1. Nhóm các phương pháp dự báo định tính
1.4. Ưu/nhược điểm của dự báo bằng các phương pháp định tính
Nếu có nhiều người tham gia thì có nhiều thông tin. Một tập thể được lựa chọn gồm những chuyên gia giỏi về một lĩnh vực thì chắc chắn sẽ có nhiều thông tin hơn gấp bội, sẽ có nhiều ý kiến sáng suốt hơn.
Số yếu tố được tập thể xem xét sẽ toàn diện hơn. Ưu điểm này quan trọng không kém gì ưu điểm trên. Việc nghiên cứu những dự báo không chính xác đã cho thấy, một nguyên nhân phổ biến là đã không tính hết những yếu tố tác động đến vấn đề được dự báo, nhất là những yếu tố tác động từ bên ngoài. Thêm người, các khía cạnh của vấn đề sẽ được xem xét toàn diện hơn.
Các phương pháp định tính đặc biệt thích hợp để dự báo trong những trường hợp sau đây:
1) Đối tượng dự báo thiếu thông tin, thiếu số liệu thống kê đầy đủ toàn diện và đáng tin cậy về hình thức biểu hiện trong thực tế của quy luật vận động của đối tượng dự báo trong quá khứ và hiện tại.
2) Đối tượng dự báo thiếu hoặc không có cơ sở lý luận và thực tiễn chắc chắn bảo đảm cho việc mô tả quy luật vận động của đối tượng bằng cách sử dụng các phương pháp giải thích thực nghiệm và mô hình toán học nói chung.
3) Đối tượng dự báo có độ bất định lớn, độ tin cậy thấp về hình thức thể hiện, về chiều hướng biến thiên về phạm vi bao hàm cũng như quy mô và cơ cấu.
4) Đối tượng dự báo chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, phần lớn là các nhân tố rất khó lượng hoá, đặc biệt là các nhân tố thuộc về tâm lý xã hội (thị hiếu, thói quen, lối sống, đặc điểm dân cư...) hoặc tiến bộ kỹ thuật (phát minh và ứng dụng, “mốt” mới xuất hiện...).
5) Khi dự báo dài hạn và siêu dài hạn thì phương pháp chuyên gia đặc biệt phát huy ưu điểm của mình (các phương pháp khác không tính đến sự thay đổi lớn của phát minh, ứng dụng khoa học kỹ thuật).
6) Phương pháp chuyên gia áp dụng tốt trong trường hợp xác định vấn đề xuất phát và các mục tiêu cơ bản của một chương trình nghiên cứu hoặc của đề tài lớn.
7) Trong hoàn cảnh cấp bách với khoảng thời gian ngắn mà phải lựa chọn một phương án quan trọng, người ta cũng sử dụng phương pháp chuyên gia.
8) Áp dụng đối tượng dự báo là hoàn toàn mới mẻ (ngành mới), không chịu ảnh hưởng của chuỗi số liệu lịch sử, mà chịu ảnh hưởng của phát minh khoa học.
Vì vậy trong quá trình phát triển của mình, đối tượng dự báo có nhiều đột biến về quy mô, cơ cấu, chất lượng ... mà nếu không nhờ đến tài nghệ của chuyên gia thì mọi sự mô phỏng trở nên vô nghĩa.
Nhược điểm:
Lấy lý kiến tập thể để hy vọng thông tin sai lệch của một người sẽ được đính chính bằng thông tin chính xác của những người khác. Nhưng trên thực tế, không phải bao giờ điều đó cũng xảy ra.
Kết luận của tập thể dựa trên sự thống nhất ý kiến của đa số. Tuy nhiên, cũng có trường hợp chỉ có ý kiến của một người đúng còn những người khác đều sai nhưng trước áp lực có tính tập thể đó, đôi khi người đúng phải từ bỏ ý kiến của mình.
Lấy ý kiến tập thể là để mong muốn có sự nhất trí cao về vấn đề thảo luận.
Nhiều khi, yêu cầu nhất trí cao lại được coi trọng hơn là tìm ra ý kiến đúng. Thế là người ta dễ dàng thống nhất ý kiến về một vấn đề để chẳng ai mất lòng mặc dù có thể nhiều người không đồng tình về điều mà mình đã đồng ý.
Chúng ta còn có thể kể ra nhiều nhược điểm nữa của phương pháp lấy ý kiến tập thể có liên quan đến cá tính, ý đồ riêng tư, thậm chí cả việc những người tham gia sợ mất thời giờ vào việc tranh luận kéo dài đã khiến kết qủa thường bị sai lệch.