a) Lúc còn ở rừng:
-Ông nhớ thương con vô cùng.
-Khao khát được gặp con, được sống trong tình yêu của con.
THANH HẢI
b)Khi gặp con (ở bến xuồng)
-Ông đã không thể chờ xuồng cập bến “nhón chân nhảy thót lên bờ, xô chiếc xuồng tạt ra”. Rồi “bước vội vàng, với những bước dài”, “kêu to tên con, vừa bước, vừa khom người đưa tay đón chờ con”.
-Vết thẹo dài trên má phải anh lại đỏ ừng lên, giần giật. Giọng nói lập bập, run run: “ba đây con, ba đây con”.
-> Tâm trạng xúc động mạnh mẽ, sau 7-8 năm xa nhà, tình cảm cha con bị nén lại trong lòng, nên ông Sáu không ghìm nổi.
Ngược lại, bé Thu giật mình, ngơ ngác, hốt hoảng và vụt bỏ chạy - > điều đó hoàn toàn bất ngờ với ông Sáu khiến “mặt ông sầm lại” và “hai tay buông xuống như bị gãy”.
-> Thể hiện tâm trạng đau khổ tột cùng, ông sung sướng, náo nức, nôn nóng muốn được ôm con vào lòng, nhưng đứa con lại xa lánh, hoảng sợ khiến người cha bị hụt hẫng, ông đau đớn không hiểu nguyên nhân vì sao, ông vừa thất vọng, vừa bất lực.
c)Trong 3 ngày nghỉ phép:
-Ông chẳng đi đâu xa, chỉ tìm cách gần gũi để được nghe một tiếng gọi “ba” của con bé.
-Mọi cố gắng của ông từ việc “giả vờ không nghe” đến việc “dồn nó vào thế bí”
(chắt nước cơm) nhưng không có kết quả.
-Trong bữa ăn, do nôn nóng, bực tức, không kịp suy nghĩ, ông đã đánh con bé - >
con bé bỏ sang nhà ngoại.
-Tình yêu thương con của ông Sáu đã không được bé Thu đón nhận, đáp lại, nó kiên quyết không chịu cất lên cái tiếng mà ba nó mong mỏi - điều đó làm ông Sáu thực sự đau lòng, ông chỉ biết lắc đầu cam chịu, bởi tình cảm không dễ gì gượng ép.
d)Lại những ngày ông Sáu xa con:
+ Ông thương con, ân hận vì mình dã đánh con.
-Ông dồn tình thương yêu ấy vào việc làm cho con một chiếc lược ngà lời hứa với con trước lúc chia tay.
+ Tự động đi tìm ngà voi rồi tự tay ông ông cưa tùng chiếc răng lược mận trọng, khổ cùng như là một người thợ bạc.
+ Ông còn gò lưng tỉ mẩn khắc lên đó dòng chữ: “Yêu nhớ - tặng Thu con của ba”.
-> Chiếc lược ngà gỡ rối được phần nào tâm trọng của người cha, chiếc lược ấy là tình cảm, tấm lòng, là yêu thương mà ông gửi gắm - thỉnh thoảng những lúc rảnh rỗi ông lại lấy cây lược ra ngắm nghía rồi mài lên tóc cho thêm bóng, thêm mượt.
THANH HẢI
-Trước khi hy sinh, ông Sáu móc cây lược ra trao vào tay người bạn chiến đấu.
Chỉ khi nhận được lời hứa “mang về trao tận tay cho cháu”, người cha đó mới nhắm mắt được - > Cử chỉ ấy cho ta hiểu tình cha con mãnh liệt và tha thiết của ông.
* Về nghệ thuật (xem lại đề A)
IV. Suy nghĩ của em về nhân vật bé Thu:
a) LĐ1: Bé Thu - một bé bướng bỉnh cứng đầu và gan lì.
- Khi gặp ông Sáu ở bến xuồng, nghe tiếng gọi tên mình, Thu “giật mình tròn mắt nhìn”. Nó ngơ ngác, lạ lùng, mặt nó bỗng tái đi, rồi vụt chạy và kêu thét lên: “má, má”.
- 3 ngày nghỉ phép:
+ Thu xa lánh ông Sáu trong lúc ông tìm cách vỗ về, gần gũi. Thu nhất quyết không chịu gọi tiếng ba.
+ Má doạ đánh, Thu bộc phải gọi ông Sáu vô ăn cơm, gọi chắt nước cơm nhưng lại nói trổng.
