2.1 Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đối với giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Công nghệ Thủ
2.1.2 Tình hình giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức hiện nay
❖ Về lực lượng học sinh, sinh viên nhà trường
Hiện nay, nhà trường đào tạo với 02 bậc học: Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp.
Tổng số lượng học sinh, sinh viên của nhà trường không ngừng tăng theo hàng năm gắn liền việc phát triển quy mô đào tạo người học của Trường CĐCN Thủ Đức. Trong 03 năm họ c gần đây, trung bình mỗi năm tăng khoảng 2000 học sinh, sinh viên. Tổng số học sinh, sinh viên tính đến năm học 2018 – 2019 là 10.181 người (xem bảng 1).
Có thể thấy, với tính chất là một cơ sở giáo dục nghề nghiệp với số lượng học sinh, sinh viên như hiện nay là đông đảo. Đó vừa là thời cơ vừa là thách thức cho công tác giáo dục chuyên môn lẫn việc thực hiện giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên. Điều đó đòi hỏi nhiệm vụ giáo dục đạo đức nói chung, đạo đức nghề nghiệp nói riêng cho học sinh, sinh viên của nhà trường phải có tính toàn diện, đáp ứng từng đố i tượng và tác động đến tất cả thanh niên học sinh, sinh viên.
❖ Phương thức giáo dục đạo đức nghề nghiệp nhà trường
Công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp học sinh, sinh viên được nhà trường quan tâm và xem đây là một trong những nhiệm vụ đào tạo của người học, bên cạnh đào tạo kiến thức chuyên môn. Hiện nay, nhà trường với cơ cấu tổ chức là 09 phòng, 03 trung tâm, 11 khoa chuyên ngành (xem bảng 2). Theo đó, các bộ phận chức năng của nhà trường đã phối hợp cùng thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên, cụ thể bởi 05phương thức cơ bản sau:
Thứ nhất, các khoa chuyên ngành trực tiếp tổ chức giảng dạy kiến thức chuyên môn, lồng ghép định hướng kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên. Mỗi đơn vị học phần đào tạo được khoa xác định rõ yêu cầu về kiến thức, thái độ, kỹ năng mà người học hướng tới. Có thể thấy, giảng viên chuyên ngành chính là một nhân tố quan trọng trực tiếp tương tác đến học sinh, sinh viên, góp phần tác động đến suy nghĩ, tình cảm, thái độ của người học về nghề nghiệp.
Thứ hai, khoa Khoa học cơ bản, với đặc thù giảng dạy các học phần chung bắt buộc cho học sinh, sinh viên như: Chính trị, Pháp luật, Giáo dục thể chất, Giáo dục qu ốc phòng – An ninh, Kỹ năng giao tiếp. Đó là những môn học trang bị kiến thức nền tảng lý luận chính trị, lòng tự hào và yêu đất nước, thái độ tôn trọng pháp luật, đam mê rèn luyện sức khỏe…Qua đó, giúp cho người học tìm hiểu về lý luận đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh, cơ bản hình thành nhân sinh quan bản thân trong cuộc sống.
Thứ ba, phòng Công tác chính trị Học sinh sinh viên với chức năng là bộ phận “tổ chức thực hiện công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh, sinh viên nhà trường; tham mưu giúp Hiệu trưởng quản lý học sinh, sinh viên nội trú và ngoại trú; giải quyết chế độ, chính sách cho học sinh, sinh viên; phối hợp với Đoàn thanh niên – Hội Sinh viên nhà trường tổ chức các hoạt động rèn luyện, phong trào văn hóa văn nghê và thể dục thể thao cho HSSV” [38]. Do đó, nhiệm vụ của phòng phải có giải pháp nhằm giáo dục đạo đức nói chung cũng như giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên bằng các giải pháp: tổ chức Tuần lễ sinh hoạt công dân, tổ chức báo cáo chuyên đề, thực hiện công tác khen thưởng-kỷ luật,triển khai đánh giá điểm rèn luyện học sinh, sinh viên…
Thứ tư, Trung tâm ĐTNNL&HTDN là bộ phận có nhiệm vụ thực hiện “trong việc mở rộng mối quan hệ và hợp tác toàn diện với doanh nghiệp…góp phần nâng cao uy tín và khẳng định thương hiệu trường CĐCNThủ Đức với xã hội” [38]. Hoạt động trung tâm là cầu nối quan trọng giữa nhà trường – doanh nghiệp, khoa – doanh nghiệp, học sinh, sinh viên – doanh nghiệp. Mục tiêu cuối cùng của công tác giáo dục đào tạo là cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng cho xã hội, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Chính vì thế, vai trò c ủa trung tâm giúp kịp thời nắm bắt và kết nối doanh nghiệp có nhu cầu với nhà trường, góp phần thúc đẩy hoạt động gắn cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Trung tâm là đầu mối tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng nghề nghiệp trang bị cho người học, phù hợp với từng chuyên ngành, từng giai đoạn, từng đối tượng học sinh, sinh viên. Đồng thời, trung tâm thường xuyên tổ chức khảo sát đối với các doanh nghiệp có sử dụng nguồn nhân lực đã đào tạo của nhà trường, kịp thời phản ảnh kết quả, hiệu quả đào tạo của nhà trường.
