Chương 7: AN TOÀN TRONG KHAI THÁC THỦY SẢN
7.3. An toàn trong đánh bắt của nghề lưới vây
Lưới vây là loại ngư cụ hoạt động theo nguyên lý lọc nước lấy cá. Lưới có cấu tạo dạng tường lưới được thả từ tàu, bao vây một vùng nước có cá và kéo lên tàu. Độ sâu vùng nước bao vây phụ thuộc vào độ sâu hoạt động của đàn cá. Để đảm bảo an toàn trong sản xuất nghề lưới vây, cần chú ý một số khâu công việc sau:
7.3.1. Thả lưới
7.3.1.1. Đối với lưới vây đánh bắt ban ngày
Khi phát hiện ra đàn cá (bằng mắt hay bằng thiết bị dò cá), thuyền trưởng điều khiển tàu tiếp cận đàn cá, theo dõi và quan sát đối tượng đánh bắt, kích thước đàn cá, tốc độ di chuyển của đàn cá, hướng gió, hướng nước, tốc độ dòng chảy và chất đáy khu vực đàn cá tập trung.
Sau khi xem xét các yếu tố ngoại cảnh, thuyền trưởng ra lệnh cho các thủy thủ vào vị trí thả lưới, lưới được thả ở mạn trái hoặc mạn phải tàu (số lượng thủy thủ trên tàu tùy thuộc vào kích cỡ tàu và quy mô hoạt động của tàu) theo trình tự sau:
Một thủy thủ thả phao tiêu đầu lưới;
Hai thủy thủ thả vòng khuyên và giềng rút chính;
Hai thủy thủ thả giềng phao;
Các thủy thủ còn lại thả phần áo lưới và hỗ trợ cho các vị trí khác để hoàn thành việc thả lưới an toàn. Sau khi kết thúc quá trình thả lưới thì mạn làm việc của tàu ở cuối gió, lưới ở cuối nước. Hướng thả lưới phải đảm bảo chặn được đầu đàn cá ở khoảng cách nhất định để khi cá tiếp xúc lưới thì giềng dưới của lưới phải chìm đến độ sâu cho phép ngăn không cho cá thoát ra. Khi thả hết phần cánh lưới thì kết thúc vòng vây, nếu khi đã hết lưới mà chưa khép kín vòng vây thì tiếp tục thả dây đầu cánh cho đến khi khép kín vòng vây thì kết thúc quá trình thả lưới.
7.3.1.2. Đối với lưới vây có sử dụng chà và ánh sáng nhân tạo
Khi tàu đến ngư trường, thuyền trưởng dựa vào kinh nghiệm của bản thân, những nguồn thông tin có liên quan đến ngư trường, chuẩn bị đánh bắt để xem xét và lựa chọn vị trí thả chà tập trung cá cho thích hợp.
Đối với hình thức khai thác cá kết hợp ánh sáng nhân tạo thì khi đã chọn được khu vực khai thác thích hợp, thuyền trưởng cho neo tàu đợi cho đến khi Mặt trời lặn thì tiến hành thắp sáng đèn để tập trung cá.
Trong khoảng thời gian thắp đèn tập trung cá, thường xuyên mở máy dò cá để quan sát mật độ tập trung cá quanh đèn, hướng gió, hướng nước để ra quyết định thả lưới cho phù hợp. Thuyền trưởng cho thả bè đèn xuống nước buộc ở sau đuôi tàu và thắp sáng
nguồn sáng bố trí trên bè đèn.
Tắt dần các máng đèn ở hai bên mạn tàu cho đến khi chỉ còn bè đèn được thắp sáng.
Khi tắt hết các đèn trên tàu, cho một thủy thủ chèo thúng để giữ bè đèn ổn định.
Thủy thủ chèo thúng dắt dần bè đèn rời xa vị trí chà để thuận lợi cho việc thả lưới.
Khi được lệnh thả lưới, thủy thủ trên tàu được phân công thực hiện các thao tác sau:
Một thủy thủ thả phao tiêu đầu lưới và dây đầu tùng;
Hai thủy thủ thả giềng phao; hai thủy thủ thả giềng chì; hai thủy thủ thả vòng khuyên và giềng rút; một thủy thủ thả dây điện liên kết bè đèn với tàu; các thủy thủ còn lại thả phần áo lưới và hỗ trợ cho các vị trí khác để hình thành việc thả lưới an toàn.
7.3.2. Các sự cố trong quá trình thả lưới và cách xử lý - Thả lưới không ổn định
Nguyên nhân: do điều khiển tốc độ tàu và tốc độ thả lưới không đồng nhất gây nên rối lưới, lưới dồn đống không bung được.
Cách xử lý: dừng máy để thu lưới lên, nhanh chóng gỡ lưới, điều chỉnh lại tốc độ tàu và tốc độ thả lưới sao cho phù hợp.
- Đã khép vòng vây mà lưới vẫn còn ở trên tàu.
Nguyên nhân: do thuyền trưởng thả lưới theo quỹ đạo không chính xác.
Cách xử lý: nhanh chóng thả phần lưới còn lại, sau đó kéo lên ngay.
- Lưới bị quấn vào chân vịt tàu
Dừng máy, cho thủy thủ lặn xuống gỡ lưới, nếu không gỡ được thì cắt bỏ lưới để bảo đảm an toàn cho tàu và thủy thủ.
- Lưới mắc chướng ngại vật: dừng ngay quá trình thu lưới, cho thủy thủ xuống gỡ lưới, nếu không được thì cắt bỏ và sau đó sửa chữa lại.
