Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
3.3. Các biện pháp QLDH theo quan điểm DHPH ở trường THPT trong bối cảnh hiện nay
3.3.2. Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chuyên môn và
Tổ chuyên môn là một mắt xích quan trọng trong việc điều hành hoạt động dạy học ở trường THPT. Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chuyên môn và GV đây là biện pháp thực hiện phân cấp quản lý trong nhà trường. Đề cao vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chuyên môn, GV trong nhà trường.
Tạo môi trường làm việc thuận lợi để giáo viên chủ động với việc lựa chọn, áp dụng nội dung, phương pháp dạy học một cách thích hợp, linh hoạt phù hợp với điều kiện, đặc điểm của nhà trường, kinh tế- xã hội của địa phương và đặc điểm của học sinh.
Xây dựng đƣợc các mối quan hệ đồng thuận, cộng tác giữa học sinh với giáo viên, giữa giáo viên với cán bộ quản lý tổ chuyên môn và giữa giáo viên với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng nhà trường trong hoạt động dạy học và quản lý dạy học theo quan điểm DHPH.
Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo trong học tập môn học, hoàn thiện những kỹ năng cần thiết của môn học cho học sinh; tăng cường khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn nâng cao chất lƣợng học tập từng môn học cho học sinh.
Tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm của tổ chuyên môn và GV sẽ huy động đƣợc khả năng chuyên môn, nghiệp vụ của họ với tinh thần "Tất cả vì học sinh thân yêu".
3.3.2.2. Nội dung cụ thể của biện pháp và cách tiến hành
Xuất phát từ vai trò, chức năng của tổ chuyên môn trong nhà trường THPT, Hiệu trưởng cần tập trung trong quá trình giao tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chuyên môn, vào một số điểm sau đây:
Một là:Tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nội dung chương trình
Từ mục tiêu giáo dục phổ thông, Luật Giáo dục cũng quy định mục tiêu cho từng cấp học. Đó là những mục tiêu khái quát, là định hướng cho từng cấp học và đƣợc cụ thể theo những tiêu chí, tiêu chuẩn về các mặt giáo dục toàn diện cho HS ở các nhà trường. Mục tiêu cụ thể cho từng cấp học, bậc học lại được tường minh hóa qua chương trình và sách giáo khoa từng môn học và từng hoạt động giáo dục, đƣợc xác định bởi chuẩn kiến thức và kĩ năng từng
Cấp THPT là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, cấp học này một mặt cần chuẩn bị cho HS những tri thức, kĩ năng và thái độ cần thiết để họ có thể tiếp tục đƣợc đào tạo ở bậc học cao hơn, mặt khác cần hình thành và phát triển định hướng chọn ngành nghề, góp phần giúp HS học xong THPT có khả năng tìm và thích ứng nhanh với những nghề thích hợp.
Chương trình và chuẩn kiến thức, kỹ năng các môn học là tài liệu quy định có tính pháp lý, là phần cứng mà mọi trường THPT trên cả nước phải thực hiện. SGK, thiết bị dạy học là sự cụ thể hóa, sƣ phạm hóa nội dung dạy học, các tài liệu phụ trợ (sách tham khảo) lại phong phú, đa dạng không phải nơi nào cũng phải có nhƣ nhau và có thể áp dụng nhất nhất nhƣ nhau.
Tuy nhiên, do sự phát triển không đồng đều giữa các vùng, miền, giữa các đối tượng HS và trình độ GV, điều kiện CSVC - TBDH của từng trường có khác nhau nên cần có sự áp dụng thích hợp và linh hoạt về các bước đi, về thời lượng, về điều kiện thực hiện chương trình… theo từng vùng, miền, từng loại đối tƣợng HS; giải quyết một cách hợp lý giữa yêu cầu của tính thống nhất với sự đa dạng về nhu cầu, hoàn cảnh, điều kiện học tập của HS. Biện pháp này, như người xưa nói là "Dĩ bất biến - Ứng vạn biến" nhằm đạt được chất lƣợng và hiệu quả dạy và học. Dĩ bất biến đƣợc hiểu là phải lấy sự tiến bộ về nhân cách của HS chỉ đạo mọi hành động. Ứng vạn biến đƣợc hiểu là áp dụng các phương pháp dạy học phù hợp với hoàn cảnh, nguyện vọng, sức khỏe của HS. Ngày nay, luôn đòi hỏi GV phải lựa chọn, áp dụng linh hoạt nội dung, phương pháp dạy học để đạt được kết quả tốt nhất.
Muốn thực hiện đƣợc điều này thì cần phân cấp quản lý trong nhà trường, giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chuyên môn và GV.