Thứ năm, tổ chức Đoàn thanh niên – Hội Sinh viên nhà trường với nhiệm vụ đoàn kết và tập hợp thanh niên, sinh viên đang học tập nhà trường bằng các hoạt động phong trào cụ thể. Chương trình công tác năm của Đoàn – Hội được xây dựng trên cơ sở định hướng chương trình công tác đoàn và phong trào thanh niên của Thành Đoàn thành phồ Hồ Chí Minh và thực tiễn đặc thù của nhà trường, trong đó luôn chú ý đến công tác giáo dục đạo đức lối sống, đạo đức nghề nghiệp. Nhiệm vụ công tác giáo dục đạo đức của Đoàn thanh niên được Đảng ủy nhà trường xác định: “tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong toàn Đoàn. Đẩy mạnh công tác giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và hành động của đoàn viên, thanh niên”[8, 28]. Hiện nay, để củng cố và phát huy vai trò tổ chức Đoàn thanh niên – Hội Sinh viên, nhà trường đã phân công 01 Đảng ủy viên kiêm Phó Hiệu trưởng nhà trường trực tiếp chỉ đạo, theo dõi hoạt động.
❖ Kết quả giáo dục đạo đức nghề nghiệp nhà trường
Kết quả hoạt động giáo dục đạo đức nghề nghiệp là thành quả phối hợp của các đơn vị chức năng của nhà trường. Trong năm học 2018 – 2019, nhà trường chỉ đạo các khoa chuyên ngành triển khai kế hoạch tổ chức Hội thi học thuật cấp trường, mỗi khoa chuyên ngành đều xây dựng nội dung hội thi liên quan đến kiến thức nghề nghiệp. Có 11/11 khoa đăng ký tổ chức Hội thi học thuật cấp khoa với 16 Hội thi. Tính đến tháng 12/2018 đã có 12 hội thi học thuật cấp trường được tổ chức, thu hút hơn 3.000 lượt học sinh, sinh viên tham gia, trong đó, có gần 1.500 thí sinh dự thi tại vòng sơ loại và hơn 450 thí sinh tham gia Vòng chung kết các cuộc thi, cụ thể: “Olympic tin học”, “Kế toán viên giỏi”, “Marketing sáng tạo”, “Đầu bếp trẻ tài năng”, “Hùng biện Tiếng Hàn”, “Thợ hàn tay nghề giỏi”, “Thợ tiện tay nghề giỏi”, “Hướng dẫn viên du lịch giỏi”, “Lập trình viên robot giỏi nghề”, “Thiết kế viên website giỏi nghề”, “Thợ sửa chữa ô tô tay nghề giỏi”, “Kỹ thuật viên Điện-Điện tử giỏi nghề”. Nhà trường là một trong những cơ sở giáo dục nghề nghiệp của thành phố luôn có nhiều học sinh, sinh viên đạt thành tích cao trong các kỳ thi, hội thi. Đối với kỳ thi tay nghề do Sở Lao động thương binh xã hội tổ chức có 17 thí sinh dự thi tại 08 ngành, đạt 01 giải Ba và 07 giải Khuyến khích; Đối với Hội thi
“Học sinh, sinh viên giỏi nghề” do Thành đoàn tổ chức, đạt 02 giải Nhất, 01 giải
Nhì, 04 giải Ba, 07 giải Khuyến khích. Nhà trường trực tiếp đăng cai tổ chức hội đồng thi số 04 của Hội thi với 02 ngành Hàn và Tiện.
