CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ ĐỂ GIẢM THIỂU RỦI RO CHO
3.2. Các vấn đề Oto.com.vn chƣa xử lý triệt để và đề xuất
Các biện pháp đã áp dụng ở chương 2 có thể vẫn tồn tại nhiều kẽ hở và chưa triệt để giải quyết các rủi ro có thể xảy ra. Về cơ bản, Oto.com.vn là một sàn thương mại điện tử và rất khó để có thể chịu trách nhiệm cho các vấn đề nhạy cảm như thông tin sai sự thật vì khối lượng dữ liệu khổng lồ. Tuy nhiên, các đề xuất nêu ra ở đây nhằm mục đích bổ sung, hoàn thiện hoặc khắc phục những điểm yếu của các biện pháp hiện tại và là những đề xuất mà bản thân Oto.com.vn có thể thử nghiệm áp dụng.
3.2.1. Vấn đề bị ăn cắp dữ liệu bởi đối thủ
Có 2 kiểu để lấy được dữ liệu, đó là sao chép hàng loạt hoặc thủ công từng nội dung một. Với cách sao chép hàng loạt, đối thủ sẽ thả các bọ quét (bots) vào website để thu thập dữ liệu. Để có làm được việc này thì bots của đối thủ phải có khả năng truy cập vào website và dữ liệu do bots mang về có thể sử dụng được tức là thông tin toàn vẹn, đầy đủ. Chỉ cần ngăn chặn được 1 trong 2 điều kiện cần này là có thể loại bỏ được rủi ro bị đánh cắp dữ liệu.
Website vận hành thường có 1 tệp dữ liệu với tên thường gọi là robots.txt với nhiệm vụ như người điều khiển giao thông, tức là hướng dẫn các bots chạy trên site được phép đi vào đâu, không được vào đâu. Nâng cao hơn, tệp tin này cụ thể đến mức có thể quy định quy tắc riêng cho từng loại bots. Như vậy, Oto.com.vn có thể lựa chọn chia sẻ dữ liệu thông tin với bots nào. Vì lý do cần lập chỉ mục vào theo dõi website, các bots cần được cho phép là Google bots, Google Image bots, Ahref bots,… Ngoài các bots này ra, tức là các bots an toàn và do Oto.com.vn chủ định cho thu thập, thì các bots còn lại có thể dùng lệnh Disallow để ngăn cấm truy cập website. Đây là cách triệt để để ngăn chặn việc sao chép tự động của đối thủ.
Không khó để nhận biết đang có bots cố tình truy quét Oto.com.vn, chỉ cần xác định một địa chỉ IP có số lượng truy cập bất thường và thực hiện tra cứu DNS/đảo ngược DNS để xác minh chủ sở hữu được yêu cầu của bot. Ngay khi phát hiện ra có bots yêu cầu dữ liệu với tần suất bất thường, hệ thống có thể ngay lập tức giăng tường lửa bảo vệ.
Ngoài hướng xử lý trên, cách thứ lại là làm cho thông tin mà bots thu thập được là thiếu toàn vẹn. Thông tin về xe bán quan trọng nhất là thông tin liên hệ như số điện thoại, email cá nhân. Bots không thể đọc được các dữ liệu trong javascript hoặc trong hình ảnh, do đó Oto.com.vn có thể chuyển thông tin quan trong này vào hình ảnh hoặc ẩn dưới dạng JS thay vì text để khuyết thiếu phần thông tin này khi bots trả về kết quả. Tuy nhiên vì tối ưu người dùng, Oto.com.vn cung cấp tính năng để người mua có thể gọi nhanh cho người bán, do đó, phương pháp để số liên hệ dưới dạng hình ảnh là không phù hợp, do đó chỉ nên dùng JS để ẩn thông tin của người dùng.
Hai biện pháp trên là giải pháp ngăn chặn việc thu thập dữ liệu tự động của bots đối thủ, sẽ không phát huy tác dụng nếu như đối tượng sao chép là người thật và lẫn trong hàng nghìn người dùng khác của Oto.com.vn. Bằng phương pháp thủ công, họ truy cập website như bình thường và sao chép một phần dữ liệu. Để ngăn chặn hành vi này, không thể dùng cách ngăn cấm quyền truy cập của một người cụ thể như cấm bots được. Với vấn đề này, đề xuất đưa ra là sử dụng JS để hiển thị nội dung của tin đăng. Nếu sử dụng phương pháp này, các nội dung sẽ không thể quét và sao chép như cách thông thường. Các kẻ gian ít kiến thức về công nghệ sẽ gặp khó khăn trong việc Copy + Paste và sẽ chóng bỏ cuộc nếu như phải sao chép thủ công các nội dung mà họ đọc được.
