6. Kết cấu của luận án
1.2.3. Ý nghĩa của việc so sánh về điều tra trong Luật tố tụng hình
Trước hết phải khẳng định rằng, việc nghiên cứu Luật so sánh không chỉ nhằm xác định khuynh hướng phát triển chung của pháp luật. Chức năng đầu tiên và quan trọng nhất của luật so sánh là hỗ trợ cho các cơ quan lập pháp xây dựng pháp luật. Lịch sử đã cho biết rằng quá trình thống nhất luật tư ở Đức đã phải dùng đến phương pháp so sánh. Người ta không chỉ xem xét tới các luật lệ khác nhau có hiệu lực tại Đức, mà còn xem xét tới cả luật lệ của Pháp, Hà Lan, Thụy Sỹ và Áo [13]. Sự cần thiết nhất thể hóa và hội nhập pháp luật của các nước là hệ quả tất yếu của quá trình toàn cầu hóa đời sống kinh tế thế giới. Do đó, Luật so sánh phải tìm ra những vấn đề cụ thể nào cần thống nhất; những đặc điểm chung, sự giống nhau và sự khác nhau của các hệ thống pháp luật của các nước; căn nguyên của sự khác biệt giữa các hệ thống
pháp luật; và phải xây dựng các giải pháp cho tiến trình nhất thể hóa và hội nhập pháp luật. Luật so sánh có tác dụng vô cùng to lớn trong việc xây dựng một số lĩnh vực pháp luật từ xưa đến nay, tri thức về pháp luật nước ngoài có thể được khai thác cho nhiều mục đích.
Mặt khác, Trung Quốc và Việt Nam có những điểm khác biệt nhất định nhưng cũng có nhiều điểm tương đồng trong các chính sách, biện pháp xây dựng nhà nước và pháp luật trong quá trình cải cách, đổi mới đất nước. Trên cơ sở đó, chúng ta nên nhận thức đến tầm quan trọng của việc chia sẻ kinh nghiệm xây dựng pháp chế ở hai quốc gia cũng như về một số luận điểm khoa học liên quan đến các khía cạnh của pháp chế trong Nhà nước.
Như vậy, chúng tôi cho rằng sự so sánh về điều tra trong Luật tố tụng hình sự Trung Quốc và Việt Nam có nhiều ý nghĩa quan trọng cho việc cải cách và hoàn thiện chế định điều tra của Trung Quốc, cũng như của Việt Nam. Tuy nhiên, do những điều kiện khách quan nhất định nên luận án này chỉ phân tích cái ý nghĩa và tác dụng của nó cho Trung Quốc, có nghĩa luận án sẽ tiếp thu những ưu điểm trong hệ thống pháp luật và thực tiễn điều tra của Cơ quan điều tra Việt Nam làm tư liệu tham khảo cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và thực tiễn điều tra của Trung Quốc, cụ thể:
Một là, sự so sánh về điều tra trong Luật tố tụng hình sự Trung Quốc và Việt Nam có lợi ích cho công cuộc hoàn thiện pháp luật điều tra của Trung Quốc về mặt "khối lượng" điều chỉnh. Trong 30 năm qua, Trung Quốc đã ban hành được nhiều văn bản pháp luật, pháp quy và pháp lệnh về điều tra. Nhưng thực tế cho thấy, hệ thống pháp luật về chế định điều tra nói chung còn nhiều vấn đề bất cập, thiếu toàn diện, một số lĩnh vực quan trọng chưa có luật điều chỉnh, ví dụ liên quan đến tổ chức điều tra, thậm chí chưa có một pháp lệnh nào quy định cụ thể. Nói một cách khác, về mặt "khối lượng" pháp luật điều tra của Trung Quốc còn chưa đầy đủ, nhiều vấn đề pháp lý cụ thể vẫn chưa có câu trả lời và, trong thời gian gần đây cần hoàn thiện bổ sung. Chính vì vậy,
để hoàn thiện, bổ sung những lỗ hổng của hệ thống pháp luật điều tra Trung Quốc, hai câu hỏi cần có giải đáp:
- Đâu là những điểm mà Trung Quốc chưa có văn bản pháp luật điều chỉnh chi tiết, cụ thể ?
- Sau khi tìm ra những điểm chưa hoàn thiện, thì điều chỉnh những khoảng trống này như thế nào ?
Kinh nghiệm thực tế cho thấy, hiểu biết pháp luật nước ngoài có thể giúp chúng ta rất nhiều khi trả lời hai câu hỏi trên. Đối với Trung Quốc, so với hệ thống pháp luật về điều tra thì có thể trả lời hai câu hỏi này.
Hai là, sự so sánh về điều tra trong Luật tố tụng hình sự Trung Quốc và Việt Nam có lợi ích cho công cuộc hoàn thiện pháp luật điều tra của Trung Quốc về mặt "chất lượng" điều chỉnh. Ở Trung Quốc hiện nay, chất lượng điều chỉnh trong hệ thống pháp luật điều tra còn hạn chế, đôi khi không hợp lý, không còn phù hợp hoặc không có hiệu quả cao, do đó cần sửa đổi. Ở đây cũng vậy, hiểu biết những nội dung pháp luật điều tra của Việt Nam có thể giúp Trung Quốc cải thiện chất lượng điều chỉnh của hệ thống pháp luật điều tra đang tồn tại.
Ba là, sự so sánh về điều tra trong Luật tố tụng hình sự Trung Quốc và Việt Nam có lợi ích cho công cuộc hoàn thiện pháp luật điều tra của Trung Quốc về mặt phương pháp hoàn thiện. Để đưa vào thực tế đời sống những giải pháp mà họ cho là phù hợp nhất với hoàn cảnh xã hội của mình, tức là để hoàn thiện pháp luật, các nhà làm luật phải luật hóa chúng. Trong thực tế, để luật hóa một giải pháp cụ thể, các nhà làm luật không chỉ có một mà một vài phương pháp khác nhau. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng của nó [14, tr. 14]. Ở đây, hiểu biết pháp luật điều tra của Việt Nam không chỉ giúp Trung Quốc hoàn thiện pháp luật về chất lượng cũng như khối lượng điều chỉnh mà còn giúp Trung Quốc lấy kinh nghiệm và bài học về phương pháp hoàn thiện pháp luật điều tra.
1.3. NỘI DUNG SO SÁNH VỀ ĐIỀU TRA TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRUNG QUỐC VÀ VIỆT NAM
Theo nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận án này tập trung nghiên cứu so sánh về những nội dung như sau liên quan đến điều tra trong Luật tố tụng hình sự Trung Quốc và Việt Nam.