I— ĐẠI CƯƠNG
Ở nước ta một số đanh y có tiếng đã đề cập đến vấn đề vệ sinh.
` _— Thể kỉ XIV Tuệ Tỉnh: Trong tập hồng nghĩa giác tu y thư Tuệ Tĩnh đã viết: Bế tinh đưỡng khi tồn thần.
Thanh tam, qua duc, thủ chân, luyện hình,
Hai câu thơ trên là khái quát hóa phép dưỡng sinh của y học cd truyền.
Thé ki XVI Hoang Đôn Hòa -
Thuyết thanh tâm, tĩnh công va đạo dẫn (cuốn hoạt nhân toát yếu) Thé ki XVIII Đào Công Chính viết:
Bảo sinh diên thọ toàn yếu : nêu phương pháp dưỡng sinh.
Thế kỉ XVIII Hải Thượng Lần Ông viết tập vệ sinh yếu quyết II— PHÒNG BỆNH KHI CHƯA CÓ BỆNH
1. Tu dưỡng về tỉnh thần: giận hại can, mừng quá hại tâm, lo nghĩ hại tỳ. Mọi bệnh 'do khí gây nên : giận -> khi bốc. Vui mừng khí hoãn, Buồn -> khi tiêu. Sợ sệt : khí hãm. Kinh khủng: khí loạn. Suy nghĩ khí kết,
Khi kiệt thì tính thần bị hủy hoại,
_ Muốn bệnh không phát : không lao lực quá độ, lấy điềm tĩnh thoải mái
vui tươi. Đó là liều thuốc sống.
2. Dương sinh: bỏ giận dữ đề nuôi đường tỉnh, ít lo nghĩ đề nuôi dưỡng
thần. Bới nói đề nuôi dưỡng khí — chặn lòng ham muốn đề nuôi đưỡởng tâm.
Nhìn lâu thì bại tâm tồn huyết. Ngồi lâu hại tỳ, tồn cơ nhục. Đứng lâu hại than,
tồn xương. ẹằm lõu hại khi tồn phế.
Muốn nuôi đưỡng thân thể phải luôn luôn nuôi đưởng tỳ
Muốn nuôi đường tỳ vị phải nuôi dưỡng tâm trước Muốn nuôi đường tâm phải nuôi đưởng thần trước Muốn nuôi dưỡng thần phải nuôi dưỡng khí trước Muốn nuôi dưỡng khí phải nuôi dưỡng tinh trước Muốn nuôi dưỡng tỉnh phải nuôi dưỡng chỉ trước Muốn nuôi đưởng chí phải nuôi đưởng thần trước
3. Thích ứng với khi hậu bón mùa: Người đời xưa biết đưỡng sinh theo `
qui luật âm dương, biết phép nuôi dưỡng thần, tỉnh, ăn trống điều độ, sinh hoạt.
chừng mực, không làm lụng bừa bãi, mệt nhọc. Vì vậy hinh thỄ và tinh thần | đều mạnh khỏe, hưởng hết khoảng trời sinh trăm năm,
ˆ 94
3 thắng mựa xuõn ngủ dậy sớm đi bỏch bộ, xửa túc buụng mỡnh, 3 thang mua hè đậy sớm cho khi thư thải,
ở tháng mùa thu dậy tang tang cho tinh than yén chi, ở tháng mùa đông ngủ sớm đậy muộn,
Mùa thu mùa đông nuôi dưỡng âm khí, _ Mùa xuân mùa hè nuôi dưỡng tinh than.
4, An uếng nghỉ ngơi có điều đọ, có chừng mực:
a) Ăn uống :
Nóng: hại trường vị
Nhiều bồ (ngọt) : sinh nhọt.
Mặn : mạch ngừng trệ.
Dang: Da dé khô, lông tóc rụng.
Cay nhiều : gân cơ co cứng.
Chua: cơ bắp nhăn nheo, Ngọt : sưng đau và lóc rụng.
b) Suy nghỉ và lao động :
Lao động vừa phải làm cho thin thé cường tráng. Nếu quá thân hình
hao tồn.