3.2.2. Vấn đề xe ảo, xe không rõ nguồn gốc
Để giải quyết được vấn đề này cần tập trung vào 2 nội dung chính: xe được bán phải có thật và phải có nguồn gốc rõ ràng.
Nhằm xác định một chiếc ô tô là có thật mà không phải do kẻ gian ăn cắp thông tin đăng lại thì chính bản thân người bán phải có ý thức bảo vệ bản quyền hình ảnh và tài sản của mình. Đối với người bán hàng cá nhân, Oto.com.vn nên khuyến khích họ dùng những dấu hiệu riêng cho hình ảnh. Một biện pháp có thể thực hiện đơn giản là chụp ảnh xe kèm theo số điện thoại. Khi nhân viên duyệt tin sẽ có sự đối chiếu với số điện thoại được dùng làm thông tin liên hệ. Nếu sai khác, nhân viên duyệt tin có quyền hủy bỏ và không duyệt tin đăng này. Về phía hệ thống, Oto.com.vn cũng cần thêm chức năng để đánh dấu những người bán đã xác thực thông tin để khuyến khích người mua lựa chọn.
Đối với các tin đăng trên Oto.com.vn, người bán luôn được yêu cầu chụp tất cả các góc của xe: mặt trước, mặt chéo, mặt cạnh, mặt sau, buồng lái, ghế sau. Như vậy, thông tin về biển số xe cũng được công bố, do đó Oto.com.vn có thể xây dựng chức năng xác thực nếu người bán cung cấp được giấy tờ chứng minh quyền được bán xe có biển số đó. Giấy tờ ở đây có thể là giấy đăng ký xe chứng minh quyền sở hữu hoặc giấy ủy quyền của chủ sở hữu cho phép bán xe. Các giấy tờ này sẽ chỉ nhằm mục đích xác minh và không được công khai lên sàn. Sau khi Oto.com.vn xác định được sự thống nhất giữa giấy tờ xe và thông tin đăng tải, tin rao cũng được đánh dấu đã xác minh để người mua yên tâm mua xe.
Giải pháp này có lẽ hơi nhạy cảm vì nhiều người không ưa thích việc cung cấp giấy tờ cá nhân, tuy nhiên cá nhân nhân em nghĩ rằng nếu một cá nhân có mong muốn bán xe và hy vọng xe của mình được bán thật nhanh, đồng thời những người mua lại rất thích những xe gia đình sử dụng (do ít đi lại, ít hỏng hóc) thì việc xác minh quyền sở hữu như trên sẽ có tác dụng. Như vậy, bài toán về việc liệu có tồn tại một chiếc xe với thông số như vậy hay không sẽ được giải quyết. Qua việc chuyển hướng hành vi của người mua qua những tin đăng đã được xác thực, kỳ vọng đạt được là những người bán đăng tin giả mạo sẽ có ít cơ hội bán hàng hơn, từ đó giảm thiểu số lượng vi phạm.
3.2.3. Vấn đề xe bị tự ý độ lại
Để xác định một chiếc xe đã bị độ lại hay không cần những người có kiến thức và chuyên môn về xe, không có một phương pháp giản tiếp nào để kiểm soát giúp người mua. Do đó, Oto.com.vn có thể cũng cấp thêm dịch vụ kiểm định làm cầu nối giữa những người mua xe và các chuyên gia.
Các chuyên gia có thể là nhân viên của Oto.com.vn hoặc các kỹ thuật viên nhằm đảm bảo tính khách quan đối với người bán. Dịch vụ này sẽ được cung cấp đến người mua khi họ không phải là người quá rành về xe hoặc không có người quen hiểu biết về xe. Việc nhờ đến chuyên gia thẩm định khi mua bán – trao đổi xe cũ sẽ giúp hai bên rút ngắn thời gian giao dịch mà không cần bỏ quá nhiều công sức kiểm tra chất lượng của xe. Khi có kết quả thẩm định người mua và bán sẽ được phân tích tại sao lại đưa ra mức giá như vậy để hai bên sẽ dễ dàng đưa ra mức giá
hợp lý giúp việc mua bán vui vẻ, nhanh chóng hơn. Như vậy, ngoài tư vấn cho người mua về tình trạng hỏng hóc của xe, các chuyên gia có thể tư vấn thêm về giá trị thực tế của xe qua đó làm cơ sở đế người mua đàm phán chốt được mức giá có lợi hơn.
