Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
3.3. Các biện pháp QLDH theo quan điểm DHPH ở trường THPT trong bối cảnh hiện nay
3.3.5. Tạo điều kiện hỗ trợ cho dạy học theo quan điểm DHPH
Một nhà trường có động thái phát triển bền vững là nhà trường mà hai nguồn vốn nhân lực (giáo viên) và vật lực (CSVC-TBDH) phát triển hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau. Bên cạnh việc bồi dƣỡng GV, nâng cao năng lực dạy học theo quan điểm DHPH phải kết hợp với tạo điều kiện tối đa trong khả năng tài chính hiện có để trang bị và QL tốt CSVC trường học phục vụ dạy học theo quan điểm phân hóa cùng với môi trường dạy học dân chủ nhằm chuyển tải nội dung giảng dạy một cách linh hoạt, hiệu quả và phát huy niềm say mê, tự giác học tập của HS cũng nhƣ lòng say mê nghề nghiệp của GV.
3.3.5.2. Nội dung của biện pháp và cách tiến hành
*) Về CSVC trường học
- Căn cứ vào kế hoạch dạy học, nhà trường xây dựng kế hoạch tài chính, xây dựng kế hoạch CSVC-THDH phục vụ dạy và học theo quan điểm phân hóa phù hợp với năng lực kinh tế tài chính mà nhà trường được cung ứng theo định mức đề ra.
Song song với việc xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị dạy học, hiệu trưởng cần có các biện pháp để bảo đảm việc sử dụng thiết bị dạy học và phòng bộ môn đúng chức năng, hiệu quả và phát huy tác dụng tích cực trong việc truyền tải kiến thức và mở mang sự hiểu biết của HS.
- Chỉ đạo việc sử dụng có hiệu quả CSVC-TBDH hiện có và tự làm Việc sử dụng thiết bị dạy học trong các nhà trường không chỉ là công việc riêng của GV. Nó gắn với các khâu cung cấp bảo quản, với kế hoạch, dự toán thanh lý, nó liên quan đến người QL nhà trường, nhà sản xuất, nhà cung ứng.
Việc sử dụng có hiệu quả thiết bị dạy học trong các nhà trường phải tuân thủ theo các bước :
+ Kế hoạch hóa;
+ Tổ chức thực hiện;
+ Điều hành;
+Kiểm tra, giám sát, điều chỉnh phân tích, rút kinh nghiệm.
Cần nâng cao nhận thức cho GV về việc sử dụng TBDH nhằm giúp họ ý thức được sự cần thiết và có nhu cầu sử dụng thường xuyên các thiết bị này, phát huy hiệu quả sử dụng chúng trong các giờ học là điều thiết yếu.
Tổ bộ môn lên kế hoạch đào tạo thì nhất thiết trong kế hoạch này phải có mục đề xuất các TBDH cần sử dụng. Tổng hợp các kế hoạch này nhà trường có kế hoạch về TBDH của toàn trường.
Với quy trình kế hoạch này mỗi tổ bộ môn lại quy định cho GV khi lên kế hoạch giảng bài cho mỗi tiết học của mình phụ trách phải có kế hoạch TBDH phục vụ bài giảng đó.
Kế hoạch này phải nêu ra đƣợc: sẽ sử dụng TBDH gì cho nội dung nào của bài giảng ; TBDH đó khai thác ở đâu (trong phòng thí nghiệm, trong phòng bộ môn, hay tự tạo ra); những kiến nghị và đề xuất với nhà trường về TBDH cho môn mình, cho bài giảng mình đƣợc phân công.
Như đã nêu ở phần thực trạng, CSVC, TBDH trong các trường THPT hiện nay vừa thiếu, vừa không đồng bộ về cơ cấu chủng loại,...Còn có một khoảng cách giữa những người cấp phát vốn cho các nhà trường, cấp quản lý nhà trường và các nhà cung cấp TBDH. Thường thì các nhà trường thiếu vốn để trang bị TBDH theo quy định đào tạo.
Để lấp đƣợc khoảng cách này phải thực hiện các công việc sau :
Dự toán về nhu cầu trang thiết bị dạy học của mỗi nhà trường. Khi đã được cấp trên duyệt thì người cung cấp vốn phải cung cấp kịp thời.