Đối với khoa Khoa học cơ bản đã tổ chức và đảm bảo cơ bản công tác giảng dạy đúng tiến độ với sự phân bổ thời gian các học phần môn chung bắt buộc cho học sinh, sinh viên của các môn như: Chính trị, Pháp luật, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng – An ninh, Kỹ năng giao tiếp. Khoa đã kịp thời phối hợp với các khoa chuyên môn có điều chỉnh, sắp xếp và tạo điều kiện học sinh, sinh viên tham gia học tập các học phần môn chung bắt buộc. Các môn học được giảng viên khoa truyển tải với nhiều hình thức đa dạng, hấp dẫn, lôi cuốn, được học sinh, sinh viên nhà trường đánh giá cao. Qua đó, học sinh, sinh viên được trang bị kiến thức nền tảng lý luận chính trị, bồi dưỡng lòng tự hào và yêu đất nước, thái độ tôn trọng pháp luật, đam mê rèn luyện sức khỏe, luyện tập thể thao…
Nhà trường chỉ đạo Phòng Công tác Học sinh, sinh viên vào đầu năm học tổ chức Tuần lễ sinh hoạt công dân cho học sinh, sinh viên. Thông qua các bu ổi sinh ho ạt đã lồ ng ghép nội dung thông tin về thị trường lao động thời kỳ hội nhập và tập hu ấn k ỹ năng nghề nghiệp cho tất cả các đối tượng HSSV như: kỹ năng viết hồ sơ và phỏng v ấn xin việc; k ỹ năng hội nhập, thích nghi và phương pháp học tập; xây dựng tác phong công nghiệp; đồng thời đã tổ chức cho toàn bộ học sinh, sinh viên năm cuối khóa được giao lưu, chia sẻ thông tin thực tế với đại diện của một số doanh nghiệp. Năm học 2018 – 2019, có 8.132/10.181 học sinh, sinh viên tham gia, đạt tỷ lệ tham gia là 80% (xem bảng 3).
Theo báo cáo thống kê của Phòng CTCT-HSSV thì số lượng học sinh, sinh viên tham gia các hoạt động công tác giáo dục nói chung “có số lượt tham gia tăng đáng kể trong năm học 2017 – 2018 và với 17.235 lượt, đạt tỉ lệ 51% trên tổng số lượt HSSV tham gia các hoạt động trong năm học” [32]. Qua đó, có thể thấy sự quan tâm, đầu tư của nhà trường trong công tác giáo dục nói chung, cũng như liên quan đến giáo dục đạo đức nghề nghiệp.
Đoàn thanh niên – Hội Sinh viên tham mưu Đảng ủy nhà trường xác lập các Quy chế danh hiệu thi đua phù hợp với từng đối tượng đoàn viên, thanh niên, trong các tiêu
chí xét chọn, đều có đề cấp các yếu tố đạo đức chuyên môn, lối sống, tác phong. Tổ chức Đoàn – Hộituyên truyền và triển khai các hoạt động phong trào thi đua cụ thể gắn với việc phát huy và nhân rộng các gương điển hình: “Cán bộ, công chức trẻ, giỏi, thân thiện”, “Sinh viên 5 tốt”, “Học sinh 3 rèn luyện”, “Nhà giáo trẻ tiêu biểu”, “Thanh niên Công nghệ Thủ Đức làm theo lời Bác” cấp Trường và cấp Thành. Các danh hiệu là mục tiêu phấn đấu, là động lực rèn luyện trong học sinh, sinh viên toàn trường. Tính đến tháng 5/2018: về cấp trường: Nhà giáo trẻ tiêu biểu (05 gương), Cán bộ, viên chức trẻ, giỏi, thân thiện (04 gương), Học sinh 3 rèn luyện (11 gương), Sinh viên 5 tốt (40 gương), Thanh niên làm theo lời Bác (40 gương); về cấp Thành phố: Nhà giáo trẻ tiêu biểu (01 gương ), Học sinh 3 rèn luyện (06 gương), Đề xuất hồ sơ tham dự Đại hội Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác (02 gương); về cấp Trung ương: Học sinh 3 rèn luyện (05 gương), Thanh niên tiên tiến cụm miền Đông Nam Bộ (01 gương)(xem bảng 4).