Khi sử dụng dịch vụ thẩm định ô tô, người mua sẽ được các chuyên gia đánh giá chất lượng của xe một cách rất chi tiết. Nếu không phải là một người sành sỏi về xe ô tô rất có thể bị lừa vì hiện nay công nghệ tân trang của các xưởng sản xuất đã đạt đến trình độ tinh xảo. Người mua luôn cần đến sự can thiệp của chuyên gia để đánh giá chất lượng của xe. Họ sẽ xem xét từng chi tiết quan trọng trên xe đưa ra lời khuyên tốt nhất. Những chi tiết nên đưa ra phương án phục hồi như lốp xe, cần gạt mưa, dầu nhớt bôi trơn, hệ thống phanh… Đây là những chi tiết tuy nhỏ nhưng lại ảnh hưởng nhiều đến toàn bộ hệ thống máy móc.
Các chuyên gia sẽ xem xét những phần như thân vỏ, má phanh, nội thất, ắc- quy, lốp xe,… đặc biệt đánh giá về chất lượng của động cơ là quan trọng nhất. Nếu bề ngoài chiếc xe có đẹp nhưng phần động cơ bị làm lại hoặc yếu thì cũng cần cân nhắc. Việc này các chuyên gia thẩm định sẽ giúp đưa ra nhận định tốt nhất về tình trạng của chiếc xe, xem chất lượng của xe có thể vận hành tốt được không. Sau khi xem xét chất lượng của xe, người thẩm định sẽ đưa ý kiến về mức giá trị của xe, từ đó làm cơ sở để đưa ra mức giá tốt nhất. Đương nhiên sẽ có một khoản phí được người mua chi trả để đổi lại sự kiểm tra kỹ lưỡng về chiếc xe định mua.
Kỳ vọng của phương án này là làm đầu mối cho người mua và các chuyên xe gia liên kết được với nhau, kiểm định được chính xác thông tin về chiếc xe, giảm thiểu rủi ro mua phải những chiếc xe kém chất lượng.
3.2.4. Vấn đề giá cả không tương xứng với chất lượng hàng hóa
Việc đánh giá giá trị của một chiếc xe ô tô cũ dựa trên nhiều yếu tố. Người thẩm định sẽ dựa trên thời gian hoạt động của xe để trừ khấu hao giá trị của xe còn lại. Đối với những chiếc xe có vấn đề gặp phải như bị tai nạn, ngập nước, thủy kích… Những chiếc xe như vậy sẽ bị bị đánh giá kém chất lượng. Do có thể sẽ phải mất thêm một khoản tiền để tu sửa lại. Việc đánh giá giá trị cho chiếc xe còn dựa vào hệ thống an toàn của xe có được đảm bảo. Những rủi ro trong quá trình di chuyển có thể làm cho hệ thống an toàn của xe gặp vấn đề.
Thông thường, một chiếc xe được định để chạy khoảng 20.000 km/năm và 300.000 km trong xuyên suốt vòng đời, còn về tuổi đời thì mỗi chiếc xe rơi vào từ 11-13 năm. Đặc biệt, nếu chiếc xe phải chịu nắng mưa, khói bụi, điều kiện đường sá không được tốt, đặc biệt chiếc xe phải thưởng xuyên di chuyển trong tình trạng tắc đường thì hao mòn lớn hơn, tuổi thọ cũng ngắn hơn. Đặc biệt, việc bảo dưỡng xe không theo lịch trình của rất nhiều chủ xe kết hợp với việc sử dụng nhiên liệu không chất lượng sẽ khiến xe mau xuống cấp.
Việc định giá xe ô tô có thể giải quyết được vấn đề cho các người mua và người bán. Với người mua, nếu không có chuyên gia thẩm định, họ có thể dựa vào công cụ này để xác định mức giá phù hợp của một mẫu xe trong tình trạng cụ thể.
Với người bán, họ cũng có cơ sở để đưa ra mức giá phù hợp mà không phải tham khảo giá của những người bán khác mà không xác định được những mức giá mình đang tham khảo có thực sự là hợp lý hay không.
