CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG DỰ BÁO NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM
2.2. Các dự báo nhu cầu nhân lực đã được thực hiện
2.2.1. Dự báo nhu cầu triển vọng cán bộ chuyên môn của nước ta
Để thực hiện đề tài “Dự đoán nhu cầu triển vọng cán bộ chuyên môn của nước ta” (năm 1984), nhóm nghiên cứu do TS. Đỗ Văn Chấn, Viện Nghiên cứu Đại học và Trung học chuyên nghiệp (nay là Viện Khoa học giáo dục Việt Nam) làm chủ nhiệm đã sử dụng một số phương pháp dự báo sau đây:
Đề tài đã nghiên cứu một số phương pháp chủ yếu dùng để xác định nhu cầu cán bộ chuyên môn, đó là: i) Phương pháp định mức; ii) Phương pháp định mức biên chế; iii) Phương pháp bão hòa (phương pháp tỉ trọng cán bộ chuyên môn; iv) Phương pháp so sánh trong đó có phương pháp mô hình và so sánh quốc tế; v) Phương pháp chuyên gia; vi) Phương pháp ngoại suy và vii) Các mô hình toán kinh tế. Trong thực tế, để xác định nhu cầu cán bộ chuyên môn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như cho từng ngành, từng vùng, từng đơn vị cụ thể không chỉ sử dụng một phương pháp duy nhất nào đó mà chỉ có thể giải quyết khi sử dụng một vài phương pháp. Các tác giả chủ yếu sử dụng 2-3 phương pháp kết hợp với nhau và sau đó lấy giá trị trung bình.
Để dự báo nhu cầu cán bộ chuyên môn của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, các tác giả đã áp dụng một số phương pháp chính sau đây để dự báo nhu cầu cán bộ chuyên môn cho toàn bộ nền kinh tế. Đó là:
o Phương pháp ngoại suy, trong đó có sử dụng phương pháp bình quân trượt và phương pháp san phẳng mũ trước để làm trơn số liệu trước khi áp dụng các phương pháp dự báo khác. Kết quả dự báo được tính cho toàn bộ nên kinh tế và phân theo khu vực sản xuất vật chất và khu vực phi sản xuất vật chất.
o Phương pháp tương quan hồi qui với hệ số tương quan cặp giữa số lượng cán bộ chuyên môn với một số chỉ tiêu đặc trưng cho sự phát triển kinh tế xã hội của nước ta và một số nước XHCN. Các chỉ tiêu đó là: i) Tổng sản phẩm xã hội; ii) Thu nhập quốc dân (trong lĩnh vực
sản xuất); iii) Vốn đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước; iv) Tài sản cố định (khu vực sản xuất); v) Dân số; vi) Lao động xã hội; vii) Số lượng công nhân viên chức.
Từ phân tích bằng phương pháp tương quan hồi qui, các tác giả đã rút ra một số kết luận sau:
o Hệ số tương quan cặp giữa số lượng cán bộ chuyên môn với một số chỉ tiêu của các nước XHCN cũng như của Việt Nam là khá cao, chứng tỏ có sự tương quan chặt giữa số lượng cán bộ chuyên môn và các chỉ tiêu đó.
o Ở Việt Nam, mối quan hệ giữa số lượng cán bộ chuyên môn có trình độ từ cao đẳng trở lên với các chỉ tiêu đó tương đối chặt chẽ hơn, đặc biệt là hệ số tương quan giữa số lượng cán bộ chuyên môn với các chỉ tiêu sau là rất cao: i) Vốn đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước;
ii) Tài sản cố định sản xuất và iii) Số lượng công nhân viên chức.
Ngoài việc xây dựng các phương trình tương quan hồi qui cặp giữa số lượng cán bộ chuyên môn với các chỉ tiêu trên, các tác giả còn xây dựng phương trình tương quan bội (mỗi phương trình có 3 biến số độc lập) sau:
i) Tương quan giữa số lượng cán bộ chuyên môn (y) với: vốn đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước (x3), giá trị tài sản cố định sản xuất (x4) và số lượng công nhân viên chức (x7); ii) Tương quan giữa số lượng cán bộ chuyên môn (y) với: vốn đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước (x3), giá trị tài sản cố định sản xuất (x4) và dân số (x9); iii) Tương quan giữa số lượng cán bộ chuyên môn (y) với: Tổng sản phẩm xã hội (x1), giá trị tài sản cố định sản xuất (x4) và số lượng công nhân viên chức (x7).
Ngoài ra, các tác giả cũng đã áp dụng phương pháp tỉ trọng để tính toán cho dự báo, trong đó tỉ trọng là hệ số giữa số lượng cán bộ chuyên môn và
giá trị của một số nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cán bộ chuyên môn đó.
Các giá trị dự báo được tính toán cho đến năm 2000.
Ứng dụng các phương pháp trên, nhóm tác giả tham gia nghiên cứu đề tài này đã thực hiện tính toán dự báo cho các ngành và lĩnh vực sau đây: i) Dự báo phân bổ nhu cầu cán bộ chuyên môn theo các ngành sản xuất vật chất;
ii) Dự báo nhu cầu cán bộ chuyên môn ngành xây dựng đến năm 2000 (TSKH Phạm Ngọc Đăng và TSKH Nguyễn Văn Chọn, ĐH Xây dựng Hà Nội ); iii) Dự báo nhu cầu cán bộ chuyên môn cho các ngành công nghiệp nặng bằng phương pháp hệ số tỷ lệ (GS.TS Trần Đình Long (ĐH Bách khoa Hà Nội); iv) Nghiên cứu dự báo nhu cầu cán bộ chuyên môn của khối ngành công nghiệp đến năm 2000 (TS.Nguyễn Trọng Khuông, ĐH Bách khoa Hà Nội); v) Dự báo nhu cầu cán bộ chuyên môn của khối ngành kinh tế đến năm 2000 và 2010 (Trường Đại học Kinh tế Kế hoạch Hà Nội - nay là ĐH Kinh tế quốc dân); vi) Phương án chiến lược đào tạo cán bộ nông nghiệp đến năm 2000 (PGS.TS Trần Thị Nhi Hường, ĐH Nông nghiệp);
vii) Nghiên cứu nguồn vốn đầu tư phát triển đại học và THCN (TS. Hồ Xuân Phương).