CHUYỂN ĐỘNG HAY ĐỨNG YÊN?
2. Các nguyên tử, phân tử chuyển động không ngừng
– Các nguyên tử và phân tử cấu tạo nên vật chất chuyển động không ngừng.
– Nhiệt độ của vật càng cao thì các nguyên tử, phân tử cấu tạo nên vật chuyển động càng nhanh (chuyển động này được gọi là chuyển động nhiệt).
B. Bài tập có hướng dẫn giải
19.1 Tại sao khi xịt nước hoa tại một vị trí trong phòng kín, chỉ sau đó ít phút cả phòng đều có mùi thơm?
Hướng dẫn giải
Các phân tử không khí và nước hoa chuyển động không ngừng và giữa chúng có khoảng cách. Trong khi chuyển động các phân tử của hai loại va chạm với nhau, các va chạm này làm cho các phân tử nước hoa chuyển động hỗn độn không ngừng về mọi phía (gọi là khuyếch tán) và chui vào khoảng trống giữa các phân tử không khí trong cả phòng. Do đó cả phòng có mùi thơm.
19.2 Nêu một hiện tượng trong thực tế để chứng tỏ nhiệt độ của vật càng cao thì các nguyên tử, phân tử cấu tạo nên vật chuyển động càng nhanh.
Hướng dẫn giải
Khi pha nước chanh người ta thường làm cho đường tan trong nước rồi mới bỏ đá lạnh vào; vì nếu bỏ đá lạnh vào trước, nhiệt độ giảm chuyển động nhiệt của các phân tử chậm lại qúa trình hoà tan của đường diễn ra chậm hơn .Nói tóm lại muốn qúa trìng hoà tan xảy ra nhanh người tan pha một ít nước nóng.
19.3 Khi ta trộn đường khô và muối khô lẫn nhau và nói rằng đó là hiện tượng khuếch tán của các phân tử đường và muối. Nói như vậy có đúng không?
Hướng dẫn giải
Khi trộn đường khô vào muối khô(đó là hỗn hợp của các hạt đường và hạt muối) không phải là hiện tượng khuếch tán, vì không xảy ra sự tự hoà lẫn của các phân tử đường và muối.
19.4 Tại sao trong chuyển động nhiệt của các nguyên tử, phân tử cấu tạo nên các vật người ta hay nói về vận tốc trung bình của các hạt?
Hướng dẫn giải
Vì số hạt (nguyên tử, phân tử) quá lớn, chúng lại chuyển động hỗn độn với vận tốc nói chung là khác nhau, do đó ta dùng vận tốc trung bình của các hạt.
C. Bài tập rèn luyện
19.5 Trong các hiện tượng sau đây, hiện tượng nào không phải do chuyển động không ngừng của các nguyên tử, phân tử gây ra?
A. Sự tạo thành gió.
B. Đường tan vào nước.
C. Sự khuyếch tán của đồng sunfat vào nước.
D. Quả bóng bay dù được buột chặt vẫn xẹp dần theo thời gian.
19.6 Khi các nguyên tử, phân tử cấu tạo nên vật chuyển động nhanh lên thì đại lượng nào sau đây tăng lên:
A. Khối lượng của vật.
B. Thể tích của vật.
C. Cả khối lượng lẫn thể tích của vật.
D. Nhiệt độ của vật.
19.7 Các điểm nào sau đây chưa đúng khi nói về hiện tượng khuếch tán:
A. Hiện tượng khuếch tán chỉ xảy ra đối với chất khí và chất lỏng.
B. Hiện tượng khuếch tán là hiện tượng các phân tử của chất này xâm nhập vào chất khác.
C. Hiện tượng khuếch tán chứng tỏ vật chất được cấu tạo bởi phân tử hoặc nguyên tử.
D. Nhiệt độ càng cao thì hiện tượng khuếch tán xảy ra càng nhanh.
19.8 Trong các hiện tượng sau đây, hiện tượng nào không phải do chuyển động nhiệt của các nguyên tử, phân tử gây ra?
A. Sự khuếch tán của nước hoa vào không khí.
B. Quạt đưa không khí từ xa đến chúng ta.
C. Muối tan trong nước.
D. Pha một ít mực tím vào nước trong lọ, sau một thời gian ngắn nước trong lọ có màu tím.
19.9 Khi chuyển động nhiệt của các phân tử cấu tạo nên vật chậm đi thì đại lượng nào sau đây thay đổi? Chọn câu trả lời đúng.
A. Thể tích của vật. ; B. Khối lượng của vật
C. Nhiệt độ của vật ; D. Các đại lượng trên đều thay đổi.
19.10 Người ta chứng minh được rằng khi nhiệt độ càng tăng thì hiện tượng khuếch tán xảy ra càng nhanh. Điều này chỉ đúng khi hiện tượng khuếch tán xảy ra trong:
A. Chất rắn. ; B. Chất lỏng.
C. Chất khí. ; D. Cả ba chất trên.
19.11 Giải thích hiện tượng tại sao khi đổ nhẹ nước vào một cốc chứa dung dịch bordeaux( đồng sulfat) màu xanh lơ, lúc đầu có mặt phân cách giữa lớp nước và dung dịch bordeaux nhưng sau đó mặt phân cách mất dần và cả cốc nước có màu xanh lợt hơn ban đầu.
19.12 Đồng thời bỏ vài hạt thuốc tím vào một cốc nước lạnh và một cốc nước nóng. Quan sát hiện tượng và giải thích.
19.13 Để viên băng phiến trong tủ quần áo, ta ngửi thấy mùi thơm của băng phiến. Em hãy giải thích hiện tượng đó và có kết luận gì?
Bài toán 20: NHIỆT NĂNG
A. Tóm tắt lí thuyết