CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT Ô NHIỄM TIẾNG ỒN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
2.2. Về trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn
2.2.1. Thực trạng pháp luật về trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn
Ô nhiễm tiếng ồn không được quy định cụ thể trong luật BVMT 2020 cũng như các văn bản khác mà được quy định dưới dạng là các chất ô nhiễm khác nên trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn cũng là trách nhiệm quản lý của cơ quan Nhà nước về BVMT, đó là trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ và cơ quan ngang bộ và UBND các cấp. Ngoài ra, trong hoạt động xử lý vi phạm về kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn, các Nghị định cũng quy định cụ thể các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm về ô nhiễm tiếng ồn như:
Nghị định số 144/2021/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình; Nghị định số 45/2022/NĐ-CP về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT; Nghị định số 100/2019/NĐ-CP được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định số 123/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt.
Mặc dù đã có các quy định về trách nhiệm quản lý của các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường nói chung và ô nhiễm tiếng ồn nói riêng nhưng vì
34
ô nhiễm tiếng ồn chỉ là một phần nhỏ được quy định trong Luật BVMT cũng như các văn bản khác nên trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn vẫn chưa được thể hiện cụ thể và còn khá mờ nhạt khi những trách nhiệm đó không chỉ áp dụng cho việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn mà còn áp dụng trong việc kiểm soát, bảo vệ môi trường đất, nước, không khí,… Đặc biệt, trách nhiệm của các cơ quan ở địa phương vẫn chưa được đề cao, chú trọng, thẩm quyền trong việc kiểm soát và xử lý vi phạm trong lĩnh vực kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn chưa có sự cân bằng giữa các cơ quan này.
Tham khảo pháp luật Trung Quốc, có thể thấy rằng vì có một luật riêng về kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn nên trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước được quy định rất chi tiết. Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền về môi trường sinh thái của Quốc vụ viện thực hiện giám sát, quản lý thống nhất về phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn trên phạm vi cả nước66. Cơ quan này cũng có trách nhiệm xây dựng và hoàn thiện các tiêu chuẩn liên quan về phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn; xây dựng tiêu chuẩn chất lượng âm thanh môi trường quốc gia; xây dựng tiêu chuẩn phát thải tiếng ồn quốc gia theo tiêu chuẩn chất lượng âm thanh môi trường quốc gia67. Cơ quan có thẩm quyền về môi trường sinh thái còn chịu trách nhiệm về việc xây dựng các tiêu chuẩn quan trắc và đánh giá tiếng ồn, tổ chức và thực hiện quan trắc chất lượng môi trường âm thanh68. Ngoài ra, chính quyền địa phương của quốc gia này cũng có những trách nhiệm riêng, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền về môi trường sinh thái của Quốc vụ viện trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn. Chính quyền địa phương là cơ quan xây dựng tiêu chuẩn phát thải tiếng ồn địa phương có sự nghiêm ngặt hơn so với tiêu chuẩn phát thải tiếng ồn quốc gia và phải được báo cáo cho bộ phận có thẩm quyền về môi trường sinh thái thuộc Hội đồng Nhà nước69. Chính quyền nơi có khu vực không đạt tiêu chuẩn chất lượng môi trường âm thanh quốc gia phải khẩn trương lập kế hoạch cải thiện70. Thông qua một số quy định nêu trên của pháp luật Trung Quốc về kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn, có thể thấy rằng quốc gia này đã có sự đề cao,
66 Điều 8, 中华人民共和国噪声污染防治法 (Luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về Ngăn ngừa và Kiểm soát ô nhiễm Tiếng ồn 2022 ).
67 Điều 13, Điều 14, 中华人民共和国噪声污染防治法 (Luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về Ngăn ngừa và Kiểm soát ô nhiễm Tiếng ồn 2022 ).
68 Điều 23, 中华人民共和国噪声污染防治法 (Luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về Ngăn ngừa và Kiểm soát ô nhiễm Tiếng ồn 2022 ).
69 Điều 15, 中华人民共和国噪声污染防治法 (Luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về Ngăn ngừa và Kiểm soát ô nhiễm Tiếng ồn 2022 ).
70 Điều 20, 中华人民共和国噪声污染防治法 (Luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về Ngăn ngừa và Kiểm soát ô nhiễm Tiếng ồn 2022 ).
35
phân nhiệm rõ ràng đối với các cơ quan đứng đầu và chính quyền địa phương trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn.