Hiệu trưởng giao tổ chuyên môn được tự chủ trong việc thực hiện nội dung chương trình cho phù hợp với đối tượng và nhu cầu của HS theo các vùng miền khác nhau, tuy nhiên phải nằm trong qui định về mục tiêu dạy học.
Hiệu trưởng yêu cầu các tổ chuyên môn và mỗi giáo viên nghiên cứu, phân tích để hiểu đúng và nắm vững nội dung chương trình, SGK và chuẩn kiến thức, kỹ năng từng môn học. Sau đó lên kế hoạch tổ chức nghiên cứu và phân tích thực trạng đội ngũ GV, đặc điểm đối tượng HS của trường mình, lớp mình, mối quan hệ với nội dung, phương pháp dạy học, chuẩn kiến thức, kĩ năng môn học đó với điều kiện CSVC-TBDH hiện có của nhà trường.
Trên cơ sở chương trình giáo dục, khung phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở GD&ĐT về giảng dạy các môn học của từng năm học, những nội dung mới bổ sung hoặc điều chỉnh trong chương trình giảng dạy, mối quan hệ với đối tượng HS của nhà trường.
Hiệu trưởng yêu cầu tổ chuyên môn xây dựng chương trình, kế hoạch áp dụng thích hợp, linh hoạt nội dung, phương pháp dạy học cho từng môn học, chương học và bài học. Sau đó chỉ đạo tổ chuyên môn tổ chức các cuộc hội thảo, trao đổi thống nhất về nhận thức và kế hoạch áp dụng đã xây dựng.
Sau khi có sự phân công giảng dạy trong năm học. Hiệu trưởng yêu cầu GV căn cứ vào chương trình, kế hoạch áp dụng thích hợp, linh hoạt dạy học bộ môn phù hợp điều kiện kinh tế- xã hội của vùng miền, năng lực nhận thức của HS, điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường,...GV bộ môn tự xây dựng kế hoạch dạy học chi tiết của mình và được nhà trường phê duyệt thông qua tổ bộ môn. Việc thực hiện nghiêm túc kế hoạch dạy học ấy đƣợc cụ thể hóa bằng nội dung, phương pháp dạy học các bài giảng đảm bảo phân hóa HS.
Hai là : Tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong QL việc thực hiện kế hoạch - QL kế hoạch của tổ chuyên môn : Tổ trưởng chuyên môn có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học theo quan điểm phân hóa dựa trên phân phối chương trình và các quy định của Bộ GD&ĐT và nhu cầu, năng lực... của HS.
- QL kế hoạch của GV bộ môn : Tổ trưởng chuyên môn yêu cầu GV lbộ môn lập kế hoạch giảng dạy các khối, lớp đƣợc phân công, đăng kí chỉ tiêu phấn đấu về nâng cao kết quả học tập của HS: tỷ lệ HS khá, giỏi cuối mỗi học kỳ, cuối năm học. Trong kế hoạch giảng dạy, giáo án của GV bộ môn phải thể hiện nội dung, phương pháp, thời gian cho từng bài ; phải thể hiện được:
biết HS của mình, biết sử dụng nhiều phương pháp giảng dạy, biết phối hợp các hình thức lên lớp và xác định đánh giá đƣợc tiến bộ của HS.. . Kế hoạch giảng dạy theo quan điểm dạy học phân hóa của GV đƣợc xây dựng trên: nhu cầu của người học; các văn bản hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, kế hoạch chung của nhà trường.
Để GV có căn cứ lập KH cá nhân, đầu năm học các nhà trường nên yêu cầu khảo sát đầu vào của các khối lớp, điều tra tìm hiểu hoàn cảnh, tâm tƣ nguyện vọng, sở thích, nhu cầu của HS.
- QL xây dựng thời khóa biểu: Thời khóa biểu chính là việc cụ thể hóa kế hoạch dạy học nên thời khóa biểu phải đảm bảo tính khoa học, hợp lý, hiệu quả, ý kiến của tổ chuyên môn về bố trí thời khóa biểu phải được nhà trường quan tâm, chú ý đến các GV có hoàn cảnh đặc biệt trên cơ sở tuân theo nguyên tắc chung và hợp lý.
Ba là : Tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong QL thực hiện quy chế chuyên môn Căn cứ vào chương trình giáo dục THPT, tư tưởng chủ đạo của dạy học phân hóa, nhà trường xây dựng quy chế quản lý chuyên môn trên tinh thần tạo sự chủ động, sáng tạo cho từng tổ chuyên môn, từng GV trong từng môn học, bài học trên nguyên tắc: đảm bảo chuẩn kiến thức của môn học, phát triển được tri thức và kỹ năng cho HS, phù hợp với điều kiện nhà trường và năng lực, hoàn cảnh, nhu cầu của HS .