Dựa vào đầu vào là tình trạng xe mà người bán cung cấp, có thể xác định được giá trị tương đối của chiếc xe đã qua sử dụng bằng cách ước lượng mô hình sự phụ thuộc của khấu hao vào các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến nó: số năm sử dụng, số km đã đi trong điều kiện lý tưởng là xe chưa từng bị thủy kích hay trải qua va chạm.
Ford Ranger là một dòng bán tải khá phổ biến ở Việt Nam hiện nay và được mua bán khá nhiều trên thị trường xe cũ. Một ví dụ ở đây là nếu Wildtrak 2.0L Single Turbo 4x2 AT sản xuất năm 2017 đã đi được 30.000 km được đăng bán thì nên được định giá bao nhiêu?
Ford Ranger có 5 phiên bản: Wildtrak, XLT, XLS, XL, Limited. Dựa trên cơ sở dữ liệu của các xe Ford Ranger được bán thành công qua Oto.com.vn tháng 5/2020, lấy ra 89 mẫu đại diện (như phụ lục).
Khấu hao của xe được cho là chênh lệch giữa giá mua vào lúc đầu và giá bán ra sau khi đã sử dụng. Giá xe bán mới khác nhau tùy vào đó là phiên bản nào, do vậy nếu đưa cả 2 biến này vào mô hình sẽ xảy ra hiện tượng tự tương quan. Do vậy, chỉ cần xây dựng mô hình hồi quy với biến Value: khấu hao của ô tô (triệu đồng) phụ thuộc vào các biến độc lập sau:
Time: thời gian sử dụng (năm) tương ứng với hệ số β1
Usage: số km đã đi (km) tương ứng với hệ số β2
Mô hình tổng thể về sự phụ thuộc giữa khấu hao, thời gian sử dụng và số km đã đi có dạng như sau:
PRF: Value = β0+ β1*Time + β2* Usage (nghìn đồng) Mô hình hồi quy mẫu:
SRF:𝑉̂𝑎𝑙𝑢𝑒=𝛽̂0+𝛽̂1* Time +𝛽̂2* Usage (nghìn đồng)
Với dữ liệu ở bảng trên, tiến hành hồi quy bằng công cụ Regression trên Excel mức ý nghĩa 95% ta thu được kết quả như sau:
Regression Statistics
Multiple R 0.78935
R Square 0.623073
Adjusted R Square 0.61365
Standard Error 91856.14
Observations 83
df SS MS F Significance F
Regression 2 1.12E+12 5.58E+11 66.12137 1.12E-17
Residual 80 6.75E+11 8.44E+09
Total 82 1.79E+12
Coefficients
Standard
Error t Stat P-value
Lower 95%
Upper 95%
Intercept 65987.11 18146.37 3.636382 0.000488 29874.69 102099.5 Time 26884.32 3149.308 8.53658 7.16E-13 20617 33151.64 Usage 512.1455 139.5338 3.670405 0.000435 234.4644 789.8266
Bảng 3.1. Kết quả hồi quy mô hình về khấu hao xe Ford Ranger
Từ kết quả trên dựng được hàm hồi quy mẫu như sau:
𝑉̂𝑎𝑙𝑢𝑒= 65987.11 + 26884.32* Time + 512.1455* Usage + à (nghỡn đồng) Trong đú à là sai số của mụ hỡnh
Từ bảng trên cho thấy R-square = 0.623073 chứng tỏ các biến độc lập đã giải thích được tới 62.3% sự thay đổi của biến phụ thuộc là giá trị xe sau khấu hao. Tức là mô hình có thể tin cậy được.
P-value (𝛽̂0)= 0.000488 ; P-value (𝛽̂1)= 7.16E-13 ; P-value (𝛽̂2) = 0.000435.
Cả 3 giá trị trên đều nhỏ hơn 0.05 cho thấy với mức ý nghĩa 95% thì ước lượng cho 3 hệ số trên đều có thể tin cậy được.