+ Bác Ba nói mẫu nhưng Thu vẫn không gọi.
+ Bị dồn vào thế bí, nó nhăn nhó muốn khóc nhưng tự lấy rá chắt nước chứ không chịu gọi ba”.
+ Thu đã hất tung cái trứng cá ra mâm, cơm văng tung toé - bị đòn, không khóc, chạy sang nhà bà ngoại, cố ý khua cho dây xuồng kêu thật to,
-> Bé Thu thật là bướng bỉnh, cúng đầu và gan lì. Đen bác Ba cũng phải nghĩ
“con bé đáo để thật”,còn ông Sáu thì không nén được: uSao mày cứng đầu quá vậy?”, -> Chính thái độ ương ngạnh, ngang bướng đó lại là biểu hiện tuyệt vời của tỉnh cha con. Lý do nó không nhận ba thật đơn giản, trẻ con, bất ngờ mà hợp lý.
b. LĐ2: Bé Thu - 'Mội cỗ bé có tình yêu thương cha tha thiết - Trước lúc ông Sáu lên đưòng
+ Tình cha con của ông đã trở lại vào thời khắc ngắn ngủi nhất, đem lại cho người đọc nỗi xúc động nghẹn ngào nhất.
+ Trong cái ngày trước khi ông Sáu lên đường vào chiến khu, con bé cùng ngủ với bà ngoại. Trong đêm ấy, bà đã giảng giải cho nó nghe, phân tích cho nó hiểu. Con bé đã biết được rằng ông Sáu chính là cha mình. Nó cũng hiểu vết sẹo ghê sợ trên mặt ông là vết thương của ông trong chiến đấu. Sau khi hiểu được nguồn gốc lai lịch vết sẹo trên mặt cha, con bé lăn lộn suốt một đêm không ngủ được. Có lẽ nó hối hận lắm vì đã từng đối xử không tốt với ông. Lúc này, không chỉ yêu cha, nó còn rất thưong ba nữa.
+ Người đọc đã chứng kiến một cuộc chia tay cảm động sáng hôm sau, trước khi cha pha nó lên đường Thu cũng có mặt trong buổi đưa tiễn cha nhưng lại mang tâm trạng hoàn toàn khác trước: “Nó không bướng bỉnh hay nhăn mày cau có nữa, vẻ mặt nó sầm lại mệt rầu”. Khi đối diện với ông Sáu, “đôi mắt mênh mông của con bé bỗng
THANH HẢI
xôn xao”. Người đọc cảm nhận được đằng sau đôi mắt mênh mông, xôn xao ấy đang xáo động biết bao tình cảm.
+ Tiếng gọi ba vỡ oà từ sâu thẳm trong tâm hồn bé bỏng của nó. Sự khao khát tình cha con lâu nay bị kìm nén bỗng bật lên. Bắt đầu là tiếng thét
“ B a . . b . a ” tiếng gọi thân thương, tiếng gọi ông Sáu chờ đợi suốt 9 năm ròng, cuối cùng ông cũng được nghe.
+ Thế rồi “nó vừa kêu vừa chạy xô tới... dang hai tay ôm chắt lấy cổ ba nó”. Nó hôn khắp người ông Sáu, hôn cả vểt sẹo dài trên má ông, cái vế sẹo trước kia nó ghê sợ và cảm thấy xấu xí vô cùng. Đến bây giờ, hiểu được vì sao cha có vết sẹo, Thu thương cha nó lắm. Hành động của em như muốn xoa dịu nỗi đau đã gây ra cho cha. Sau khi nghe ông Sáu nói: “Ba đi rồi ba về với con”, bé Thu thét lên: “Không, hai tay ôm chặt lấy cổ cha, 2 chân cấu chặt người cha. Em khóc vì thương cha, vì ân hận đã không phải với cha, vì không biết đến bao giờ mới được gặp lại cha. Lúc này tất cả hành động của Thu đều gấp gáp dồn dập, trái hẳn lúc dầu.
+ Trong tâm hồn cô bé, tính yêu với cha đã có sự thay đổi. Ngoài tình yêu còn có tình thương rồi cao hơn cả là niệm tự hào vô bờ bến, niềm kiêu hãnh vô cùng vì người cha chiến sĩ, người cha hy sinh tuổi thanh xuân, cống hiến cả cuộc đời cho cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc. Giờ đây người cha ấy lại tiếp tục đi theo con đường vinh quang mà cả dân tộc ta đang đi.