Phần II: Tạo lập văn bản ( 4 điểm)
C. Các hoạt động dạy – học
I. Bài văn nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
Nghị luận về đoạn thơ, bài thơ là trình bày những nhận xét, đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy.
2. Yêu cầu trong bài văn
- Những nhận xét, đánh giá về đoạn thơ, bài thơ phải:
+ Bám vào nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ đợc thể hiện qua ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu,...
+ Những nhận xét, đánh giá phải cụ thể, xác đáng và cần nêu đợc cảm thụ riêng của ngời viết.
- Bố cục mạch lạc, rõ ràng; có lời văn chuẩn xác, gợi cảm, thể hiện đợc những rung động chân thành của ngời viết.
3. Dàn bài
Mở bài: Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bớc đầu nêu nhận xét, đánh giá của mình. (Nếu phân tích một đoạn thơ nên nêu rõ vị trí của đoạn thơ ấy trong tác phẩm và khái quát nội dung cảm xúc của nó.)
Thân bài: Lần lợt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ.
Kết bài: Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ.
II. Luyện tập:
Đề: Cảm nhận của em về bài thơ “ Viếng lăng Bác” của nhà thơ Viễn Phơng.
( HD:
1. Mở bài:
- Giới thiệu bài thơ "Viếng lăng Bác"
- Bài thơ nói lên một cách cảm động tình cảm sâu nặng của tác giả đối với Bác.
2. Thân bài: Phát triển, chứng minh các luận điểm đã nêu ở phần mở bài.
- Đoạn thơ mở đầu thiêng liêng, thành kính, gợi không khí ấm áp, gần gũi...
bổ sung. GV chốt từng phần.
Gợi ý:
1. Tìm hiểu đề, tìm ý :
- Dạng bài : Nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
- Vấn đề nghị luận: Bài thơ Viếng lăng Bác
- Kiểu bài: Nghị luận phân tích kết hợp trình bày những cảm nhận riêng về giá trị nội dung và nghệ thuật bàithơ.
- ý:
+ Bài thơ viết trong hoàn cảnh nào?
+ Mạch cảm xúc trong bài thơ là gì?
+ Vẻ đẹp của các hình ảnh thơ?
+ Vẻ đẹp của các biện pháp nghệ thuật sử dụng trong bài thơ ?
- Cảm xúc về hình ảnh hàng tre biểu tợng đất nớc, con ngời Việt Nam.
- Những suy tởng của tác giả qua hình ảnh dòng ngời, mặt trời, vầng trăng, trời xanh.
- Cảm xúc chân thành, mạnh mẽ thể hiện ở khổ thơ cuối.
+ Tình cảm lu luyến.
+ Ước nguyện chân thành.
- Liên hệ với một số bài thơ khác viết về Bác Kết luận: tình cảm sâu nặng có ở tất cả các bài thơ, đó là tình cảm của muôn triệu ngời Việt Nam đối với Bác.
3. Kết bài:
Khẳng định lại giá trị bài thơ, suy nghĩ bản thân.
*. Củng cố:
- Thế nào là bài văn nghị luận về đoạn thơ, bài thơ?
- Nêu cách làm bài văn nghị luận về tác phẩm thơ?
* H
ướng dẫn học bài :
- Nắm vững toàn bộ kiến thức tiết học;
- BTVN: Làm hoàn chỉnh bài tập vào vở BT
- Chuẩn bị: Tiếp tục chuẩn bị cho tiết : Luyện viết bài văn nghị luận đoạn thơ, bài thơ.
Bài chuẩn bị : Tìm hiểu
đề, lập dàn ý cho đề: Cảm nhận của em về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải.
TIẾT 2,3: ÔN TẬP CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ A. Mục tiêu: Giúp học sinh:
- Hiểu rõ thế nào là bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
- Nắm vững các yêu cầu đối với một bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ để có cơ sở tiếp thu, rèn luyện tốt về kiểu bài này.
- Rèn kĩ năng làm văn nghị luận.
B. Chuẩn bị :
- GV: Soạn bài và đọc tài liệu tham khảo.
- HS: Đọc và chuẩn bị bài ở nhà; tham khảo tài liệu có liên quan đến bài học.
C. Hoạt động dạy – học:
I. ổn định lớp.
II. Kiểm tra bài cũ.
Bài cũ: - GV kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS.
