Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân được coi là một trong 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa và được cụ thể hóa một cách đầy đủ: “Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân... Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường
pháp chế xã hội chủ nghĩa”9. Quá trình xây dựng và hoàn thiện nền quản trị quốc gia hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả ở Việt Nam luôn gắn liền với quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Từ khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới, việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có bước phát triển mới với nhiều kết quả rất tích cực như: 1. Hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước ngày càng được củng cố, hoàn thiện theo hướng nâng cao hiệu lực, hiệu quả đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế; 2. Hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện chặc chẽ hơn, việc xây dựng luật gắn với tổ chức thực hiện pháp luật được đề cao và chú trọng trong tổ chức và hoạt động của nhà nước “Đã hình thành hệ thống pháp luật về kinh tế khá đầy đủ, tạo cơ sở pháp lý cho các doanh nghiệp thuộc mọi loại hình sở hữu hoạt động”10; 3. Bộ máy nhà nước bước đầu được sắp xếp tinh gọn theo hướng giảm bớt đầu mối và tầng nấc trung gian cùng với tinh giảm biên chế đã thúc đẩy sự vận hành linh hoạt hơn; 4. Cải cách hành chính của bộ máy nhà nước được đẩy mạnh;
5. Cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp ngày càng chuyển biến tích cực; 6. Kỷ luật, kỷ cương trong các cơ quan hành chính nhà nước được tăng cường, các giá trị văn hóa công vụ được hình thành và đề cao. 7. Các nguyên tắc công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình, đối thoại, tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo… được thực hiện ngày càng tốt hơn;…
Nhận diện ở một khía cạnh khác tại các cơ quan thuộc các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp, tư pháp cho thấy: Hoạt động của Quốc hội trong xây dựng pháp luật, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước có nhiều đổi mới, chất lượng và hiệu quả được nâng lên; Hoạt động của Chính phủ, các bộ, ngành chủ động, tích cực, tập trung hơn vào quản lý, điều hành vĩ mô theo
9 Tlđd, tr. 85.
10 Tlđd, tr. 31.
hướng chính phủ kiến tạo, chính phủ hành động, phục vụ, đồng thời, các cấp chính quyền địa phương cũng đã có những kết quả tích cực được nhận diện như triển khai xây dựng chính quyền đô thị, chính quyền nông thôn, chính quyền điện tử theo hướng sắp xếp bộ máy tinh gọn (cả Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân);
Hoạt động của tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan điều tra, cơ quan bổ trợ tư pháp tiếp tục được kiện toàn, hiệu quả hơn.
Mặc dù việc xây dựng và hoàn thiện nền quản trị quốc gia trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thời gian qua đã đạt được những kết quả tích cực, tạo lực đẩy mạnh mẽ cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhưng theo đó những hạn chế, bất cập vẫn được nhận diện và dần bộc lộ những vấn đề như: 1. Việc thực hiện phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương chưa thật đồng bộ, triệt để; 2. Sự chủ động, linh hoạt gắn với trách nhiệm người đứng đầu vẫn chưa có được cơ chế, môi trường tương thích để phát huy được hết vai trò, trách nhiệm, sự chủ động của cấp cơ sở; 3. Trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong bộ máy nhà nước có nơi còn mang tính hình thức;
4.Tính minh bạch, công khai tại một số sự vụ, sự việc, tác nghiệp vẫn còn hạn chế nhất định; 5. Tính gắn kết của hệ thống pháp luật vẫn còn thiếu chặc chẽ, đồng bộ
“Một số quy định pháp luật còn chưa đồng bộ, thống nhất, khả thi, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Một số bất cập trong cơ chế, chính sách tuy đã được phát hiện nhưng còn chậm được sửa đổi, bổ sung.”11.
Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, Hiến pháp năm 2013 và nhiều văn bản quan trọng khác của Đảng, Nhà nước khẳng định, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý, điều hành và năng lực kiến tạo phát triển. Thực hiện tốt chức năng của Nhà nước, giải quyết tốt mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội; Nhà nước quản lý, điều hành nền kinh tế bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và các công cụ điều tiết khác trên cơ sở các quy luật của thị trường. Chú
11 Tlđd, tr. 79
trọng phát triển xã hội, quản lý và sử dụng có hiệu quả tài sản quốc gia,... Và hiện tại, định hướng tại Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030 nhấn mạnh đột phá chiến lược: “Đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, nhất là quản lý phát triển và quản lý xã hội. Xây dựng bộ máy nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền bảo đảm quản lý thống nhất, phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của các cấp, các ngành”12. Vậy quản trị quốc gia tốt hiện là một yêu cầu, là một điều kiện không thể thiếu, có tính chất sống còn với sự phát triển của đất nước trong bối cảnh mới hiện nay. Với tầm quan trọng như vậy, quản trị quốc gia tốt cần được đề cập và nhấn mạnh như là một trong những nội dung độc lập, có tính chất nền tảng, chi phối các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội khác mà trong đó, yếu tố cần thiết được chú trọng là xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách đủ để nhà nước sử dụng như là một công cụ tích cực nhất điều chỉnh mọi hoạt động, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thúc đẩy những kết quả đạt được cũng như giải quyết được những hạn chế nêu trên.