- Trong quá trình thu lưới giềng phao bị chìm: ngừng quá trình thu lưới, cho thủy thủ xuống thúng gia cố thêm phao và hỗ trợ kéo giềng phao nổi lên.
- Khi tiến hành cuộn rút phao, chì, thịt lưới quấn vào các vòng khuyên và giềng chì.
Nguyên nhân là do thả lưới ở vùng nước cạn phần thịt lưới bị chùng xuống đáy biển, khi thu giềng chì lên nó quấn vào phần thịt lưới đó và bị vướng vào vòng khuyên.
Cách xử lý: kéo lên gỡ rối lưới, sau đó thả từ từ trở lại.
- Khi thu lưới, lưới bị mắc vào chà hay các chướng ngại vật khác không kéo lưới lên được hoặc bị rách lưới.
Nguyên nhân là do thuyền trưởng xác định dòng chảy không chính xác hay không nắm rõ vị trí cội chà.
- Lưới bị nước cuốn trôi sát vào tàu và bị mắc vào chân vịt khi tàu vẫn còn đang
điều động: Nguyên nhân là do thuyền trưởng không chú ý đến lưới khi điều động.
Cách xử lý: dừng máy và cho người xuống gỡ lưới.
* Một số điểm chú ý trong quá trình thả lưới:
Trước khi trời tối, thuyền trưởng ra lệnh cho thủy thủ phụ trách điện mở điện chiếu sáng để tập trung thu hút cá. Chú ý trước khi mở điện cần kiểm tra lại hệ thống dây dẫn để tránh hở mạch điện. Trong quá trình chong đèn, thủy thủ không nên đi lạiowr những khu vực có đèn điện để đề phòng điện giật.
Khi thả lưới không đi lại ở mạn thả lưới;
Không giẫm đạp lên các vòng khuyên, giềng rút và lưới;
Khi thả vòng khuyên không để người phía sau quăng vòng khuyên trúng chân người phía trước và người thả vòng khuyên phải đứng ở tư thế vững vàng để khỏi bị ngã và tránh được giềng rút, vòng khuyên vướng vào chân.
Người đứng thả dây điện cho bè đèn phải đứng ở vị trí thích hợp để tránh dây điện bị đứt rất nguy hiểm và phải có phương tiện bảo vệ cách điện.
7.3.3. Thu lưới
Quá trình thu lưới có thể chia ra làm hai giai đoạn: thu giềng rút chính và thu lưới.
Quá trình thu giềng rút chính: là quá trình có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả đánh bắt.
Công đoạn này phải tiến hành nhanh chóng để tránh trường hợp cá thoát ra ngoài ở giềng dưới. Thực chất của quá trình cuộn rút là quá trình thu dây giềng dưới về một điểm và được thực hiện bằng máy tời.
Khi tàu khép kín vòng vây: một thủy thủ đứng ở mũi tàu nhanh chóng dùng sào móc để vớt phao tiêu và thu dây đầu tùng lên tàu, gỡ giềng rút vắt qua mũi tàu đưa vào tời; một thủy thủ đưa đầu giềng rút ở phía đầu cánh lưới vào tời; hai thủy thủ đứng ở máy tời thu giềng rút.
Kết thúc quá trình cuộn rút đưa toàn bộ vòng khuyên và giềng chì lên boong tàu nhờ hệ thống cẩu.
Quá trình thu lưới: đây là qúa trình dồn cá từ các phần lưới về tùng lưới, là một công đoạn tốn nhiều thời gian và công sức. Khi vòng khuyên và giềng chì được đưa lên boong tàu thì tiến hành thu phần thịt lưới. Bốn thủy thủ thu và sắp xếp giềng phao; bốn thủy thủ sắp xếp giềng chì vòng khuyên và giềng rút; số thủy thủ còn lại thu phần áo lưới và dồn cá về phần tùng lưới.
Trong quá trình thu lưới, các thủy thủ luôn luôn hỗ trợ nhau để hoàn thành công việc nhanh, an toàn và hiệu quả.
7.3.4. Một số điểm chú ý trong quá trình thu lưới Khi bắt cờ đầu buông phải dùng móc để lấy;
Người thu dây điện liên kết với bè đèn không được thu dây quá căng dễ làm đứt dây;
Người đứng ở vị trí máy tời, cẩu phải có sự phối hợp nhịp nhàng với thuyền trưởng để tránh sự cố xảy ra;
Ngưới đứng gần cẩu phải đề phòng vòng khuyên rơi trúng người. Khi thu vòng khuyên phải có dây an toàn;
Người bơi thúng điều chỉnh bè đèn phải mặc áo phao cá nhân;
Khi thu lưới ở mạn trái (hoặc mạn phải), thủy thủ không được đứng về một phía của mạn tàu để tránh lật tàu khi cẩu cá lên boong. Nếu lượng cá nhiếu phải phân cá ở tùng ra nhiều đoạn để tránh dồn ép làm cá nhanh chết ở tùng lưới. Dùng vợt xúc kết hợp cần cẩu để đưa cá lên boong tàu. Nếu cá ít có thể kéo cả tùng lưới chứa cá lên tàu. Sau khi lấy cá xong, thu xếp lưới, các loại dây gọn gàng theo thứ tự, để đúng vị trí không gây cản trở cho việc đi lại trên boong để tiếp tục thả mẻ khác.
Chú ý theo dõi tình trạng hoạt động và làm mát cho tang ma sát khi thu giềng rút để tránh đứt dây.