C. Thành phần câu I/Thành phần chính và thành phần phụ
1) Thành phần chính : chủ ngữ, vị ngữ
-Thành phần phụ : trạng ngữ, khởi ngữ.
+Chủ ngữ : nêu tên sự vật, hiện tợng có hoạt
động, đặc điểm, trạng thái ... đợc miêu tả ở vị ngữ. Chủ ngữ thờng trả lời câu hỏi : ai?, Con gì ?, cái gì?
+Vị ngữ : có khả năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ thời gian và trả lời câu hỏi : làm gì ?, làm sao?, nh thế nào?, là gì?.
+Trạng ngữ : đứng ở đầu câu, cuối câu hoặc
545 545
?
H
G
?
? G
?
Nêu dấu hiệu nhận biết các thành phần phụ trạng ngữ và khởi ngữ ?
Hãy phân tích thành phần của các câu sau ?
Giáo viên treo bảng phụ ghi các câu Gọi học sinh lên bảng xác định các thành phần chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ, khởi ngữ của các câu.
Kể tên các thành phần biệt lập đã đợc học ?
Nêu dấu hiệu nhận biết các thành phần biệt lập của câu ?
Các thành phần biệt lập không trực tiếp tham gia vào sự việc đợc nói trong câu. vì vậy chúng đợc gọi chung là thành phần biệt lập.
Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích dới đây là thành phần gì
giữa chủ ngữ và vị ngữ, nêu hoàn cảnh về không gian, thời gian, cách thức, phơng tiện.... diễn ra sự việc nói ở trong câu.
+Khởi ngữ : thờng đứng trớc chủ ngữ, nêu
đề tài của câu, có thể thêm quan hệ từ về,
đối với vào trớc.
2)Bài tập :
a.Đôi càng tôi mẫm bóng
b.Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy ngời học trò cũ đến sắp hàng d- íi ...
c.Còn tấm gơng bằng thuỷ tinh tráng bạc, nó vẫn là ngời bạn trung thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác ....
II/Thành phần biệt lập 1)Các thành phần biệt lập :
-Thành phần tình thái :thể hiện cách nhìn của ngời nói đối với sự việc đợc nói đến trong c©u.
-Thành phần cảm thán : bộc lộ tâm lí của ngời nói ( vui, buồn, mừng, giận...)
-Thành phần gọi-đáp : tạo lập hoặc duy trì
quan hệ giao tiếp
-Thành phần phụ chú : bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.
2)Bài tập :
546 546
G
?
?
?
của câu ?
Yêu câu học sinh dựa vào phần lí thuyết để làm bài tập này.
Tìm chủ ngữ và vị ngữ trong các câu
đơn sau ?
Yêu cầu học sinh làm theo nhóm → cử đại diện trình bày, nhóm khác nhận xÐt.
Trong những đoạn trích sau, câu nào là câu đặc biệt ?
a.Có lẽ : thành phần tình thái b. Ngẫm ra : thành phần tinh thái
c. dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nớc ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng....: là thành phần phụ chú.
d. Bẩm : thành phần gọi - đáp -có khi : thành phần tình thái e.ơi : thành phần gọi - đáp D/Các kiểu câu
I/Câu đơn :
*Bài tập 1 :
a.nghệ sĩ : chủ ngữ
-ghi lại cái đã có rồi .... : vị ngữ
b.-lời gửi của Nguyễn Du ... cho nhân loại:
chủ ngữ
-phức tạp hơn ....sâu sắc hơn : vị ngữ.
c.nghệ thuật : chủ ngữ
-là tiếng nói của tình cảm : vị ngữ
d.Tác phẩm : chủ ngữ
-vừa là kết tinh ...nghệ sĩ mang trong lòng:
vị ngữ.
e. Anh : chủ ngữ
-thứ Sáu và cũng tên Sáu : vị ngữ
*Bài tập 2 :
a.-có tiếng léo xéo ở gian trên -tiếng mụ chủ ....
b.Một anh thanh niên 27 tuổi
547 547
?
?
?
?
?
Hãy tìm những câu ghép trong đoạn trÝch ?
Để xác định đợc câu nào là câu ghép, các em cần phân tích thành phần của câu, xác định chủ ngữ và vị ngữ.
Chỉ ra các kiểu quan hệ về nghĩa giữa các vế trong những câu ghép ở bài tập 1 ?
Quan hệ về nghĩa giữa các vế trong những câu ghép sau đây là quan hệ g× ?
Từ mỗi cặp câu đơn sau, hãy tạo ta những câu ghép chỉ các kiểu quan hệ nguyên nhân, điều kiện, nhợng bộ, t-
ơng phản bằng quan hệ từ thích hợp ?
c.Những ngọn điện ... xứ sở thần tiên
-Hoa trong công viên ...cái mủng đội trên
®Çu
-Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó.
