CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ DỰ BÁO NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC
1.2. Một số khái niệm cơ bản liên quan
1.2.4. Nhu cầu nhân lực và nhu cầu đào tạo
Nhu cầu nhân lực là mong muốn của xã hội có được lực lượng lao động đạt một trình độ kỹ năng nào đấy. Vì vậy, để xác định chính xác nhu cầu nhân lực, cần thực hiện đầy đủ các phân tích như: phân tích nhu cầu của doanh nghiệp, phân tích yêu cầu của công việc và phân tích năng lực và trình độ sẵn có của người lao động. Trong phạm vi nghiên cứu của luận án này, nhu cầu nhân lực có trình độ cao đẳng, đại học được hiểu là nhu cầu về lực lượng lao động có trình độ đào tạo cao đẳng, đại học mà xã hội mong muốn có được.
Đào tạo nhân lực được hiểu là quá trình trang bị kiến thức, hoàn thiện kỹ năng về chuyên môn nghiệp vụ, hình thành thái độ, niềm tin, hành vi đạo đức cho người lao động để họ có khả năng đảm đương một số công việc nhất
định, đáp ứng công việc hiện tại và trong tương lai. Xác định nhu cầu đào tạo là khâu đầu tiên rất quan trọng trong hoạt động đào tạo nhân lực. Nói như vậy bởi vì đào tạo nhân lực là một hoạt động đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí tài chính lớn, nếu đào tạo phù hợp với nhu cầu thì sẽ mang lại lợi ích cho cá nhân và xã hội. Bởi vậy, khi đánh giá nhu cầu đào tạo, cần xem xét đến nhu cầu của xã hội, yêu cầu về ngành nghề và trình độ, hiện trạng chất lượng nhân lực.
Việc xác định nhu cầu đào tạo thực sự rất có ý nghĩa cho các cơ sở đào tạo và cấp hệ thống. .
Nhu cầu đào tạo cần xem xét ở các cấp độ: cá nhân, tổ chức, địa phương và quốc gia. Nhu cầu đào tạo của một người là những gì người đó cần học để có thể đạt được một mục tiêu nhất định trong cuộc sống hay công việc của họ. Thông thường, nhu cầu học thường xuất phát từ những mong muốn hay nguyện vọng của chính người học. Đôi khi, người học không tự mình thấy ngay được những nhu cầu đó mà cần phải có sự hỗ trợ, tư vấn của người làm công tác đào tạo để có thể thấy rõ. Như vậy, nhu cầu đào tạo chính là những kiến thức, kỹ năng và thái độ/ quan điểm mà sinh viên cần học để đáp ứng những nguyện vọng trong công việc và cuộc sống của họ.
Ở góc độ doanh nghiệp, nhu cầu nhân lực được xác định căn cứ vào nhu cầu phát triển sản xuất - kinh doanh, tình hình thực hiện công việc, cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp để trực tiếp xác định số lượng nhân viên kỹ thuật của từng nghề cần thiết trong từng bộ phận/ phân xưởng, sau đó tổng hợp lại thành nhu cầu của toàn doanh nghiệp. Ngoài ra, mỗi doanh nghiệp nhất là những doanh nghiệp lớn và trong bối cảnh cạnh tranh, để phát triển đội ngũ nhân lực hiện có được nhiều doanh nghiệp đặc biệt quan tâm và đầu tư. Khi đó, nhu cầu đào tạo là khoảng cách giữa những gì hiện có và những gì mong muốn trong tương lai xét về khía cạnh năng lực của người quản lý và người lao động trong doanh nghiệp. Xác định nhu cầu đào tạo là quá trình thu thập và phân tích thông tin nhằm làm rõ nhu cầu cần cải thiện kết quả thực hiện công việc và xác định đào tạo hiện có phải là giải pháp nâng cao hiệu quả làm việc, khả năng phát triển với từng cán bộ, nhân viên cụ thể.
Liên quan đến vấn đề nghiên cứu của Luận án, hay nói cách khác trọng tâm toàn bộ nội dung của đề tài luận án đề cập đến nhu cầu đào tạo của cả
quốc gia (phạm vi nhỏ hơn có thể là nhân lực của địa phương hoặc của ngành) không đi sâu vào nhu cầu đào tạo nhân lực ở cấp độ cá nhân và doanh nghiệp.
Sau khi xác định/ dự báo được nhu cầu nhân lực cần có ở kỳ kế hoạch, nhu cầu đào tạo sẽ được xác định theo các bước sau:
Nhu cầu tăng để phát triển kinh tế - xã hội = Nhu cầu cần có (nhu cầu tổng thể) - Số đã có;
Nhu cầu bổ sung = Nhu cầu tăng để phát triển sản xuất + nhu cầu thay thế (do về hưu, nghỉ việc, chuyển đổi công việc, ....)
Trong quá trình đào tạo, thường có một tỷ lệ nhất định sinh viên không hoàn thành khóa học hoặc không đáp ứng yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp hoặc học xong nhưng không hoặc trì hoãn việc đi làm (gia nhập lực lượng lao động). Do đó, nhu cầu tuyển sinh đào tạo bao giờ cũng lớn hơn nhu cầu thực tế cần đào tạo (nhu cầu bổ sung); ngoài nhu cầu bổ sung, cần tính tới tỷ lệ rơi rớt trong đào tạo, tỷ lệ không đáp ứng yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, tỷ lệ học xong nhưng không gia nhập lực lượng lao động.
Các cách tiếp cận nhu cầu đào tạo dưới nhiều góc độ đều đóng vai trò quan trọng trong quá trình đào tạo, nhất là ở khâu xác định mục tiêu đào tạo;
tức là xác định các kết quả cần đạt được của hoạt động đào tạo; bao gồm:
Những năng lực cụ thể cần được đào tạo và trình độ năng lực có được sau đào tạo;
Số lượng và cơ cấu sinh viên;
Thời gian đào tạo.
Việc xác định mục tiêu đào tạo sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đào tạo và phát triển nhân lực và là cơ sở để đánh giá trình độ chuyên môn của người lao động đối với mỗi loại nghề nghiệp. Các mục tiêu đào tạo phải rõ ràng, cụ thể và có thể đánh giá được.
Mục đích chính của dự báo nhân lực là để có định hướng về đào tạo -
phù hợp chỉ được phát triển nếu nhu cầu đào tạo được xác định một cách cẩn thận. Nếu dự báo việc làm trước đây đã được thực hiện thì sẽ cung cấp những thông tin cảnh báo việc thiếu hụt hay dư thừa nhân lực, các nhà hoạch định chính sách về việc làm và đào tạo hẳn đã có thể kịp thời điều chỉnh các kĩ năng của nhân lực được đào tạo, từ đó làm giảm những ảnh hưởng xấu của việc thiếu hụt nhân lực.