Ngoài bộ đèn huỳnh quang đã nêu trên còn có các kiểu đèn huỳnh quang khác:
Đèn huỳnh quang cú hiến án phụ nung tim den
Loại đèn nay chỉ khác đèn huỳnh quang nêu trên là không cần starter, và có ballast đặc biệt gồm một biến áp tự ngẫu có trở kháng lớn, cung cấp . điện áp vài vôn để nung nóng các tim đèn, đồng thời cung cấp điện áp cao để dễ dàng tạo sự phóng điện giữa các điện cực làm đèn phát sáng (Hình 6-6).
| ~220V
Hình 6-6. Sơ đồ mắc mạch đèn huỳnh quang có biến áp phụ.
72
Khi dén đã sáng, dòng điện qua đèn được ổn định nhờ cuộn cảm kháng mắc nối tiếp với đèn. Lúc này, điện áp đặt ở cuộn sơ cấp của biến áp tự ngẫu giảm xuống khoảng 50%
(còn khoảng 105V), do đó, điện áp cung cấp cho hai tim đèn cũng giảm theo, bảo đảm tuổi thọ của các tim đèn. Như thế, khi đèn đã sáng bình thường, loại đèn huỳnh quang này cũng vận hành tương tự đèn huỳnh quang có starter.
Đèn huỳnh trang có cực nhụ
Hình 6-7 minh họa cấu tạo của một loại đèn huỳnh quang khác, đèn này vẫn có ballast bình thường, nhưng bên trong đèn có thêm cực phụ kế bên mỗi tỉm đèn. Các điện cực này được nối với nhau bằng ruban điện trở than (khoảng 6000 O) dán chặt
R= ó000G
— R = 60002
~110V
Hình 6-7. Sơ đồ mắc mạch đèn huỳnh quang có điện cực phụ.
Hình 6-8. Kiểu đèn huỳnh quang có dạng uốn tròn.
Hình 6-9. Máng đèn huỳnh quang
lắp nhiều bóng.
Lớp điện trở than Hình 6-10. Cấu tạo đèn huỳnh quang có bố trí thêm điện cực phụ.
dọc theo hai bên thành ống đèn. Cấu tạo này làm giảm khoảng cách phóng điện giữa các điện cực, do đó, dễ dàng khơi mào đèn, tạo sự ion hóa khí thủy ngân gây phóng điện qua đèn làm đèn phát sáng. Quang thông của loại đèn này phát ra thấp
hơn khoảng 5% so với đèn huỳnh quang có starter.
Đèn huỳnh trang mắc đôi
Tất cả các đèn huỳnh quang vận hành với dòng điện xoay chiều có tần số dưới 60 Hz đều phát ra lượng ánh sáng không đều theo tần số dòng điện.
Điều này không thấy rõ đối với đèn có tim làm việc với tần số 50 Hz, do tim dén bang kim loai tungsten van duy tri nang lượng phát sáng trong thời gian dòng điện có cường độ bằng 0. Trái lại, đèn huỳnh quang có đặc tính duy trì sự phát sáng rất yếu, không thể tránh được hiện tượng nhấp nháy theo chu kỳ dòng điện xoay chiều. Do đó, khi sử dụng đèn huỳnh quang để chiếu sáng máy công cụ đang vận hành (máy tiện chẳng hạn), các vật chuyển động, chiếu sáng bàn bóng bàn... hiện tượng hoạt nghiệm sẽ xảy ra, ảnh hưởng đến khả năng nhìn. Để tránh hiện tượng này, cần bố trí hai đèn mắc theo kiểu đèn đôi.
Cách mắc này có một đèn được ổn định bằng cuộn cảm kháng, một đèn được ổn định bằng dung kháng,
Bén dung khang <
Hinh 6-11a. So dé mắc đèn đôi sử dụng chấn lưu (baliast) kháng và dung kháng, mỗi
< Den cdm khang = ||
—
~220V
=
gồm mạch cảm đèn cần phải có starter riêng.
ve)
a
Bén 1 |
Dén 2
Hình 6-11b. Sơ đồ mắc hai hoặc ba đèn 1,20 m sử dụng với nguồn điện ml
3-pha, giảm hiệu ứng sáng nhấp nháy. Hệ thống đèn phát sáng hầu như liên tục.
bằng cách mắc tụ nối tiếp với đèn.
Các cảm kháng và dung kháng được tính toán sao cho hai đèn lệch pha dong dién theo góc điện 120°. Hé sé công suất của cách mắc này rất cao, đạt khoảng 0,95; trong khi đó, cách mắc bình thường với cuộn kháng (loại hai dây) hoặc biến áp tự ngẫu
(loại ba dây) dùng để ổn định đèn, hệ số công suất chỉ đạt khoảng 0,ð.
Kiểu mắc đèn đôi có dòng lệch pha trong hai đèn theo góc 120” điện có ưu điểm: giảm sự nhấp nháy ánh sáng gây ra hiện tượng hoạt nghiệm, ảnh hưởng không tốt đến khả năng
1 xa Là 1. mg z
ES ~=——— 2
0.5 mF
i t ia
DoRSfIN2AS SP) las
| Pee |
3.5 pF
SRE) | a
~ 110V
Hình 6-12. Sơ đồ mạch đèn đôi có 8 dây, không có starter cho mỗi đèn, sử dụng nguồn điện 110V. Dòng điện trong hai đèn lệch pha nhau theo góc
điện 1202.
74
nhìn của con người, đồng thời còn nâng cao hệ số công suất.
Để tránh hiện tượng nhấp nháy ánh sáng theo tần số dòng điện với bộ đèn huỳnh quang bình thường, có thể bố trí hai hoặc ba đèn trong cùng một giá (máng) đèn, với nguồn điện cung cấp từ mạng điện 3-pha.
Các Hình 6-11a, b và 6-12 minh họa một số sơ đồ mắc dây với ballast đèn đôi thông dụng.
Nguyên lý làm việc của bộ đèn Khi đóng công tắc, dòng điện đi vào bộ đèn, cuộn dây biến áp tự ngẫu của ballast nâng điện áp lên U = 220V, nạp điện cho tụ C¡ = 3,5 uF làm đèn 1 phát sáng. Sau 1⁄4 chu kỳ, do dòng điện giảm xuống, bù Cị xa điện trở lại qua tụ C¿ = 0,5 uF, dua dong dién I, qua dén 2 lam dén nay phát sáng, chậm pha so với đèn 1
theo góc điện œ = 120° (Hình 6-18).
Cứ thế, ở bán kỳ âm, hai đèn lần lượt sáng như trên và sáng liên tục theo chu kỳ dòng điện.
Các cuộn dây ít vòng là các mạch thứ cấp độc lập, chỉ cung cấp điện áp vài vôn để nung nóng các tim đèn, tạo điều kiện phát xạ điện tử. Vì thế, với loại ballast đôi này, không cần starter để môi đèn lúc khởi đầu như loại ballast thông thường.
Điện trở R = 1,5 kO có tác dụng
Đèn ] ~ Đèn 2
°|I20° `] `
lo 0 270° 360? †
Hinh 6-13. Dong dién trong mach
hai dén huynh quang.
xả dân tụ điện khi đèn không hoạt động.
Hệ số công suất của đèn này có thé dat cose = 0,9.
Đặc điểm của bộ đèn này là khi có một bóng, đèn vẫn hoạt động (đèn 1) bình thường, nhưng đèn sẽ không sáng nếu điện áp nguồn giảm xuống còn 80% U.