Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
3.6. Thực nghiệm biện pháp 2, “ Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm
3.6.2. Chuẩn bị trước khi thực nghiệm
Sau khi hiệu trưởng thành lập ban chỉ đạo công tác bồi dưỡng, chỉ đạo tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch chi tiết bồi dưỡng cho GV trong tổ dựa trên nhu cầu của GV. Giao tổ chuyên môn tự chủ, tự chịu trách nhiệm từ khâu xây dựng kế hoạch, chương trình, nội dung bồi dưỡng, thời gian bồi dƣỡng... đến kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dƣỡng và việc áp dụng kiến thức bồi dƣỡng vào giảng dạy. Cụ thể:
Lập kế hoạch
Căn cứ kế hoạch bồi dưỡng chung cho toàn trường, căn cứ nhu cầu bồi dưỡng của GV bộ môn và nhu cầu của HS, tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch chi tiết bồi dƣỡng GV cho tổ.
Trong kế hoạch xác định rõ việc mục tiêu bồi dƣỡng, nội dung bồi dƣỡng, hình thức bồi dƣỡng, địa điểm bồi dƣỡng...và các điều kiện đảm bảo phục vụ cho công tác bồi dƣỡng.
Tổ chức, thỉ đạo thực hiện
Xác định tổ chức tự bồi dƣỡng là chính. Do vậy, phải cung cấp đủ tài liệu bồi dưỡng cho GV. Tổ trưởng chuyên môn phải làm nòng cốt giúp cho việc tổ chức bồi dƣỡng GV, tự bồi dƣỡng GV ngay tại tổ của mình.
Tổ trưởng chuyên môn, chỉ đạo, dẫn dắt, hướng dẫn, điều chỉnh mọi hoạt động trong tổ để hoàn thành kế hoạch bồi dƣỡng đã đề ra.
Kiểm tra, đánh giá
Xác định nội dung kiểm tra, xây dựng phương pháp kiểm tra kết quả thực hiện kế hoạch . Qua kiểm tra và đánh giá việc áp dụng kết quả bồi dƣỡng góp phần đánh giá GV, động viên thúc đẩy hoạt động bồi dƣỡng GV.
Để đánh giá đƣợc định lƣợng kết quả việc QL công tác bồi dƣỡng, nâng cao năng lực DH theo quan điểm DHPH cho GV, một trong những nhiệm vụ cơ bản là tổ trưởng chuyên môn phải tổ chức quán triệt và cung cấp tài liệu bồi dƣỡng cho GV theo kế hoạch đề ra và đánh giá việc áp dụng kiến thức đã đƣợc bồi dƣỡng vào trong giảng dạy.
Về nội dung tài liệu bồi dưỡng, nâng cao năng lực DH theo quan điểm DHPH cho GV, chúng tôi xin nêu tóm tắt nhƣ sau:
Qua kết quả khảo sát nhu cầu bồi dƣỡng của GV ở tổ chuyên môn, để dạy học theo quan điểm DHPH, GV có yêu cầu đƣợc bồi dƣỡng một cách hệ thống về kĩ năng phân tích nhu cầu và kỹ năng xác định mục tiêu môn học, mục tiêu chi tiết bài học đây là những khâu quan trọng và tương đối khó đối với GV .
Vì vậy, chúng tôi thiết kế tài liệu bồi dƣỡng, nâng cao năng lực DH theo quan điểm DHPH cho GV (GV môn Hóa Học), dựa trên tài liệu dùng cho Hội
cầu phát triển giáo dục và tài liệu dùng cho tập huấn GV các trường THPT chuyên theo cách tiếp cận quốc tế của tác giả Nguyễn Đức Chính - trường ĐH Giáo dục- ĐH Quốc gia Hà Nội (Phụ lục 4.2). Tài liệu đƣợc chuẩn bị chu đáo, đầy đủ và phát cho từng GV.
Cụ thể:
*)Về bồi dưỡng kĩ năng phân tích nhu cầu với 3 nội dung
(1) Phân tích yêu cầu môn học: Vị trí môn học trong chương trình phổ thông; chuẩn kiến thức, kỹ năng của môn học (đã đƣợc Bộ GD&ĐT ban hành)
(2) Tìm hiểu đối tượng dạy học: Kiến thức nền trước khi học môn học;
hứng thú và động cơ học tập môn học.
