DỰ ÁN XÂY DỰNG CẦU THANH TRÌ
CHƯƠNG 8 PHÂN TÍCH RỦI RO DỰ ÁN ðẦU TƯ
3. RA QUYẾT ðỊNH TRONG ðIỀU KIỆN BẤT ðỊNH
Trong ủiều kiện bất ủịnh, người ta cú cỏc phương phỏp sau ủể phõn tớch, so sỏnh và lựa chọn phương ỏn ủầu tư: phương phỏp chuyờn gia, phương phỏp tương tự, phương phỏp phõn tớch cỏc kịch bản phỏt triển... (xem "Cỏc nguyờn lý quản lý dự ỏn"). Sau ủõy, trong tài liệu này xin trỡnh bày cỏc quy tắc minimax, maximin... ủể ra quyết ủịnh lựa chọn phương ỏn của dự ỏn.
Gọi Aij là chỉ số kết quả của phương ỏn i xảy ra trong tỡnh huống j, cỏc quy tắc ủược hiểu như sau:
a. Quy tắc minimax
Quy tắc này còn gọi là quy tắc bất lợi tốt nhất hay quy tắc bi quan. Theo quy tắc này, người ta lựa chọn phương án có trị số kết quả A tốt nhất trong tình huống xấu nhất (bi quan):
A = maxi[minj(Aij)] (8.15) b. Quy tắc maximin
Quy tắc này gọi là quy tắc lạc quan hay quy tắc thuận lợi nhỏ nhất. Theo quy tắc này người ta lựa chọn phương án có trị số kết quả A nhỏ nhất trong các tình huống tốt nhất (lạc quan):
A = mini[maxj(Aij)] (8.16) c. Quy tắc maximax
Quy tắc này dành cho những người cực kỳ lạc quan hay còn gọi là thuận lợi lớn nhất.
Theo quy tắc này người ta lựa chọn phương án có trị số kết quả A lớn nhất trong các tình huống tốt nhất.
A = maxi[maxj(Aij)] (8.17) Ví dụ thể hiện 3 quy tắc này như sau:
Cho cỏc trị số kết quả của 3 phương ỏn ủầu tư theo cỏc tỡnh huống như bảng 8.6, hóy chọn phương ỏn theo cỏc quy tắc ủó biết.
Bảng 8.6. Ví dụ cho 3 quy tắc minimax, maximin và maximax Tình
huống H1
Tình huống
H2
Tình huống
H3
Cực tiểu của dòng (trị số bi quan của
phương án )
Cực ủại của dũng (trị số lạc quan của
phương án)
Phương án F1 15 20 25 15 25
Phương án F2 12 24 18 12 24
Phương án F3 30 22 14 14 30
1 - Theo quy tắc bất lợi tốt nhất minimax ta chọn phương án 1 có trị số bi quan 15 là lớn nhất (cực tiểu của dòng là lớn nhất).
2 - Theo quy tắc thuận lợi nhỏ nhất maximin ta chọn phương án 2 có trị số lạc quan 24 là nhỏ nhất (cực ủại của dũng là nhỏ nhất).
3 - Theo quy tắc thuận lợi lớn nhất maximax ta chọn phương án 3 có trị số lạc quan 30 là lớn nhất (cực ủại của dũng là lớn nhất).
d. Quy tắc bàng quan
Quy tắc bàng quan coi như cỏc tỡnh huống ủều xảy ra với xỏc suất như nhau, và vỡ vậy người ta chọn phương án có trị số tốt nhất của các kết quả kỳ vọng:
= ∑
= n
j
i n Aij
A
1
max 1 (8.18) trong ủú:
n - số lượng các tình huống.
Với các phương án và tình huống như bảng 8.6 ta có các tính toán như bảng 8.7.
Bảng 8.7. Các tính toán cho quy tắc bàng quan Tình huống H1 Tình huống H2 Tình huống H3 Trị số kỳ vọng
Phương án F1 15 20 25 20
Phương án F2 12 24 18 18
Phương án F3 30 22 14 22
Với các số liệu bảng 8.7, theo quy tắc bàng quan ta có thể chọn phương án 3 với trị số kết quả kỳ vọng 22 là lớn nhất.
e. Quy tắc Savage-Niehans
ðây còn gọi là quy tắc tổn thất (hay hối tiếc) bé nhất. Tổn thất hay hối tiếc là hiệu số giữa trị số kết quả của phương ỏn ủó chọn và kết quả của phương ỏn tốt nhất trong một tỡnh huống. Trên cơ sở của các số liệu xuất phát về các trị số kết quả của các phương án trong các tình huống như bảng 8.6 người ta lập bảng thứ 2 gọi là ma trận tổn thất hay ma trận hối tiếc (bảng 8.8).
Bảng 8.8. Ma trận tổn thất/hối tiếc Tình
huống H1
Tình huống
H2
Tình huống
H3
Cực ủại của dũng
(hay tổn thất lớn nhất của phương án)
Phương án F1 15 4 0 15
Phương án F2 18 0 7 18
Phương án F3 0 2 11 11
Giỏ trị một ụ i -j của ma trận hối tiếc chớnh là ủại lượng hối tiếc thể hiện tổn thất nếu trong tỡnh huống j ủú ta chọn phương ỏn i chứ khụng phải là phương ỏn cú trị số kết quả lớn nhất trong tỡnh huống j này, nghĩa là hiệu số giữa trị số kết quả lớn nhất của cột trừ ủi trị số kết quả của chớnh cột ủú trong bảng số liệu ban ủầu.
Theo quy tắc Savage-Niehans, trên ma trận hối tiếc bảng 8.6 có thể chọn phương án 3 có mức ủộ tổn thất/hối tiếc 11 là nhỏ nhất.
CÂU HỎI ÔN TẬP
1. Rủi ro là gỡ? Phõn biệt rủi ro và bất ủịnh? Một dự ỏn ủầu tư xõy dựng cụng trỡnh giao thụng cú thể gặp cỏc loại rủi ro và bất ủịnh nào?
2. Trỡnh bày nội dung của cỏc phương phỏp phõn tớch rủi ro của một dự ỏn ủầu tư xây dựng công trình?
3. Trỡnh bày cỏc phương phỏp ra quyết ủịnh trong ủiều kiện bất ủịnh?
CHƯƠNG 9