II/C©u ghÐp
*Bài tập 1
a)Anh gửi vào tác phẩm 1 lá th ... đời sống chung quanh
b)Nhng vì bom nổ gần, Nho bị choáng
c)Ông lão vừa nói vừa chăm chắm ... hả hê cả lòng
d)Còn nhà hoạ sĩ và cô gái ...hiện lên đẹp một cách kỳ lạ.
e)Để ngời con gái ... trả cho cô gái.
*Bài tập 2 :
a)Quan hệ bổ sung b)Quan hệ nguyên nhân c)Quan hệ bổ sung d)Quan hệ nguyên nhân e)Quan hệ mục đích
*Bài tập 3:
a)Quan hệ tơng phản b)Quan hệ bổ sung
c)Quan hệ điều kiện – giả thiết
*Bài tập 4:
-Vì quả bom tung lên và nổ trên không nên hầm của Nho bị sập
-Nếu quả bom tung lên và nổ trên không, thì
hầm của Nho bị sập.
548 548
?
?
?
?
?
?
Tìm câu rút gọn trong đoạn trích sau ?
Trong các đoạn trích sau, những câu nào vốn là 1 bộ phận của câu đứng tr- ớc đợc tách ra ?
Tách ra nh vạy để làm gì ?
Biến đổi các câu sau thành câu bị
động ?
Tìm câu nghi vấn trong đoạn trích ? chúng có đợc dùng để hỏi không ?
Câu nào là câu cầu khiến trong đoạn trích ? đợc dùng để làm gì ?
Cơm chín rồi ! (là câu trần thuật đợc dùng làm câu cầu khiến)
-Quả bom nổ khá gần nhng hầm của Nho không bị sập
-Hầm của Nho không bị sập, tuy quả bom nổ khá gần
III/Biến đổi câu
*Bài tập 1:
-Quen rồi
-Ngày nào ít : ba lần
*Bài tập 2:
a)Và làm việc có khi suốt đêm b)Thờng xuyên
c)Một dấu hiệu chẳng lành
-Tách nh vậy để nhấn mạnh nội dung của bộ phận đợc tách ra.
*Bài tập 3:
a)Đồ gốm đợc ngời thợ thủ công Việt Nam làm ra khá sớm.
b)Một cây cầu lớn sẽ đợc Tỉnh ta bắc qua tại khúc sông này.
c)Những ngôi đền ấy đã đợc ngời ta dựng lên từ hàng trăm năm trớc.
IV/Các kiểu câu ứng với những mục đích giao tiếp khác nhau
*Bài tập 1
-Ba con, sao con không nhận ?( để hỏi) -Sao con biết là không phải ? ( hỏi)
*Bài tập 2
a)ở nhà trông em nhá !(để ra lệnh) -Đừng có đi đâu đấy.( để ra lệnh)
549 549
?
Câu nói của anh Sáu trong đoạn trích có hình thức của kiểu câu nào ? anh Sáu dùng nó để hỏi hay bộc lộ cảm xúc ? chỗ nào xác định điều đó ?
b)- Thì má cứ kêu đi.(yêu cầu) -Vô ăn cơm !( để mời)
*Bài tập 3:
-Câu nói của anh Sáu có hình thức của câu nghi vấn, nhng không dùng để hỏi, mà dùng
để bộc lộ cảm xúc
-Đợc xác nhận trong câu đứng trớc của tác giả : “Giận quá và không kịp suy nghĩ, anh vung tay đánh vào mông nó và hét lên”.
-Sao mày cứng đầu quá vậy hả ? c. H ớng dẫn học và chuẩn bị bài ở nhà (2p)
-Ôn tập lại các kiến thức ngữ pháp từ 6 – 9 -Làm các bài tập phần còn lại ở sgk và bài tập -Ôn tập các tác phẩm truyện→ chuẩn bị kiểm tra.
*************************************
Ngày soạn : 12/4/2011 Ngày kiểm tra: Lớp 9C: 16/4/2011 TiÕt 155:
Kiểm tra văn ( phần truyện)
1. Mục tiêu bài dạy : a. Kiến thức:
- Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh về các tác truyện hiện đại Việt Nam đã học trong chơng trình ngữ văn 9.
-Giúp hs củng cố, nâng cao kiến thức về truyện hiện đại Việt Nam b. Kĩ năng
-Rèn luyện kỹ năng cảm thụ, phân tích truyện hiện đại Việt Nam c. Thái độ
- Tích cực học tập, tự giac học bài
550 550