III. Bài mới:
Hoạt động của GV - HS Nội dung cơ bản - GV cho HS nhắc lại khái
niệm bài văn nghị luận về một đoạn thơ (bài thơ)
? Nêu cách làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ (bài thơ)?
- HS trao đổi trả lời câu hỏi.
- GV nhận xét, bổ sung.
- GV hớng dẫn học sinh tìm hiểu cách phân tích và cảm thụ chi tiết thơ.
c) Cảm thụ một chi tiết cần qua các bớc:
- Đọc kĩ câu thơ (hoặc một số câu thơ) đẻ nhận biết điều tác giả muỗn nói với ngời đọc.
- Phát hiện những đặc sắc trong cách biểu hiện độc đáo.
- Phân tích sáng tạo của tác giả.
- Tác dụng của chi tiết đó đối với việc biểu hiện điều tác giả muốn nói, tác dụng tới sự cảm thụ ngời đọc.
d) Trong cả bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ chỉ phân tích kĩ một vài chi tiết chính, còn lại có thể phân tích lớt, để đảm bảo bài văn vừa là một chỉnh thể vùa có trọng tâm, có
I - Một số điều cần l u ý khi làm bài:
1. Làm bài văn nghị luận về đoạn thơ, bài thơ phải chú ý các bớc sau :
a) Tìm hiểu đề: Xác định phạm vi đối tợng (đoạn hay bài thơ), đề tài, nội dung của đề (nếu có), hớng nghị luận (cho đề quy định hay do ngời viết lựa chọn).
b) Tìm ý:
- Bài thơ (đoạn thơ) nhiều lần, đọc liền mạch từ đầu đến cuối để rút ra đợc nhận xét đúng đắn (cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ, bài thơ).
- Tìm xem cảm hứng chủ đạo đó đợc biểu hiện cụ thể ở những điểmnào (luận điểm).
c) Dàn ý
- Mở bài: Giới thiệu đoạn thơ (bài thơ), nêu nhận xét chung (khát quái nội dung cảm xúc).
- Thân bài: Lần lợt trình bày từng khía cạnh của cảm xúc chung, thông qua phân tích, thẩm bình cụ thể (cảm thụ) các chi tiết cảm xúc trong đoạn thơ (bài thơ).
- Kết bài : khát quái giá trị ý nghĩa của đoạn thơ (bài thơ).
d) Viết bài : Quan trọng nhất là biết phân tích sự sáng tạo độc đáo các chi tiết, ngôn ngữ, hình ảnh, giọng điệu thơ,... để làm rõ từng nhận xét.
2. Cách phân tích và cảm thụ chi tiết thơ:
a) Làm bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ, cần biết phân tích các phân tích các yếu tố nghệ thuật. Nghĩa là phải biết kết hợp hài hòa giữa nêu ý kiến khát quát (luận điểm) với phân tích, giữa nhận xét một chi tiết thẩm bình cụ thể; lời văn gợi cảm, thể hiện sự rung động chân thành.
b) Khi cảm thụ một chi tiết cụ thể, không nên tởng rằng cứ gọi đúng tên các thủ pháp nghệ thuật là đã cảm thụ thụ đợc đặc sắc nghệ thuật. Với các nhà văn, nhà thơ, khi sáng tác đều dùng các thủ pháp nghệ thuật. Sự sáng tạo của họ là ở chỗ vận dụng các thủ pháp có sẵn một cách độc đáo, không giống ngời khác, để điễn đạt sâu sắc nhất điều họ muốn nói với bạn đọc.
điểm sáng, gây đợc ấn tợng.
II -Bài tập luyện :
Câu 1: Cho đề bài : Phân tích bài Đồng chí để chứng tỏ bài thơ đã diến tả sâu sắc tình đồng chí cao quý của các anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp.
a) Tìm hiểu đề và tìm ý cho đề bài trên.
b) Lập dàn ý.
c) Viết mở bài, các câu văn liên kết các luận điểm ở thân bài và kết bài.
Gợi ý Câu 1:
a) Tìm hiểu đề và tìm ý
- Đề đã xác định hớng phân tích bài thơ: Bài thơ đã diễn tả sâu sắc tình đồng chí cao quý của các anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp.
+ Tình đồng chí ấy biểu hiện cụ thể ở những điểm nào?