Tương tự như Trung Quốc, Đạo luật kiểm soát tiếng ồn và độ rung của Hàn Quốc cũng đề cao trách nhiệm của cơ quan đứng đầu về kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn, cụ thể là Bộ Môi trường. Cơ quan này có trách nhiệm phải xây dựng một kế hoạch toàn diện về quản lý tiếng ồn và phải được lập năm năm một lần. Kế hoạch về quản lý tiếng ồn cũng được quy định rõ ràng các hạng mục phải có như: mục tiêu và phương hướng xây dựng kế hoạch; biện pháp quản lý tiếng ồn; các giải pháp giảm thiểu tiếng ồn,…71. Bộ trưởng Bộ Môi trường sẽ có trách nhiệm lắp đặt mạng lưới đo đạc và tiến hành định kỳ để nắm bắt thực trạng tiếng ồn trên toàn quốc72. Sau Bộ trưởng Bộ Môi trường có các cơ quan hành chính trung ương và địa phương cũng có trách nhiệm phối hợp cùng Bộ trưởng Bộ Môi trường để thực hiện các công tác trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn của quốc gia này.
Có thể thấy, vì chưa có luật riêng quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn tại Việt Nam nên thực tế tình trạng ô nhiễm tiếng ồn vẫn diễn ra hết sức phức tạp nhưng lại thiếu sự giám sát, kiểm soát từ các cơ quan đứng đầu. Một vụ việc điển hình tại Thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai đó là hoạt động cưa xẻ gỗ cao su của Công ty chế biến gỗ Sơn Dương đã tạo ra lượng tiếng ồn lớn khiến cho việc sinh hoạt của người dân cũng như việc học tập của các em nhỏ bị ảnh hưởng. Mặc dù hoạt động sản xuất của Công ty này không chỉ gây tiếng ồn mà còn có khói, bụi gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi người dân sống tại các khu vực bị ô nhiễm nhiều lần kiến nghị, phản ánh đến các ngành chức năng, chính quyền địa phương vẫn khẳng định "không nhận được kiến nghị của người dân về việc ô nhiễm môi trường." Khi phóng viên liên hệ làm việc với Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Chi Lăng là ông Lê Giang Sơn để tìm hiểu thêm về cách giải quyết của chính quyền địa phương trước những phản ánh của người dân thì ông Sơn lấy lý do bận công tác và từ chối làm việc73. Tượng tự, một vụ việc khác vào năm 2021, người dân sinh sống tại con hẻm 57 đường Tô Hiệu, quận Tân Phú (Thành phố Hồ Chí Minh) phải chịu nhiều ảnh hưởng từ hộ kinh doanh vật liệu xây dựng trong đó có tiếng ồn. Hộ kinh doanh này không chỉ hoạt động vào buổi trưa mà còn kéo dài đến khuya gây ô nhiễm tiếng ồn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sống
71 Điều 2-3, 소음ㆍ진동관리법 (Đạo luật kiểm soát tiếng ồn và độ rung Hàn Quốc).
72 Điều 3, 소음ㆍ진동관리법 (Đạo luật kiểm soát tiếng ồn và độ rung Hàn Quốc).
73 Quang Thái – Đình Đại, “Gia Lai: Người dân bức xúc vì ô nhiễm, chính quyền thờ ơ”, https://www.vietnamplus.vn/gia-lai-nguoi-dan-buc-xuc-vi-o-nhiem-chinh-quyen-tho-o/796749.vnp, truy cập ngày 10/4/2023.
36
sinh hoạt của rất nhiều người xung quanh. Dù đã nhiều lần phản ánh lên UBND phường nhưng người dân chỉ được hứa hẹn cùng với câu trả lời chưa thỏa đáng. Khi được phóng viên VOV Giao thông hỏi thì ông Vương Kiến Tân – Phó Chủ tịch UBND phường Hiệp Tân trả lời sẽ có các biện pháp khắc phục74.
Hay vấn nạn độ pô, độ còi xe trong hoạt động giao thông vẫn chưa được các cơ quan có thẩm quyền kiểm soát chặt chẽ. Tình trạng một số xe máy độ pô gây náo loạn các khu phố nhưng Cảnh sát giao thông khi tuần tra làm nhiệm vụ vẫn chưa triệt để xử lý vấn nạn này. Nhiều hộ dân sinh sống dọc theo tuyến đường Phạm Văn Đồng, Thành phố Hồ Chí Minh (tập trung chủ yếu ở quận Gò Vấp và quận Bình Thạnh) đã có nhiều lần phản ánh về việc các quán nhậu, beer club, karaoke ở đây mở nhạc lớn, gây ồn ào, ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của người dân. Nhận được phản ánh, UBND phường 1, quận Gò Vấp đã thuê đơn vị thứ ba là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Khoa học công nghệ và phân tích môi trường Phương Nam lấy mẫu và phân tích tiếng ồn tại các quán bar, quán nhậu trên địa bàn phường nhưng đại diện UBND phường 1 cho biết dựa vào kết quả lấy mẫu cũng rất khó để có thể xử phạt vì độ ồn tại một số quán khi giữ nguyên hiện trạng và sau khi tắt nhạc chênh lệch không quá lớn vì tiếng ồn từ phương tiện giao thông và hàng quán bên cạnh nên khó xác định được cơ sở kinh doanh nào gây tiếng ồn vượt quá quy chuẩn75.