Các nhà trường phải tuân thủ đúng yêu cầu về QL tài chính đối với TBDH.
Qua khảo sát cho thấy vấn đề nhân viên chuyên môn phụ trách TBDH cho các trường hầu như không có, họ chỉ làm công tác kiêm nhiệm. Vấn đề là
quản, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học và phải bồi dƣỡng năng lực kỹ thuật chuyên dụng cho đội ngũ phụ trách TBDH này kịp thời, hiệu quả.
- Xây dựng môi trường sư phạm đối với vấn đề TBDH
Đó là môi trường nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người QL nhà trường, nâng cao sự hăng hái sử dụng TBDH của GV vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao thói quen kết hợp học với hành của người học ít nhất qua việc nghiên cứu lý thuyết và thực hành thí nghiệm.
Xây dựng hệ thống phòng bộ môn theo hướng ngày càng chuyên môn hóa, đảm bảo cho GV và HS có thể dạy học theo phòng bộ môn. Phòng bộ môn về thực chất tạo ra những điều kiện thuận lợi cho GV và HS sử dụng TBDH đảm bảo sự thoải mái về tâm lý, về vệ sinh học đường, về tổ chức lao động một cách khoa học, gây đƣợc hứng thú hoc tập, phát triển tƣ duy kỹ năng của HS trong giờ học.
Trong điều kiện chƣa thể xây dựng phòng học bộ môn cho từng môn học thì có thể xây dựng phòng bộ môn cùng đặc thù nhƣ: phòng nghe nhìn; phòng lý hóa; phòng kỹ thuật; phòng hóa sinh... và các phòng chuyên dụng nhƣ phòng tin học, phòng học ngoại ngữ.
Ngoài hệ thống các phòng bộ môn, các nhà trường cũng phải cải tạo hệ thống các lớp học, trường học đảm bảo các yêu cầu : đủ ánh sáng, chống độ ồn, chống ẩm...tạo điều kiện thuận lợi để sử dụng thiết bị dạy học từ khâu di chuyển đến khâu minh họa...giúp cho HS lĩnh hội có hiệu quả bài giảng, giúp cho GV lao động sƣ phạm trong giờ giảng không bị hao tổn quá nhiều sức.
Trong việc tạo ra môi trường sư phạm thuận lợi đối với việc sử dụng TBDH còn có vấn đề phát động đƣợc sự hăng hái tự làm thiết bị dạy học của GV và HS.
Thực tế cho thấy nhiều GV có khả năng và kinh nghiệm tự tạo ra các TBDH rẻ tiền mà lại hiệu quả khá cao, nhiều HS trong các nhà trường cũng có thể cộng tác đắc lực với thầy dạy của mình để làm TBDH, khôi phục các
thiết bị đã bị hƣ hỏng, cải tiến thiết bị để sử dụng thuận tiện hơn, hiệu quả hơn. Công tác này còn có ý nghĩa đối với việc trau dồi năng lực sáng tạo trong hoạt động nghiên cứu khoa học ở các nhà trường.
Tóm lại : Tạo điều kiện về CSVC- TBDH phục vụ dạy học phân hóa là giải pháp đi tới mục tiêu:
- Có đủ phòng học bộ môn, phòng thực hành,…
- TBDH đủ theo kế hoạch dạy học phân hóa;
- TBDH ngày càng tiên tiến so với sứ mệnh mục tiêu của nhà trường;
- TBDH ngày càng đồng bộ về cơ cấu chủng loại;
- Cấp QL nhà nước quan tâm tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng TBDH;
- GV hăng hái có ý thức tự giác sử dụng TBDH;
- HS chịu khó kết hợp học và thực hành thông qua việc sử dụng TBDH.
*) Môi trường dạy học trong nhà trường
Đối với các nhà trường, nhiệm vụ năm học thực hiện tốt hay không tùy thuộc nhiều vào người hiệu trưởng. Vấn đề tạo môi trường dân chủ trong các hoạt động của nhà trường là một nhiệm vụ quan trọng của người hiệu trưởng đã được quy định tại điều 17, khoản 1, Điều lệ trường trung học.