Nhìn lâu hại huyết, ,
Năm lâu hại khi, Ngồi lâu hại thịt, Đứng lâu hại xương, Đi lâu hại gân.
5. Ren luyện thân thè: Khí huyết điều hòa gân xương thủ lợi
— Sau khi ăn đi bách bộ từ tử, xoa vùng sườn bụng, thái dương.
— Ngửa mặt lên trời hà hơi bai ba lần ->đễ tiêu Ăn uống rượu say không nên nằm ngay
— An no hai khi, ty, rang, mach
_ 6, Tranh các bệnh truyền nhiễm : (ôn dịch) được.
. Cách ly người bệnh
Làm cho thân hình cường tráng, chí khi mạnh — tà khí không xâm nhập Dùng thuốc ngăn ngừa. Ví dụ:
Quán chúng 20g sắc uống phòng cúm
Hoắc hương -+† quản chúng : phòng và điều tri thd ta Cay long não trừ muỗi — lá xoan hun muỗi
Phèn chua lọc nước — Bách bộ trừ chấy rận.
7. Ve sinh phụ nữ và trẻ em:
— Vệ sinh trong khi hành kinh - Giữ ấm, kiêng tắm giặt
Kiéng ăn các chất sống lạnh Giảm lao động nặng
Tỉnh thần thoải mai Kiêng giao hợp.
- Đã
— Ve sinh thai nghén: thai ngbén làm thay đôi toàn bộ sinh tý cơ thể.
Tinh thần phải điều hòa
Lao động nhẹ nhàng
Thắt lưng vừa phải Ngủ đây đủ
Không dùng thuốc bừa bãi Khong di xa vac nang
— Sau khi sinh
,Chinh khi yếu, tà khi dễ xâm phạm vào cơ thể
Tháng 1 — 2 nên ở trong nhà tránh gió, mặc ấm đề phòng ngoại cảm.
Dinh đường tối, kiêng chất sống, lạnh, cứng làm tồn bại tỳ vị.
Hoạt động tỉnh. thần trong thời kì hậu sản phải điều hòa, chống thất tình Trẻ em:
Giữ vệ sinh có vai trò quan trọng — trừ bệnh tiên thiên ; Nếu chăm súc tốt thỡ rất hạn chế được bệnh tật ôcõy cú gốc, tường cú múng, gốc chắc thỡ cành lỏ tươi tốtằ.
Cho ăn có giờ giấc, điều độ Mặc quần áo vừa phải, ấm
Không cho bú khi: — mới giao hợp, giận đữ, say rượu.
Vệ sinh núm vú cho tốt
III— PHÒNG BỆNH KHI ĐÃ MẮC BỆNH (Bệnh cấp tính) \
1. Bệnh phát triền theo 3 qui luật chính như sau:
— Biểu — ly
— Thái dương -> đương minh —> thiếu đương -> thải Âm —> thiếu Âm >
quyết âm.
— Vệ —> khi đinh -> huyết.
Vì vậy : điều trị khi bệnh cỏn ở phần biều, phần đương là tốt nhất, bệnh mạn tính khi bệnh đã vào đến: tâm, can, tỳ, phế, thận, phải điều trị chủ yếu ở can. Trong phương pháp hòa là chủ yếu.
2. Chăm sóc, hộ lý trong quá trình điều trị có vai trò rất quan trọng:
n uống: tùy bệnh mà cho ăn : ong, mat, lanh, ấm, hăm sóc ở : nơi thoáng, mát về mùa hè
Hàn âm: chườm nóng ấm và ngược lại.
Thuốc men: hàn uống nóng — nhiệt uống nguội.
Bệnh thận thì cho uống thuốc nóng hơi mặn vào buồi lối. v.v...
df
66
bHAN THUỐC NAM
CHƯƠNG I
ị ĐẠI CƯƠNG VỀ THUỐC NAM