Trung tâm ĐTNNL&HTDN tổ chức cho học sinh, sinh viên nhà trường tham quan một số công ty, nhà máy, doanh nghiệp. Nhằm giúp học sinh, sinh viên nhà trường có cơ hội tham quan thực tế, tiếp cận trực tiếp các quy trình và công nghệ vận hành sản xu ất của các nhà máy, doanh nghiệp. Qua đó, nâng cao nhận thức, định hướng đúng đắn về kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, an toàn lao động và giáo dục lòng yêu nghề, tạo tiền đề thuận lợi cho bản thân sau khi tốt nghiệp ra trường. Tìm kiếm cơ hội để sau khi ra trường có thể trở thành nhân viên của doanh nghiệp mà mình đã đến tham quan, bổ sung các thông tin còn thiếu, còn mù mờ về nghề tương lai để họ có thể thay đổi trong định hướng học tập, tăng có cơ hội tìm kiếm việc làm.Năm học 2017 - 2018, tổ chức 1.194 lượt học sinh, sinh viên tham quan doanh nghiệp, chỉ tính riêng trong học kỳ 1 năm học 2018 – 2019 đã tổ chức được 16 chuyến tham quan doanh nghiệp, với 674 học sinh, sinh viên tham gia. Trung bình mỗi năm học có từ 30 – 35 chuyến, hơn 1.200 học sinh, sinh viên đang họ c tập được giới thiệu tham quan các hoạt động doanh nghiệp trực tiếp. Đây là dịp học sinh, sinh viên t ừng bước tiếp cận, làm quen với nghề, cùng với tìm hiểu được những yêu cầu của nghề nghiệp hiện nay.“Số lượt học sinh, sinh viên tham gia hoạt động tư vấn, tập huấn kỹ năng, tham quan doanh nghiệp, hướng nghiệp năm học 2017 – 2018có 8.824 lượt đạt tỉ lệ 24% tổng số lượt học sinh, sinh viên tham gia” [32].
Định kỳ mỗi năm, nhà trường luôn duy trì tổ chức “Ngày hội hướng nghiệp, tuyển dụng”. Năm 2018, với sự tham gia 50 doanh nghiệp tham gia và tài trợ 73.000.000Đ cho ngày hội, 28.000.000Đ học bổng dành tặng học sinh, sinh viên, một thiết bị dạy học trị giá 7.500 USD dành cho học sinh, sinh viên ngành Ô tô; có 4.000 HSSV tham gia ngày hội trong đó có 1.400 học sinh, sinh viên nộp hồ sơ, 861 phỏng vấn tại chỗ, 415 công ty hẹn đến phỏng vấn, 62 hồ sơ được tuyển dụng tại chỗ.Diễn đàn trao đổi trực tiếp giữa đại diện doanh nghiệp và nhà trường nhằm góp phần giải quyết bài toán về nhu cầu đào tạo và sử dụng nhân lực hiện nay và trong tương lai. Đồng thời nêu lên sự cần thiết của việc đẩy mạnh hợp tác doanh nghiệp trong nhà trường nhằm rút ngắn khoảng cách giữa trình độ tay nghề của sinh viên và yêu cầu của các đơn vị sử dụng lao động.
Nhà trường với điểm sáng là mô hình “Học kỳ doanh nghiệp” dành cho giảng viên và học sinh, sinh viên được áp dụng là mô hình đào tạo song hành, là sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đó quá trình đào tạo được tổ chức song song vừa ở doanh nghiệp và ở nhà trường. Mô hình này là sự kết hợp toàn diện và tận dụng ưu thế của mỗi bên: Nhà trường có ưu thế về giảng dạy lý thuyết và doanh nghiệp có ưu thế trong việc thực hành.