Một thực tế đã đƣợc chứng minh ở bất kỳ nền giáo dục nào: trò giỏi phải có thầy giỏi. Vai trò của người thầy vẫn là nhân tố quyết định cho chất lượng giáo dục. Vì vậy, rất cần một môi trường sư phạm để ở đó thầy say mê với công việc của mình, không có say mê thì không có sáng tạo, nhiệt huyết, dẫn đến chất lƣợng giáo dục không cao.
Muốn đƣợc nhƣ thế, ngoài những việc phát huy các mối quan hệ bên trong nhà trường; xây dựng môi trường sư phạm thân thiện, HS tích cực; tăng cường CSVC, xây dựng nhà trường xanh-sạch-đẹp- an toàn..
Chúng ta phải nghĩ cách bảo đảm thu nhập độc lập cho GV (khác với thu
vào giảng dạy, phải khai tâm cho người học, giúp người học thấu hiểu ý thức và trách nhiệm của người làm trung tâm.
Trong nhà trường cần xây dựng mối quan hệ hợp tác, dân chủ. Cần tạo ra môi trường học tập thân thiện, quan tâm lẫn nhau và mang tính đồng đội, xây dựng tập thể nhà trường thành tập thể biết học hỏi.
3.3.5.3. Điều kiện thực hiện
Sự quan tâm đầu tƣ của UBND tỉnh, sở GD&ĐT, sở Tài chính về kinh phí cho việc tăng cường CSVC nhà trường.
Sự quan tâm của xã hội hỗ trợ nhà trường về vật lực, tài lực, giúp tăng cường CSVC theo tinh thần xã hội hóa giáo dục.
Sự QL chặt chẽ của hiệu trưởng nhà trường và các GV được phân công phụ trách công tác CSVC- TBDH.
BGH các trường và sở GD-ĐT quan tâm đến xây dựng CSVC-TBDH, đảm bảo kinh phí cần thiết cho bảo quản và duy trì tốt trạng thái hoạt động của CSVC- TBDH môn học.
Xây dựng kế hoạch sử dụng, sửa chữa và mua sắm thiết bị phục vụ DH hàng năm…
Từng bước trang bị máy tính và sử dụng các phần mềm quản lý dạy học một cách hệ thống có hiệu quả, nhƣ ứng dụng phần mềm quản lý hồ sơ học sinh, quản lý sĩ số học sinh, quản lý thời khóa biểu,.. Từng bước xây dựng trang website của nhà trường để phản ánh công khai chương trình, kế hoạch giáo dục của nhà trường cũng như công khai các điều kiện và tình hình học tập, rèn luyện của học sinh …
Mở lớp tập huấn bồi dƣỡng kiến thức tin học cho toàn thể cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Mời chuyên gia hướng dẫn kĩ năng sử dụng khai thác các tính năng ưu việt của máy tính, máy chiếu, các phương tiện kỹ thuật hiện đại.
Bên cạnh đó tổ chuyên môn và GV phải nhận thức đƣợc vai trò và tác dụng to lớn của CSVC-TBDH đối với việc HS tự chiếm lĩnh tri thức mới, khám phá ra những tri thức mới, đối với thực hiện đổi mới giáo dục, đảm bảo chất lƣợng dạy học, đổi mới PPDH,... thực hiện tốt trách nhiệm cùng các bộ phận liên quan trong việc QL, sử dụng, khai thác và đề xuất hoàn thiện CSVC- TBDH cho môn học.
Tổ chức điều tra, đánh giá, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng tư tưởng, chính trị và chuyên môn nghiệp vụ cho GV hàng năm. GV có tinh thần tự học, tự bồi dƣỡng, coi đó là nhu cầu, mục đích sống của bản thân và coi nhà trường như là ngôi nhà thứ hai của mình.
Hàng năm, nhà trường cần có kế hoạch trình Sở GD&ĐT về công tác bồi dƣỡng và tự bồi dƣỡng của GV để có kinh phí và thời gian cần thiết để thực hiện công tác bồi dưỡng phù hợp với chương trình hoạt động của ngành.
Chỉ đạo và điều hành bộ phận văn thƣ, hành chính thực hiện công tác quản lý dữ liệu trong máy tính nhƣ quản lý công văn, theo dõi hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường, …