Ý nghĩa của các hệ số:
𝛽̂0= 65987.11 cho biết khi Ford Ranger được mua mới về thì đã xảy ra khấu hao là 65,987,110 đồng
𝛽̂1 = 26884.32 cho biết khi xe được sử dụng sẽ hao đi 26,884,320 đồng mỗi năm do sự lỗi thời về công nghệ
𝛽̂2= 512.1455 cho biết cứ mỗi nghìn km được đi sẽ làm khấu hao của xe tăng thêm 512,1455 đồng
Giả định trên trong điều kiện lý tưởng trên tức là xe không bị thủy kích, không bị va chạm, thay vào mô hình trên thì một chiếc xe Wildtrak 2.0L Single Turbo 4x2 AT sản xuất năm 2017 đã đi được 30.000 km sẽ bị khấu hao khoảng 96 triệu đồng so với thời điểm mua lúc ban đầu. Đương nhiên trong hoàn cảnh thực tế, giá xe có thể thay đổi tùy thuộc vào mức độ mong muốn bán xe gấp hay không, tình trạng thực tế của xe có tốt không. Thực tế, 1 chiếc xe chạy 5 năm chủ yếu trên đường cao tốc sẽ có chất lượng đảm bảo hơn 1 chiếc xe chuyên chạy nội thành dù chạy số km ít hơn.
Trên đây chỉ là một mẫu rất nhỏ và thử nghiệm cho một mẫu xe nhất định. Với dữ liệu khồng lồ từ Oto.com.vn, sàn có thể tạo ra các ước lượng khác cho từng dòng xe (khoảng 600 dòng xe có mặt tại Việt Nam).
Nếu phát triển công cụ này đến tới từng mẫu xe khác nữa, kỳ vọng rằng mỗi người bán sẽ có cơ sở để định giá tốt hơn, hợp lý hơn và sát với nhu cầu chi trả của người mua hơn. Ngược lại, nhìn về phía người mua, họ sẽ có một công cụ để ước
lượng mức giá nên đàm phán với người bán.
3.2.5. Vấn đề lừa đảo từ bên trung gian
Thông thường, các showroom xe hơi cũ có hệ thống kinh doanh lớn và uy tín sẽ không ngần ngại cho phép khách hàng mang xe vào hãng để kiểm tra chất lượng của xe. Vì việc này, vừa đảm bảo được uy tín với khách hàng, vừa làm cho khách hàng có độ tin cậy đối với chiếc xe mình muốn mua.
Để người dùng yên tâm hơn trong việc mua xe từ các đại lý đã được Oto.com.vn đảm bảo thỉ chính Oto.com.vn phải đảm bảo được các đại lý đã liên kết với Oto.com.vn là hoàn toàn xác thực và đáng tin cậy. Với mạng lưới đại lý dày đặc trong đó mỗi đại lý có thể cùng liên kết với một hãng nhưng chính sách chăm sóc khách hàng khác nhau, có bên tốt có bên chưa tốt. Do vậy, Oto.com.vn nên thiết lập một hệ thống đánh giá, phản ánh chất lượng dịch vụ để mọi người đều có thể đề xuất hoặc cảnh báo những người khác có nên hay không nên sử dụng dịch vụ tại đại lý này.
Bằng việc tạo ra hệ thống đánh giá này, mỗi người dùng đều có thể tham gia bình chọn và đưa ra ý kiến cá nhân, chấm điểm từ 1 đến 5 với các mức độ từ Không hài lòng đến Hài lòng. Người mua được phép đưa các hình ảnh, chứng cớ để chứng minh cho nhận xét của mình. Bằng việc công khai các phản ánh của Khách hàng, mỗi đại lý sẽ phải nỗ lực hơn trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ, làm hài lòng khách hàng. Các đại lý nhận đánh giá tốt sẽ được nổi bật trên Oto.com.vn, ngược lại nếu có đánh giá tiêu cực hoặc có nghi vấn lừa đảo, ngay lập tức đại lý này sẽ được cảnh báo tới người dùng khác. Khi có quá nhiều các phản hồi tiêu cực về đại lý, Oto.com.vn sẽ vào cuộc để tiến hành xác minh, thâm chí gỡ bỏ tài khoản khỏi sàn Oto.com.vn mà không cung cấp dịch vụ cho các đại lý như vậy nữa.
Kỳ vọng của đề xuất này là giúp cho mỗi người mua đều có nơi để nói lên các phản ánh cá nhân, hỗ trợ các đại lý uy tín, hoạt động tốt và cảnh báo đối với cả người mua, người gửi bán xe khi tiến hành giao dịch với các đại lý kém chất lượng.
3.2.6. Vấn đề lừa đảo tiền đặt cọc
Muốn làm được điều này thì người bán cũng phải là một thực thể có thật, do đó phải xác minh được rõ ràng danh tính người bán. Tương tự như Shopee, mỗi người bán sẽ cần cung cấp ảnh chụp chứng minh thư nhân dân hoặc thẻ căn cước để