+ Những từ ngữ, hình ảnh, chi tiết, ... nào thể hiện từng điểm đó?
b) Lập dàn ý
- Mở bài: Giới thiệu bài thơ (nh đè bài).
- Thân bài:
(1) Nguồn gốc cao quý của tình đồng chí:
+ Xuất thân nghèo khổ: nớc mặn đồng chua, đất cày lên sỏi đá.
+ Chung lí tởng chiển đấu: súng bên súng, đầu sát bên đầu.
+ Từ xa cách, họ nhập lại trong một đội ngũ gắn bó keo sơn: đôi ngời xa lạ, chẳng quen nhau, đêm rét chung chăn: đôi tri kỉ.
+ Kết thúc đoạn là dòng thơ chỉ có một từ: đồng chí(một nốt nhấn, một sự kết tinh cảm xúc).
(2) Tình đồng chí trong cuộc sống gian lao:
+ Họ cảm thông, chia sẻ tâm t, nỗi nhở quê: nhớ ruộng nơng, lo cảnh nhà gieo neo( ruộng nơng..gửi bạn, gian nhà không...lung lay), từ mặc kệ chỉ là cách nói, còn tình phải hiểu ngợc lại), giọng điệu, hình ảnh của cao dao (bến nớc, gốc đa) làm cho lời thơ thắm thiết.
+ Cùng chia sẻ những gian lao, thiếu thốn, những cơn sốt rét rng hiểm nguy hiểm:những chi tiết đời thờng trở thành thơ, mà thơ hay (tôi vói anh biết từng cơn ớn lạnh) ; từng cặp thơ sóng đôi nh hai đồng chí : áo anh rách vai / quần tôi có vài mảnh vá ; miệng cời buốt giá / chân không giày ; tay nắm / bàn tay).
+ Kết đoạn cũng quy tụ cảm xúc vào một câu thơng nhau nắm lấy bàn tay ( tình đồng chí truyền hơi ấm, vợt qua bao gian lao, bệnh tật).
- Tình đồng chí trong chiến hào chờ giặc:
+ Cảnh chờ giặc căng thẳng căng, rét buốt : đêm, rừng hoang, sơng muối.
+ Họ càng sát bên nhau vì chung chiến hào, chung nhiệm vụ : chờ giặc.
+ Cuối đoạn mà cũng là cuối bài, cam xúc lại đợc kết tinh trong câu thơ rất đẹp:
Đầu súng trăng treo ( nh bức tợng đài ngời lính, hình ảnh đẹp nhất, cao quý nhất của tình đồng chí, cách biểu hiện thật độc đáo, vừa lãng mạn vừa hiện thực, vừa là tinh thân chiến sĩ vừa là tâm hồn thi sĩ,...).
c- Kết bài:
+ Đề tài dễ khô han đợc Chính Hữu biểu hiện một cách cảm động, sâu lắng nhờ biết khai thác chất thơ từ những cái bình dị của đời thờng. đây là một sự cách tân so với thơ viết về ngời lính thời đó.
+Viết về bộ đội mà không tiếng súng, nhng tình cảm của ngời lính, sự hi sinh của ngời lính vẫn cao cả, hào hùng.
*) Muốn viết đợc những câu liên kết, phải đặt từng luận điểm trong mạch cảm xúc chủ đạo của bài thơ :
-Tình đồng chí cao quý, và phải có phần câu liên kết với ý đoạn trớc, có phần câu mở ra ý của đoạn sắp viết. Ví dụ:
-Tình đồng chí cao quý, vì đó là tình cảm của những ngời nông dân nghèo, nhớ ơn cách mạng giải phóng, quyết ra đi vì một ý chí cao cả : cứu nớc, bảo vệ quê hơng.
-“ Đồng chí” ! Cái từ đó vang lên thiêng liêng nh sức mành gắn kết họ vợt qua những gian lao, thiếu thốn, hiểm nguy của đời lính trong những
ngày đầu kháng chiến.
-Những đồng chí mạnh mẽ nhất , cao đẹp nhất là khi họ sát cánh trong chiến đấu.
*. Củng cố:
- HS nhắc lại cách làm bài văn nghị luận về đoạn thơ (bài thơ).
- Nêu bố cục bài văn nghị luận về đoạn thơ (bài thơ)
*. H ướng dẫn về nhà:
Hoàn thành bài tập 1 và làm dàn ý cho đề bài: