1.3. Tình hình cung cấp dịch vụ PHCN
1.3.1. Tình hình cung cấp dịch vụ PHCN trên thế giới
Theo Liên Hợp Quốc các loại dịch vụ PHCN cho NKT thường bao gồm:
1) Phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm 2) Chăm sóc và chữa trị y tế
3) Cung cấp các loại tư vấn và giúp đỡ khác nhau về tâm lý và xã hội
4) Đào tạo các hoạt động tự chăm sóc bao gồm sự vận động, giao tiếp và kỹ năng sinh hoạt hàng ngày, trong đó chú ý đến những nhu cầu đặc biệt của người khiếm thính, khiếm thị hoặc bị thiểu năng trí tuệ.
5) Cung cấp các thiết bị trợ giúp vận động và các thiết bị trợ giúp khác.
6) Các dịch vụ giáo dục chuyên môn hóa cao.
7) Các dịch vụ PHCN hướng nghiệp, đào tạo nghề và sắp xếp việc làm.
Một số hạn chế trong cung cấp dịch vụ là:
- Thiếu các chương trình về dịch vụ và chăm sóc sức khỏe cơ bản.
- Nhiều hạn chế về nguồn lực, nơi cung cấp dịch vụ xa nơi ở của NKT.
- Các dịch vụ quá chuyên sâu không phù hợp với nhu cầu của đại đa số NKT.
- Cơ sở hạ tầng các dịch vụ có liên quan đến sự trợ giúp của xã hội, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, đào tạo nghề và bố trí việc làm thiếu hoặc yếu.
Thực tế cho thấy ngay cả những NKT nặng vẫn có thể sống độc lập nếu như có những dịch vụ trợ giúp cần thiết. Liên Hợp Quốc đã ước tính có khoảng 500 triệu NKT trên toàn thế giới trong đó khoảng 70% NKT hiện đang sống trong các khu vực chưa có các dịch vụ cần thiết để giúp họ vượt qua các hạn chế của bản thân[74].
HUPH
Các hệ thống cung cấp dịch vụ cho người khuyết tật
Cung cấp dịch vụ y tế và PHCN cho người khuyết tật có thể chia làm ba hệ thống chính: (1) y tế tư nhân; (2) các cơ sở nội trú bao gồm các viện, bệnh viện, các trung tâm nuôi dưỡng và chăm sóc; (3) chăm sóc PHCN tại cộng đồng.
Y tế tư nhân:
Y tế tư nhân cung cấp mối quan hệ trực tiếp giữa cán bộ y tế và gia đình cũng như bệnh nhân trong các phòng mạch tư nhân. Phạm vi của các hoạt động bao gồm các bước phòng chống, hướng dẫn, điều trị các triệu chứng đặc thù, đánh giá với vai trò là một thành viên của đội điều trị, chuyển bệnh nhân đến các chuyên khoa khác, tư vấn, giáo dục và hỗ trợ. Các cán bộ y tế tại phòng khám tư nhân có thể bao gồm bác sỹ và kỹ thuật viên hoặc y tá điều dưỡng.
Trong rất nhiều cộng đồng, các dịch vụ đang được cung cấp thông qua thực hành tư nhân độc lập của các y tá điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên được đào tạo về chăm sóc sức khỏe gia đình và một số kiến thức về các chuyên khoa PHCN. Những cán bộ y tế này khám bệnh nhân trong các phòng khám của họ hoặc tại nhà hoặc trong các hợp đồng riêng với các trường học và cơ sở y tế tư nhân. Họ làm việc phối hợp với các bác sỹ, kỹ thuật viên, các điều dưỡng và các cán bộ tư vấn chuyên môn khác trong mạng lưới chăm sóc và dịch vụ cộng đồng. các cán bộ y tế này thực hành kỹ thuật PHCN tại nhà hoặc tại các phòng khám tư nhân.
Tuy nhiên, một thực tế là các cơ sở y tế tư nhân hoạt động nhưng còn tồn tại rất nhiều hạn chế như: thiếu nhận thức về những vấn đề quan trọng, chẩn đoán sai và chuyển bệnh nhân không đúng, mục tiêu tư vấn cho gia đình hoặc cho các cán bộ tư vấn chuyên môn không rõ ràng, thảo luận với gia đình về kết quả tư vấn không đầy đủ...[64].
Các cơ sở nội trú:
Cơ sở nội trú bao gồm hai loại hình là viện, bệnh viện và trung tâm chăm sóc. Tại các cơ sở này, NKT được chăm sóc bởi các cán bộ y tế có kiến thức và thực hành về PHCN. Ưu điểm của loại hình dịch vụ này là:
Cung cấp một kế hoạch chăm sóc tốt nhất có thể để giải quyết các vấn đề về khuyết tật và các vấn đề cấp tính khác tại một cơ sở. Giúp chẩn đoán và phát hiện
HUPH
các vấn đề lâm sàng cụ thể có thể bị lãng quên hoặc không được phát hiện ra tại các cơ sở chăm sóc và nuôi dưỡng khác. Mang lại những hiểu biết lâm sàng về các vấn đề liên quan đến sức khỏe để từ đó mang lại lợi ích cho cộng đồng những người có những vấn đề tương tự không sống trong viện.
Tại các cơ sở nội trú, NKT được hưởng một sự chăm sóc tốt nhất và đầy đủ nhất với sự giúp đỡ của các trang thiết bị hiện đại và các chuyên gia có trình độ chuyên môn cao. Các dịch vụ về phát hiện và chẩn đoán, hoạt động trị liệu, vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, hướng nghiệp, tư vấn sức khỏe và gia đình... đều sẵn. Sự hợp tác đa chuyên khoa dễ dàng thực hiện được. Mọi yêu cầu về chuyên môn nhằm giải quyết tất cả các vấn đề liên quan đến tình trạng sức khỏe cấp và mãn tính có thể được giải quyết tại chỗ nên rất thuận tiện cho người bệnh[64],[68]. Tuy nhiên, những vấn đề của khuyết tật không thể giải quyết trong một thời gian ngắn mà phải hàng tháng có khi hàng năm. Điều này sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình và của chính bản thân NKT, chi phí điều trị cao, tốn kém, chất lượng cuộc sống của NKT không đảm bảo như vấn đề học hành, hướng nghiệp, phục hồi không sát với nhu cầu NKT ở địa phương họ[38]. Bên cạnh đó, điều trị tại các cơ sở nội trú có những hạn chế sau:
Tư vấn không được đầy đủ do thời gian tư vấn thiếu vì NKT thường có nhiều bệnh mãn tính kèm theo trong khi số người trong cơ sở nội trú thường đông. Thủ tục hành chính nặng nề. Thông tin tư vấn và điều trị đôi khi bị "loạn" do có quá nhiều cán bộ chuyên môn tham gia vào việc điều trị và sự cung cấp thông tin cho người bệnh của các cán bộ y tế giữa các ca trực cũng là một vấn đề.
Chăm sóc tại cộng đồng:
Các y tá điều dưỡng cộng đồng cung cấp một cách chăm sóc toàn diện, có thể tiếp cận được và mang tính nhân đạo cao cả và họ thực hiện rất nhiều vai trò trong nhiều lĩnh vực từ phòng bệnh, giáo dục sức khỏe, lập kế hoạch và điều phối, giáo dục cộng đồng và hỗ trợ cho khách hàng. Người y tá điều dưỡng cộng đồng đặc biệt có ý nghĩa trong các chương trình chăm sóc sức khỏe người trưởng thành, chăm sóc sản phụ, dinh dưỡng, tiêm chủng, khám sàng lọc và theo dõi các dự án can thiệp. Họ giữ một vai trò chiến lược trong việc thông báo cho gia đình và người
HUPH
bệnh các dịch vụ sẵn có và hỗ trợ họ trong việc đạt được các dịch vụ này. Họ là người đại diện cho nhu cầu về sức khỏe cộng đồng, thường có mặt trong các ban tư vấn và các hội đồng kế hoạch. Họ giúp cho các hệ thống dịch vụ phục vụ con người trở nên có nhận thức và có trách nhiệm hơn về quyền con người[68].
Các nghiên cứu về cung cấp dịch vụ PHCN nói chung
Một nghiên cứu về dịch vụ chăm sóc sức khỏe trên đối tượng NKT là những người trong độ tuổi trưởng thành ở Mỹ bị bại não, xơ cứng rải rác hoặc chấn thương tủy sống cho thấy sự hạn chế trong dịch vụ công là độ bao phủ của dịch vụ, còn đối với dịch vụ trả phí thì hạn chế là chi phí cao và loại dịch vụ nghèo nàn[66].
Nghiên cứu tại Australia cho thấy các vấn đề cung cấp dịch vụ là thiếu các nhân viên được đào tạo và hỗ trợ hợp lý, thái độ tiêu cực của nhân viên, không có quá trình lập kế hoạch và đánh giá đầy đủ, khó khăn về tài chính, khó khăn trong việc duy trì nguồn cung cấp và quản lý các trang bị và thiếu thời gian[63].
Tại các nước đang phát triển, theo nhận định của Liên Hiệp Quốc, hầu hết NKT là những người cực nghèo, họ thường sống ở những nơi có rất ít, thậm chí hoàn toàn không có các dịch vụ y tế và các dịch vụ liên quan khác. Ở những nơi đó khuyết tật không được hoặc không thể phát hiện kịp thời cho đến khi NKT thực sự nhận được sự quan tâm về y tế, và nếu nhận được đầy đủ sự quan tâm này đi chăng nữa thì sự suy giảm chức năng là điều khó tránh khỏi. Ở nhiều nước, không có đủ nguồn lực để phát hiện và phòng ngừa khuyết tật cũng như không đủ nguồn lực để đáp ứng nhu cầu trợ giúp và PHCN của NKT. Đội ngũ những người được huấn luyện, những nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật, công nghệ mới và hiệu quả các phương pháp PHCN, sản xuất và cung cấp thiết bị cho NKT bị thiếu hụt nghiêm trọng. Tại các nước này, phải ưu tiên các chính sách về PHCN và cung cấp dịch vụ cho NKT[35].