CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
3.1. Khái quát thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao tại các khu công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh
3.1.1. Tình hình các khu công nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh
Hội nhập KTQT được xem là xu thế lớn của thế giới, tác động sâu sắc đến quan hệ quốc tế và đời sống kinh tế, xã hội của TP.HCM trong giai đoạn vừa qua.
Thời gian qua, TP. HCM đã tích cực triển khai các hoạt động hội nhập KTQT, thực thi hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới. Đây cũng là địa phương có hoạt động thương mại trao đổi đầu tư lớn nhất cả nước, với tổng kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp Thành phố qua cửa khẩu cả nước năm 2024 ước đạt 46 tỷ USD, tăng 8,3% so năm 2023. Cơ cấu hàng xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn (75%) trong kim ngạch xuất khẩu. Tổng kim ngạch nhập khẩu của doanh nghiệp thành phố qua cửa khẩu cả nước ước đạt 58,6 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ.
Trong giai đoạn 2019-2024, TP.HCM luôn dẫn đầu cả nước về thu hút vốn FDI, bình quân hàng năm, các KCX, KCN thu hút hơn 1.260 triệu USD vốn đầu tư nước ngoài, chiếm 58% vốn đầu tư nước ngoài của TP.HCM trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp. Giá trị xuất khẩu trung bình hàng năm của các KCX, KCN đạt 7 tỷ USD, chiếm trên 15% tổng kim ngạch xuất khẩu của TP Hồ Chí Minh. Trung bình các KCX, KCN hàng năm nộp ngân sách Nhà nước hơn 22.000 tỷ đồng, chiếm 6% thu ngân sách Thành phố (không kể dầu thô); giải quyết việc làm cho hơn 281.000 lao động, chiếm 6% lực lượng lao động của TP Hồ Chí Minh (Hepza, 2024).
Đặc biệt trong năm 2023, TP.HCM dẫn đầu cả nước trong thu hút vốn FDI với 5,85 tỷ USD, tăng gần 50% so với năm 2022. Trong số đó, Thành phố có 1.202 dự án đầu tư được cấp mới, 296 dự án điều chỉnh vốn và 2.314 lượt góp vốn mua cổ phần. Bên cạnh đó, trong năm 2024 TP.HCM tiếp tục tập trung nâng cao tỉ trọng thu hút nguồn vốn FDI có giá trị gia tăng cao, bảo đảm tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững, có hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với khu vực kinh tế tư nhân và góp phần
61
thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trên địa bàn Thành phố. Hiện Thành phố đã hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo động lực mới cho thu hút và sử dụng FDI vào các KCN, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp công nghệ cao. Theo đó, so với năm 2023, kết quả thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của TP.HCM trong năm 2024 có sự sụt giảm. Cụ thể, thống kê đến hết tháng 12.2024, tổng vốn FDI đầu tư vào TPHCM đạt 2.784,3 triệu USD, giảm 39,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Nguồn: Ban quản lý các KCX, KCN TP.HCM (HEPZA), 2024 Biểu 3.1. Số dự án và tổng vốn đầu tư FDI đăng ký tại TP.HCM đến tháng 11.2024
Thời gian qua, TP.HCM không ngừng nỗ lực, phấn đấu và kết quả đã và đang gặt hái được những thành quả nhất định trong thu hút đầu tư chiến lược. Thành phố đã không chỉ thu hút các nhà đầu tư nước ngoài mà doanh nghiệp trong nước cũng đến đăng ký để đầu tư các dự án quy mô lớn. Bên cạnh những lợi thế sẵn có về vị trí địa lý chiến lược, cơ sở hạ tầng, nhân lực có chất lượng và đông đảo, Chính quyền TP.HCM cũng không ngừng cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao chất lượng điều hành kinh tế, đơn giản trong cải cách hành chính, nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp ổn định và phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo điều kiện thu hút nhiều tập đoàn lớn đến đầu tư. Đồng thời, TP.HCM còn tăng cường sự phối hợp, nâng cao tính chủ động, hiệu quả trong quản lý điều hành; hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp, hướng đến sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp. TP.HCM luôn tích cực, chủ động triển khai những khâu quan trọng để có thể thu hút các nhà đầu tư chiến lược, không chỉ hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật, mà còn tăng cường tuyên truyền, phổ
62
biến, kêu gọi, đa dạng hóa hình thức thực hiện, như: thông qua các chương trình gặp gỡ doanh nghiệp trong và ngoài nước; Hội nghị nhà đầu tư; Hội thảo khoa học…
UBND Thành phố và các cấp chính quyền địa phương đã lắng nghe, ghi nhận các ý kiến đóng góp, tâm tư của các doanh nghiệp, các chuyên gia kinh tế… Hướng đến mục tiêu là thu hút nhiều hơn các dự án lớn, tầm cỡ như: dự án trong lĩnh vực bán dẫn, công nghệ mới, vật liệu mới, năng lượng sạch…
Theo Nghị quyết 31-NQ/TW, ngày 30/12/2022 và Nghị quyết 98/2023 của Quốc hội, Nghị quyết số 93/NQ-CP, ngày 05/7/2023 của Chính phủ về nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững giai đoạn 2023 - 2030 đã xác định trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập thì TP.HCM có rất nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Nghị quyết xác định nhiệm vụ, đường lối, mục tiêu phát triển của thành phố đến năm 2030 và định hướng đến năm 2045 về việc phát triển xây dựng, thu hút NNL và NNLCLC làm việc trong các KCN ở khu vực TP.HCM. Tính đến cuối năm 2024, tại TP.HCM có 23 KCN tập trung (bao gồm cả Khu công nghệ cao và khu chế xuất), các khu trọng điểm như là Khu công nghệ cao Quận 9, KCN Phạm Văn Hai I và II, KCN Hiệp Phước 2, KCN Lê Minh Xuân 2, KCN Hiệp Phước 1... thu hút các doanh nghiệp FDI và DDI (Hepza, 2024).
Bảng 3.1. Danh sách các KCN ở TP.HCM tính đến 31/12/2024
TT Tên KCN Diện tích
(ha) Địa phận Tình trạng 1 KCN Bình Chiểu 27,34 TP. Thủ Đức Đã lấp đầy 100% và
hoạt động ổn định 2
KCN Vĩnh Lộc 1 203,18 Quận Bình Tân
Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định KCN Vĩnh Lộc 1 mở
rộng 56,06 Huyện Bình
Chánh
Đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động
3 KCN Tân Tạo 161,35 Huyện Bình
Chánh
Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định 4 KCN Cát Lái 2 124 TP. Thủ Đức Cơ bản đã lấp đầy và
hoạt động ổn định
5
KCN Lê Minh Xuân 1 100 Quận Bình Tân
Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định KCN Lê Minh Xuân 1
mở rộng 120 Huyện Bình
Chánh
Đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động KCN Lê Minh Xuân 2 338 Huyện Bình
Chánh
Đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động
63
TT Tên KCN Diện tích
(ha) Địa phận Tình trạng KCN Lê Minh Xuân 3
(Khu Kizuna) 242 Huyện Bình
Chánh
Đã hoàn chỉnh hạ tầng và thu hút đầu tư
6 KCN Tân Bình 105,95
Quận Tân Phú và Quận Bình
Tân
Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định 7 KCN Tân Thới Hiệp 28,41 Quận 12 Đã lấp đầy 100% và
hoạt động ổn định 8
KCN Hiệp Phước 1 311,4 Huyện Nhà Bè Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định KCN Hiệp Phước 2 597 Huyện Nhà Bè Đã hoàn chỉnh hạ tầng
và thu hút đầu tư 9
KCN Tây Bắc Củ Chi 208 Huyện Củ Chi Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định KCN Tây Bắc Củ Chi
mở rộng 173,24 Huyện Củ Chi Đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động 10 KCN Đông Nam 286,76 Huyện Củ Chi Đang hoàn chỉnh hạ