- Ql việc soạn giáo án và chuẩn bị bài lên lớp: Tổ trưởng chuyên môn yêu cầu giáo án của GV phải đạt đƣợc các tiêu chí sau :
+Giáo án phải dựa vào sức chứa của HS, sức hút của HS, sức thấm của HS và sức chế biến của HS;
+ Kết hợp sử dụng nhiều phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với nội dung bài học, đối tƣợng HS, phát huy tính tích cực của HS;
+ Thể hiện việc sử dụng các thiết bị dạy học;
+ Thể hiện đánh giá kết quả học tập của HS, đánh giá không còn là ở cuối mỗi bài như trước đây mà diễn ra trong suốt bài học; dùng nhiều hình thức để đánh giá; coi đánh giá là hoạt động liên tục giúp cho giảng dạy.
- QL giờ lên lớp của GV : Đánh giá giờ dạy thực hiện theo quy định của Bộ GD&ĐT. Căn cứ quy chế chuyên môn nhà trường xây dựng, thảo luận và học tập quy định, tiêu chuẩn đánh giá xếp loại giờ dạy thể hiện tính chất phân hóa. Căn cứ theo quy định đó để nhắc nhở GV thực hiện nghiêm túc giờ lên lớp theo thời khóa biểu, phân phối thời gian từng tiết dạy. Bài giảng phát huy đƣợc tính tích cực chủ động sáng tạo của HS.
- QL hoạt động học của HS : GV chủ nhiệm, GV bộ môn là những người trực tiếp giúp hình thành thái độ, động cơ học tập đúng đắn cho HS, trên cơ sở đó giúp các em chịu khó, tự giác trong học tập. Từng bước giúp HS có phương pháp học tập phù hợp với năng lực và điều kiện cụ thể của gia đình, phát huy hết khả năng độc lập, sáng tạo của người HS.
Đầu năm học Hiệu trưởng chỉ đạo Đoàn thanh niên, tổ chuyên môn xây dựng nội quy học tập, nội quy ra vào trường, nội quy phòng học bộ môn, nội quy thƣ viện...sau đó thông qua chủ nhiệm lớp để HS học tập, thảo luận, kiến nghị. Sau đó khi trở thành nội quy chính thức trong nhà trường, mọi HS phải nghiêm chỉnh chấp hành và đƣợc kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nề nếp theo tuần, tháng, học kỳ. Các tiêu chí thi đua cho các lớp, HS đều phải gắn liền với nội quy này.
Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tạo điều kiện tốt nhất cho HS học tập, rèn luyện; xây dựng và quản lý lớp thành một tập thể đoàn kết nhất trí... Dạy HS cách học; nâng cao tính tích cực, tự chủ, độc lập, sáng tạo của HS; biến lớp học thành môi trường học tập thuận lợi, trong đó HS vừa hợp tác vừa tranh đua và tự khẳng định mình. Đề cao vai trò của GV trong việc giúp đỡ HS có được phương pháp học tập tốt theo phương châm “GV dạy cách học và HS học cách học”.
Tăng cường việc giáo dục ý thức, động cơ, thái độ học tập và hoạt động tự học của HS.
HS đƣợc trang bị các kỹ năng cần thiết để vận dụng và thực hiện đúng các nhiệm vụ học tập trong một số phương pháp dạy học tích cực khi GV thực hiện trong các môn học cụ thể.
Tăng cường tổ chức cho HS nâng cao năng lực tự học để có thể học thường xuyên và học suốt đời; khai thác tiềm năng trí tuệ của người học.
Chỉ đạo tổ chuyên môn, hướng dẫn GV bộ môn phổ biến cho HS trước khi vào học tập phải được quán triệt đầy đủ chương trình môn học, quy chế của Bộ GD&ĐT và các quy định của nhà trường; xây dựng ý thức nề nếp trong học tập. Giúp HS có khả năng tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả học tập của bản thân, lập kế hoạch phấn đấu vươn lên.
Tổ chức trao đổi kinh nghiệm về phương pháp học tập cho HS, biểu dương khen thưởng HS có thành tích cao trong học tập.
Phân công tổ nhóm học tập, cử những HS khá, giỏi giúp đỡ những HS có kết quả học tập hạn chế. Xây dựng những quy định cụ thể về nề nếp học tập của HS,
Chỉ đạo GVCN lớp tổ chức tốt các buổi sinh hoạt lớp; tổ chức sinh hoạt chi đoàn theo chế độ quy định hướng tới việc thúc đẩy tinh thần tự giác tích cực học tập và rèn luyện của HS. Nội dung sinh hoạt phải gắn với các chủ đề học tập, rèn luyện.