(3) Cơ sở vật chất kĩ thuật của nhà trường phục vụ dạy học môn học.
Việc tìm hiểu 3 nội dung này không đòi hỏi nhiều thời gian và công sức, nhƣng qua đó GV có đƣợc những thông tin hữu ích để có dự thảo đƣợc kế hoạch dạy học chi tiết cho cả năm học có tính đến từng đối tƣợng dạy học khác nhau (giỏi, khá, trung bình, yếu …có hứng thú, không có hứng thú với môn học..).
*) Về kỹ năng xác định mục tiêu môn học và mục tiêu chi tiết cho từng bài học
Mục tiêu chung của môn học thường đã được xác định trong “chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học” do Bộ GD&ĐT ban hành. Vấn đề là phải có kĩ năng xác định mục tiêu chi tiết cho từng bài học, đây là khâu quan trọng nhất, quyết định việc lựa chọn, sắp xếp nội dung dạy học, tìm hình thức tổ chức dạy học, phương pháp, phương tiện, công cụ dạy học phù hợp với hình thức kiểm tra đánh giá chính xác.
Mục tiêu dạy học chi tiết đƣợc thiết kế dựa trên thang nhận thức của Bloom và đƣợc phân thành 3 bậc: bậc 1- Nhớ/ Biết; bậc 2- Hiểu, vận dụng;
bậc 3- Phân tích, tổng hợp, đánh giá.
Mục tiêu dạy học được viết dưới hành động mà HS phải và có thể thực hiện đƣợc nếu muốn chứng tỏ đạt mục tiêu dạy học.
*) Trên cơ sở mục tiêu dạy học đã đƣợc xác định (theo 3 bậc), GV lựa chọn những nội dung nào HS có thể tự học để đáp ứng mục tiêu (bậc 1) dạy học, nội dung nào cần giảng trên lớp, nội dung nào để HS thảo luận. Qua đó có thể sắp xếp đƣợc nội dung dạy học phù hợp với mục tiêu dạy học.
*) Lựa chọn hình thức tổ chức dạy học…Căn cứ mục tiêu và nội dung dạy học, GV lựa chọn hình thức tổ chức dạy học. Thông thường các mục tiêu dạy học bậc 1 có thể dung hình thức tự học (có hướng dẫn và kiểm tra- đánh giá của GV). Các mục tiêu bậc 2 được dạy trên lớp bằng các phương pháp khác nhau nhƣ thuyết giảng kết hợp với vấn đáp, giải quyết vấn đề.
Các mục tiêu bậc 3 được dạy dưới hình thức làm việc nhóm hay xemina.
Mỗi hình thức tổ chức dạy học sẽ có các phương pháp, phương tiện, công cụ dạy học tương ứng.
*) Mục tiêu dạy học cũng làm cơ sở để thiết kế các hình thức kiểm tra đánh giá. Mỗi kì kiểm tra đánh giá đều có mục đích riêng, căn cứ mục tiêu đánh giá (để làm gì), GV biết lựa chọn hình thức kiểm tra đánh giá, nội dung cần đánh giá và quan trọng hơn là xác định tỉ lệ các bậc mục tiêu ứng với các nội dung cần đánh giá, từ đó xác định đƣợc cấu trúc đề kiểm tra, đồng thời làm cơ sở để viết câu hỏi kiểm tra (ứng với mục tiêu và bậc mục tiêu). [17]
Để so sánh chất lƣợng dạy học môn Hóa học của HS (đƣợc GV dạy theo quan điểm dạy học phân hóa theo kinh nghiệm và theo quan điểm dạy học phân hóa đƣợc bồi dƣỡng có hệ thống). Chúng tôi tiến hành khảo sát kết quả học tập môn Hóa Học ở học kì II năm học 2010-2011 của 2 lớp 11 thuộc trường THPT Thành phố Hưng Yên. Học kì I làm đối chứng, học kì II làm thực nghiệm.