tầng và thu hút đầu tư 11 KCN Cơ khí ô tô 100 Huyện Củ Chi Đang hoàn chỉnh hạ
tầng và thu hút đầu tư 12 KCN Tân Phú Trung 203,18 Huyện Củ Chi Đang hoàn chỉnh hạ
tầng và thu hút đầu tư
13 KCN An Hạ 123,5 Huyện Bình
Chánh
Đang hoàn chỉnh hạ tầng và thu hút đầu tư
14 KCN Phong Phú 67 Huyện Bình
Chánh
Đã hoàn chỉnh hạ tầng và thu hút đầu tư 15 Khu công viên phần
mềm Quang Trung 43 Quận 12 Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định 16 KCN Tân Thới Hiệp 28,41 Quận 12 Đã lấp đầy 100% và
hoạt động ổn định 17 KCX Linh Trung 1 62 TP. Thủ Đức Cơ bản đã lấp đầy và
hoạt động ổn định 18 KCX Linh Trung 2 61,7 TP. Thủ Đức Cơ bản đã lấp đầy và
hoạt động ổn định 19 KCX Tân Thuận 300 Quận 7 Cơ bản đã lấp đầy và
hoạt động ổn định 20 KCN Phạm Văn Hai I
và II 668 Huyện Bình
Chánh
Đề xuất bổ sung vào quy hoạch
21 KCN Tân Bình 1 25,6 Quận Tân
Bình
Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định
22 KCN Tân Bình 2 32,5 Quận Tân
Bình
Cơ bản đã lấp đầy và hoạt động ổn định
64
TT Tên KCN Diện tích
(ha) Địa phận Tình trạng 23 Khu công nghệ cao
Quận 9 913 Quận 9 Cơ bản đã lấp đầy và
hoạt động ổn định Nguồn: Ban quản lý các KCX, KCN TP.HCM (HEPZA), 2024 Theo đó, trong năm 2024, Ban quản lý các KCX, KCN TP.HCM (HEPZA) đã xây dựng hoàn thành Đề án chuyển đổi thí điểm 5 KCX&CN. Cụ thể, KCX Tân Thuận (Quận 7) sẽ chuyển đổi theo hướng thu hút các dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao; KCN Cát Lái (TP. Thủ Đức) chuyển đổi thành KCN logistics; KCN Tân Bình (Tân Phú - Bình Tân) được đầu tư theo mô hình KCN công nghệ cao; KCN Bình Chiểu (TP.Thủ Đức) chuyển đổi một phần theo hướng dịch vụ phục vụ công nghiệp. Theo Ban quản lý các KCX, KCN TP.HCM (HEPZA), nhằm thu hút các nhà đầu tư vào các KCX&CN, Ban Quản lý đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đẩy mạnh thực hiện cải cách thủ tục hành chính. Trong đó, kéo giảm 30% thời gian giải quyết; thực hiện tiếp nhận và giải quyết trong một ngày làm việc; triển khai 17 thủ tục hành chính tiếp nhận trực tuyến trên hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính Thành phố và tỉ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn đạt 92% (Hepza, 2024).
Hiện nay, các KCN ở TP.HCM phần lớn là sản xuất tận dụng lợi thế cạnh tranh như lao động giá rẻ; lực lượng lao động dồi dào; khai thác tài nguyên thiên nhiên sang giai đoạn nâng cao hiệu quả chất lượng và tạo ra giá trị có hàm lượng công nghiệp và công nghệ cao. Lãnh đạo ở TP.HCM cũng theo mục tiêu, phương hướng này và TP.HCM nhờ có ưu thế hơn về nguồn tài nguyên, địa lý, lợi thế cạnh tranh nguồn lực con người… kết quả thu nhập bình quân đầu người cao hơn các KCN quanh vùng và cả nước, ước đạt gần 6000 USD/người. Nhờ vào đổi mới, sáng tạo và áp dụng công nghệ cao trong việc sản xuất nên TP.HCM là địa phương đạt chỉ số tăng trưởng cao với tỷ lệ tăng trưởng năm 2023 là 5,81% và ước tính năm 2024 là 7,17% (Hepza, 2024). Nói cách khác, TP.HCM đang có bước tiến vượt trội trong việc khai thác, tận dụng tối đa các nguồn lực, áp dụng khoa học, kỹ thuật. Tuy vậy, TP.HCM cũng đối mặt với không ít thách thức, khó khăn. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến buộc các doanh nghiệp cần phải thích nghi với tình hình mới, phải thay đổi công nghệ, cách quản lý, xây dựng cơ sở hạ tầng thì mới tạo động lực cho sự
65
chuyển đổi nhanh chóng trên mọi lĩnh vực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho thành phố không những trong giai đoạn hiện tại mà còn định hướng cho thời gian tới.