Trong quá trình học tập theo mô hình này, sinh viên sớm được sống và lao động cùng với những người lành nghề, chuyên nghiệp nên nhanh chóng lĩnh hội được kinh nghiệm của họ trong môi trường nghề nghiệp thật cũng như tiếp cận với những tình huống nghề nghiệp thực tế và cách giải quyết các vấn đề nảy sinh trong hình huống nghề nghiệp hàng ngày là điều lý tưởng môi trường đào tạo. Đối với giảng viên: thực tế cho thấy giảng viên đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức thực tế của nghề sau khi ra trường cho học sinh, sinh viên trong quá trình dạy học. Nhà trường phân công Trung tâm ĐTNNL&HTDN tổ chức mô hình “Học kỳ doanh nghiệp” giúp giảng viên thâm nhập thực tế, nâng cao nhận thức, trình độ chuyên môn, trình độ ngoại ngữ. Bên cạnh đó giảng viên có những trải nghiệm, đối chiếu lý thuyết đang dạy và thực tiễn đi làm, tham gia vào các d ự án, tiếp cận công việc thực tế tại doanh nghiệp. Sau đợt tham gia “Học kỳ doanh nghiệp”, Giảng viên sẽ có sự điều chỉnh về phương pháp, nội dung giảng dạy theo hướng đáp ứng nhu c ầu xã h ội.
Đối với học sinh, sinh viên: nhằm tạo điều kiện cho học sinh, sinh
viên có cơ hội được tiếp xúc và tham gia môi trường lao động, kinh doanh và sản xuất tại doanh nghiệp từ khi còn theo học tại nhà trường. Tham gia “Học kỳ doanh nghiệp”, người học sẽ trực tiếp làm việc, tham gia sản xuất tại doanh nghiệp kết hợp việc học lý thuyết tại trường. Họ sinh, sinh viên trải nghiệm là thành viên thực thụ, chịu sự phân công trực tiếp của doanh nghiệp, tuân thủ tất cả các quy định và nội quy của doanh nghiệp. Khi tham gia “Học kỳ doanh nghiệp” giúp học sinh, sinh viên có định hướng và ý thức nghề nghiệp rõ ràng hơn, biết được thực tế công việc của mình sẽ làm sau khi tốt nghiệp, biết được yêu cầu của doanh nghiệp về chuyên môn lẫn kỹ năng nghề nghiệp, nhận thức được thiếu sót của bản thân để có biện pháp hoàn thiện bổ sung kiến thức, vững vàng bước vào thị trường lao động đầy gam go và thách thức. Năm 2018, nhà trường đã triển khai tổ chức cho giảng viên và học sinh sinh viên thực tập, tham quan tại doanh nghiệp và giới thiệu việc làm cho 148 giảng viênvà 2.261 học sinh, sinh viên.
Nhà trường chỉ đạo Trung tâm ĐTNNL&HTDN xây dựng, đề xuất các chuyên đề kỹ năng nghề nghiệp dành cho từng đối tượng phân theo khối ngành, theo khoa, khóa tuyển sinh như: học sinh, sinh viên năm thứ nhất (bậc Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp); sinh viên năm thứ hai (bậc Cao đẳng); học sinh, sinh viên năm cuối (bậc Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp). Hiện nay, có khoảng 25 kỹ năng nghề nghiệp được lựa chọn phổ biến, tập huấn cho học sinh, sinh viên mỗi năm (xem bảng 5). Năm 2018, nhà trường tổ chức các buổi tập huấn kỹ năng nghề nghiệp như: kỹ năng thích nghi với môi trường học tập mới, kỹ năng giao tiếp - ứng xử, kỹ năng tổ chức công việc, kỹ năng viết hồ sơ và phỏng vấn… Tổ chức các chương trình báo cáo chuyên đề, hội thảo, tọa đàm, tư vấn, giao lưu như: chương trình tọa đàm “Hành trình lập chí vĩ đại – Khởi nghiệp kiến quốc”, báo cáo chuyên đề “Tác động công nghệ 4.0 đến đời sống và việc làm trong tương lai”, tổ chức hoạt động “Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới”, hội thảo "An toàn thông tin trên thiết bị di động"…
Nhà trường chỉ đạo Phòng Công tác học sinh, sinh viên đã đầu tư hoàn thiện, cải tiến phần mềm ứng dụng đánh giá rèn luyện HSSV theo hình thức online (SAM).“Việc hoàn thiện, cải tiến phần mềm SAM đã mang lại nhiều hiệu quả đáng ghi nhận, tạo thuận lợi đánh giá và ghi nhận quá trình hoạt động, thi đua của học sinh, sinh viên; tiết kiệm