Thường xuyên phối hợp GVCN, GV bộ môn, cán bộ lớp, Đoàn thanh niên theo dõi nề nếp học tập của HS, kịp thời tuyên dương những gương điển hình tốt hoặc phê bình hay xử lý kỷ luật đối với những người vi phạm nề nếp, nội quy học tập.
Tổ chức tốt việc bồi dƣỡng thi HS giỏi, thi Ôlimpic môn học, kết hợp với các cuộc thi tìm hiểu về Đảng, Bác Hồ, Đoàn, Quân đội, truyền thống nhà trường, đất nước, địa phương vào dịp những ngày lễ lớn để tạo không khí vui tươi, phấn khởi, hứng thú trong học tập của HS.
Trong QL dạy học theo quan điểm phân hóa, GV và HS chấp nhận và tôn trọng sự giống và khác nhau của mỗi người. Tạo mối quan hệ dân chủ giữa thầy và trò, xây dựng môi trường thân thiện trong nhà trường. GV là người phối hợp/sắp xếp chính về thời gian, khoảng cách và các hoạt động hơn là người cung cấp thông tin. Mục đích là giúp người học trở thành người học tự tin vào chính mình.
Bốn là: Tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong QL đổi mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn
Nhận thức đƣợc vị trí và tác dụng của sinh hoạt tổ chuyên môn trong việc thực hiện chương trình SGK THPT. Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn duyệt kế hoạch giảng dạy, giáo án của GV, chú ý về nội dung kiến thức, phương pháp sử dụng trong tiết học, đặc biệt chú ý tới từng đối tượng HS. Tổ chuyên môn cần thống nhất về mục tiêu dạy học, chi tiết nội dung dạy học, hình thức tổ chức dạy học và thống nhất kiến thức trọng tâm trong các bài kiểm tra 15 phút, 45 phút đối phù hợp với từng đối tƣợng HS.
Cần bồi dưỡng nghiệp vụ QL cho tổ trưởng chuyên môn vì tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường thực hiện nhiệm vụ dựa trên kinh nghiệm cá nhân, nên hiệu trưởng cần xây dựng quy chế hoạt động cho tổ trưởng chuyên môn, bao gồm quy định về trách nhiệm và quyền hạn của tổ trưởng.
Xác định sinh hoạt chuyên môn là hình thức để GV phản ánh và đề ra biện pháp sát thực cho hoạt động dạy và học. Sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn vừa mang tính chất quản lý hành chính vừa có tính chất sƣ phạm.
Tổ chức trao đổi theo các tổ, nhóm chuyên môn về một kiểu giáo án mẫu có thể hiện việc áp dụng linh hoạt, phù hợp nội dung, phương pháp dạy học và thể hiện việc phân hóa HS.
Chỉ đạo tổ chuyên môn và GV lập kế hoạch dạy học. Trong kế hoạch chỉ rõ các nội dung dạy học cần điều chỉnh và lộ trình thực hiện; đầu tƣ cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính, xây dựng môi trường DH theo quan điểm DHPH .
Hằng tháng, Hiệu trưởng quy định các tổ chuyên môn báo cáo việc thực hiện đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy học theo quan điểm DHPH của các thành viên trong tổ, các GV chủ nhiệm báo cáo tình hình học tập của lớp chủ nhiệm.
Tổ chức các thành viên cùng nghiên cứu và dự giờ, rút kinh nghiệm cho các tiết dạy mẫu của từng môn học. Qui định chế độ dự giờ đối với các loại giáo viên trong trường. Tổ trưởng đôn đốc việc nghiên cứu, viết sáng kiến kinh nghiệm, thảo luận các chuyên đề…
Tổ trưởng chuyên môn thường xuyên trao đổi về tình hình dạy học theo quan điểm DHPH, trao đổi kinh nghiệm giảng dạy cùng một lúc cho nhiều đối tƣợng HS, cách soạn và dạy bài khó đáp ứng yêu cầu của dạy học phân hóa, cần bàn bạc lựa chọn phương pháp phù hợp với nội dung và đối tượng, hoàn cảnh, sở thích, năng lực của HS. Hướng dẫn GV mới ra trường quy trình soạn giáo án, đặc biệt là soạn giáo án đáp ứng yêu cầu phân hóa HS, bên cạnh đó là hướng dẫn công tác nghiên cứu khoa học, công tác chủ nhiệm, hoàn thiện hồ sơ chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm về sử dụng thiết bị dạy học và làm đồ dùng dạy học.