Theo quy định tại Nghị định số 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, trong đó, mức quy định xử phạt hành chính đối với các hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn kỹ thuật giữa UBND các cấp còn chênh lệch khá lớn (UBND cấp xã tối đa là 5.000.000 đồng, UBND cấp huyện tối đa là 100.000.000 đồng và UBND cấp tỉnh là 1.000.000.000 đồng) nên công tác xử lý các hành vi vi phạm còn gặp nhiều khó khăn. UBND cấp xã xử phạt các hành vi vi phạm gây ô nhiễm tiếng ồn tối đa 5.000.000 đồng, nghĩa là UBND cấp xã chỉ được xử phạt đối với hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn kỹ thuật về tiếng ồn từ 02 dB đến 05 dB. Như vậy, tại địa phương nếu xảy ra các hoạt động gây ô nhiễm tiếng ồn vượt mức như trên thì UBND cấp xã không có thẩm quyền xử lý mà phải chờ cơ quan cấp trên. Điều này gây chậm trễ trong công tác xử lý vi phạm, đợi đến khi cơ quan có thẩm quyền đến nơi để xử lý thì hành vi vi phạm không còn diễn ra.
Hoạt động từ các cơ sở sản xuất, kinh doanh là một trong những nguyên nhân gây ra ô nhiễm tiếng ồn, tuy nhiên hiện nay chưa có sự quản lý, giám sát chặt chẽ của
74 Phóng viên, “Người dân khổ sở vì hộ kinh doanh vật liệu xây dựng”, https://vovgiaothong.vn/nguoi-dan- kho-so-vi-ho-kinh-doanh-vat-lieu-xay-dung-d13042.html, truy cập ngày 10/4/2023.
75 Bùi Tuấn, “Lúng túng xử lý vi phạm ô nhiễm tiếng ồn”, https://dttc.sggp.org.vn/lung-tung-xu-ly-vi-pham- o-nhiem-tieng-on-post92854.html, truy cập ngày 20/4/2023.
37
các cơ quan có thẩm quyền liên quan đến việc sử dụng đất của các doanh nghiệp khi có một số doanh nghiệp ngang nhiên xây dựng các công trình trái phép, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm tiếng ồn. Tại xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, một doanh nghiệp tư nhân đã xây dựng trái phép xưởng nghiền đá gây ô nhiễm tiếng ồn nghiêm trọng. Qua kiểm tra của cơ quan chức năng cho thấy doanh nghiệp này đã sử dụng đất sai mục đích, phần đất xây dựng nhà xưởng và làm bãi tập kết đá trước đây được nhà nước giao để doanh nghiệp làm dự án nông nghiệp nhưng lại được dử dụng vào việc xây dựng xưởng nghiền đá. Đoàn kiểm tra của UBND huyện Hoa Lư và UBND xã Ninh Vân đã yêu cầu doanh nghiệp tháo dỡ toàn bộ phần nhà xưởng, di dời máy móc ra khỏi khu vực trên và hoàn trả lại hiện trạng như ban đầu76. Nếu không có sự phản ánh của người dân về tình trạng ô nhiễm tiếng ồn thì các cơ quan có thẩm quyền sẽ không biết được doanh nghiệp trên đã sử dụng đất sai mục đích và gây ô nhiễm tiếng ồn làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân sinh sống trong khu vực. Qua đây, có thể thấy rằng, trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong công tác quản lý sử dụng đất của các doanh nghiệp kinh doanh trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn vì chưa được quy định rõ ràng, cụ thể nên hiệu quả thực thi trên thực tế là chưa có.
Dù pháp luật đã có những quy định về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn nhưng trên thực tế việc áp dụng các quy định này vẫn chưa mang lại nhiều hiệu quả. Các cơ quan có thẩm quyền vẫn chưa thể kịp thời ghi nhận và xử lý các hành vi vi phạm nên tình trạng ô nhiễm tiếng ồn, đặc biệt là ở các thành phố lớn với mật độ dân cư đông vẫn chưa được kiểm soát tốt.