụng. Nếu xảy ra hỏa hoạn, sản phẩm lưu kho của công ty rất khó được bảo đảm. Ngoài ra, các phương tiện vận chuyển có số lượng còn hạn chế, có dấu hiệu xuống cấp nên rất khó có thể đáp ứng vận chuyển hàng hóa kịp thời nếu quy mô hệ thống kênh phân phối lớn hơn. Từ những điều kiện tại công ty nhƣ vậy, có thể đánh giá cơ sở vật chất của công ty đang là rào cản tác động lớn đến mục tiêu duy trì và mở rộng hệ thống kênh phân phối của công ty. Do đó trong tương lai gần, công ty nên có những phương hướng cải hiện cơ sở vật chất hiện có.