Chương 5: AN TOÀN TRONG CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG CHÁY
5.3. Các biện pháp, nguyên lý và phương pháp phòng chống cháy
Phòng cháy là khâu quan quan trọng nhất trong công tác phòng cháy và chữa cháy, vì khi đám cháy đã xảy ra thì dù các biện pháp chống cháy có hiệu quả như thế nào thì
thiệt hại vẫn to lớn và kéo dài. Các biện pháp phòng, chống cháy, nổ có thể chia ra làm hai loại: biện pháp kỹ thuật và biện pháp tổ chức.
5.3.1.1. Biện pháp kỹ thuật công nghệ
Đây là biện pháp thể hiện việc chọn lựa sơ đồ công nghệ và thiết bị, chọn vật liệu kết cấu, vật liệu xây dựng, các hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống báo hiệu và chữa cháy.
Giải pháp công nghệ đúng luôn phải quan tâm các vấn đề về cấp cứu người và tài sản một cách nhanh chóng khi đám cháy xảy ra. Ở những vị trí nguy hiểm, tuỳ trường hợp cụ thể, cần đặt các phương tiện phòng chống cháy, nổ như: van một chiều, van chống nổ, van thuỷ lực, các bộ phận chặn lửa hoặc tường ngăn cách bằng vật liệu không cháy…
5.3.1.2. Biện pháp tổ chức
Cháy, nổ là nguy cơ thường xuyên đe doạ mọi cơ quan xí nghiệp, doanh nghiệp và có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu sơ suất. Do đó, việc tuyên truyền, giáo dục để mọi người hiểu rõ và tự nguyện tham gia vào phòng cháy và chữa cháy là vấn đề hết sức cần thiết và quan trọng.
Trong công tác tuyên truyền, huấn luyện, thường xuyên cần làm rõ bản chất và đặc điểm quá trình cháy của các loại nguyên liệu và sản phẩm đang sử dụng, các yếu tố dễ dẫn tới cháy, nổ của chúng và phương pháp đề phòng để không gây ra sự cố.
Bên cạnh đó, các biện pháp hành chính cũng cần thiết. Trong quy trình cháy và nổ, cần nói rõ các biện pháp cần làm và các việc không được phép làm. Trong quy trình thao tác ở một thiết bị và một công đoạn sản xuất nào đó, quy định rõ trình tự thao tác để không sinh ra sự cố. Việc thực hiện các quy trình trên cần được kiểm tra thường xuyên trong suốt thời gian sản xuất.
Luật phòng cháy và chống cháy quy định rõ nghĩa vụ của mỗi công dân, trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan và bắt buộc mọi người phải tuân theo. Nhà nước quản lý phòng cháy, chống cháy bằng Luật định hoặc theo các tiêu chuẩn và thể lệ đối với từng ngành nghề sản xuất. Còn đối với các cơ sở sản xuất, căn cứ vào đó để đề ra quy trình, quy phạm riêng của mình.
Ngoài ra, để tổ chức công tác phòng, chống cháy nổ có hiệu quả, tại mỗi đơn vị sản xuất tổ chức ra đội phòng, chống cháy cơ sở. Hệ thống dọc của nó là các đội phòng cháy khu vực, trên đó là phòng cháy, chống cháy cấp thành phố, trên cùng là Cục phòng cháy, chữa cháy thuộc Bộ Công an.
Các đội phòng cháy, chống cháy được trang bị các phương tiện máy móc, thiết bị, dụng cụ cần thiết. Các đội công tác này thường xuyên được huấn luyện các tình huống nên khả năng cơ động cao, công tác phòng, chống cháy nổ vừa mang tính quần chúng, tính
khoa học, tính pháp luật, tính chiến đấu.
5.3.2. Nguyên lý phòng, chống cháy 5.3.2.1. Nguyên lý phòng cháy
Nếu tách rời 3 yếu tố là chất cháy, chất ôxy hoá và mồi bắt lửa thì cháy, nổ không thể xảy ra được. Đó là nguyên lý phòng cháy.
5.3.2.2. Nguyên lý chống cháy
Đó là hạ thấp tốc độ cháy của vật liệu đang cháy tới mức tối thiểu và phân tán nhanh nhiệt lượng của đám cháy.
Để thực hiện hai nguyên lý này trong thực tế có thể sử dụng các giải pháp rất khác nhau:
- Hạn chế khối lượng của chất cháy (hoặc chất ôxy hoá) đến mức tối thiểu cho phép về phương diện kỹ thuật, vấn đề này liên quan nhiều đến kích thước và áp suất của các thiết bị phản ứng hoặc bể chứa khí, bể chứa các sản phẩm lỏng dễ bay hơi như xăng, dầu, cồn, ête…
Với các chất đốt dạng rắn như than, các chất nổ công nghiệp và quốc phòng, các chất ôxy hoá mạnh như Cloratkali (KClO3) dễ bén lửa thì kích thước các kho chứa, thùng chứa cũng rất cần được quan tâm. Kích thước của chúng đối với từng loại vật liệu được quy đinh chặt chẽ theo tiêu chuẩn quốc gia.
- Ngăn cách sự tiếp xúc của chất cháy và chất ôxy hoá khi chúng chưa tham gia vào quá trình sản xuất. Các kho chứa từng chất phải riêng biệt và khoảng cách giữa chúng cần có quy định. Kho chứa đặt cách xa các khu vực có khả năng phát nhiệt lớn như lò nung, lò đốt hoặc các khu vực sản xuất có nhiệt độ cao. Xung quanh bể chứa , kho chứa có tường ngăn cách bằng vật liệu không cháy.
- Các thiết bị khi khởi động có thể sinh tia lửa điện như bơm, quạt, máy nén, động cơ điện, cầu dao điện…phải được đặt trong một khu vực riêng cách ly với khu vực sản xuất.
- Tất cả các thiết bị có khả năng sinh tĩnh điện phải được nối đất.
- Các quá trình sản xuất có liên quan đến sử dụng ngọn lửa trần, những vật nung đỏ như kim loại, than đang cháy dở hoặc hồ quang điện không được tiến hành trong môi trường có khí cháy.
- Một đám cháy đang diễn ra, muốn dập tắt nó, theo nguyên lý nói trên, cũng có thể bằng các biện pháp khác nhau như: làm loãng nồng độ chất cháy và chất ôxy hoá như đưa các khí không tham gia phản ứng vào vùng cháy như CO2, N2…đưa vào vùng cháy một số chất kìm hãm phản ứng cháy như BrCH3, CCl4…ngăn cản sự tiếp xúc của chất cháy với ôxy bằng cách sử dụng bọt, cát, chăn phủ, làm lạnh vùng cháy đến nhiệt độ thấp hơn nhiệt
độ bốc cháy của vật liệu.
Trong thực tế, để chống cháy có hiệu quả cao người ta hay dùng phương pháp tổng hợp, ví dụ khi dùng một chất chữa cháy nào đó thì nó vừa có tác dụng làm lạnh, vừa có tác dụng cách ly chất cháy với không khí…