TRƯỜNG THCS NGUYỄN TẤT THÀNH KIỂM TRA: NGỮ VĂN 8
C, Đọc một số bài làm đạt kết quả tốt
1. Tình cảnh của con hổ trong vờn bách thú
- Bị giam hãm trong cũi sắt, một không gian nhỏ bé, tù túng.
Hỏi: Sống trong không gian đó, tâm trạng của con hổ nh thế nào? Động tác nằm dài trông ngày tháng dần qua phải chăng là sự bằng lòng chấp nhận thực tại? Giọng điệu chính trong hai khổ thơ 1 và 4 là gì?
- HS phân tích, trao đổi, thảo luận theo nhóm, nhóm cử đại diện trả lời.
- GV nhận xét và bình giảng định h- íng.
- ý thức đợc thực trạng đó, tâm trạng của kẻ "sa cơ" chất chứa cả "khối căm hờn" ngùn ngụt.
- Chán ghét, bất lực, nhng con hổ không cam chịu chấp nhận hoà mình vào thực tại đó.
- Thái độ, giọng điệu kẻ bị giam hãm vẫn toát lên vẻ ngạo mạn, kiêu hùng của một vị chúa tể rừng già: khinh bỉ lũ ngời ngẩn ngơ mắt bé và lũ gấu báo dở hơi, vô t lự; khinh ghét và giễu cợt cái thực tại cố làm ra vẻ tự nhiên, nhng càng cố càng lộ rõ cái vẻ tầm thờng, giả dối.
Hỏi: Chốn giang sơn, nơi con hổ một thời "tung hoành hống hách" đợc hiện lên nh thế nào?
- HS tái hiện.
- GV tổng kết.
- Những câu thơ miêu tả cảnh sơn lâm hùng vĩ và hình ảnh con hổ ngự trị trong đó là những câu thơ đặc sắc nhất của bài thơ. Đó là một bức cảnh dữ dội, hoang sơ, đầy uy lực của thiên nhiên: bóng cả cây già, gió gào ngàn, nguồn hét núi,
Hỏi: Chân dung của con mãnh thú đợc tác giả
khắc hoạ bằng những hình ảnh đặc sắc nào?
- HS phát hiện
- GV tổng kết, bình giảng định hớng.
- Hoà hợp và nổi bật giữa bức cảnh rừng già là
- Tâm trạng của kẻ "sa cơ" chất chứa cả "khối căm hờn" ngùn ngụt.
- Chán ghét, bất lực, nhng con hổ không cam chịu chấp nhận hoà mình vào thực tại đó.
- Thái độ, giọng điệu ngạo mạn, kiêu hùng:
khinh bỉ lũ ngời ngẩn ngơ mắt bé và lũ gấu báo dở hơi, vô t lự;
- Bằng những hình ảnh gợi cảm, giàu chất tạo hình và dòng cảm xúc cuồn cuộn, khổ thơ 1 và 4 đã tạo nên bức tranh đầy tâm trạng về con hổ ở vờn bách thảo, một trang anh hùng lẫm liệt, bị sa cơ thất thế nhng quyết không hoà nhập với thực tại xã hội đơng thời.
2. Cảnh con hổ ở chốn giang sơn hùng vĩ trong dĩ vãng huy hoàng.
bóng cả cây già, gió gào ngàn, nguồn hét núi, khóc trêng ca d÷ déi....
- Cảnh dữ dội, hoang sơ, đầy uy lực của thiên nhiên.
Ta bớc chân lên, dõng dạc, đờng hoàng Lợn tấm thân nh sóng cuộn nhịp nhàng Vờn bóng âm thầm lá gai, cỏ sắc"...
- Hình ảnh con hổ oai phong, đờng bệ với những "vũ điệu" đầy uy lực của rừng xanh.
- Những câu thơ sống động, giàu hình ảnh đã
diễn tả chính xác và hấp dẫn vẻ đẹp uy nghi,
hình ảnh con hổ oai phong, đờng bệ với những "vũ điệu" đầy uy lực của rừng xanh: Ta bớc chân lên, dõng dạc, đờng hoàng - Lợn tấm thân nh sóng cuộn nhịp nhàng - Vờn bóng âm thầm lá gai, cỏ sắc"... Sự im lặng âm thầm của nó không phải là dấu hiệu bình yên mà trái lại, đầy đe doạ đối với mọi vật. Những câu thơ sống động, giàu hình ảnh đã diễn tả
chính xác và hấp dẫn vẻ đẹp uy nghi, dũng mãnh mà cũng rất mềm mại, uyển chuyển của chúa sơn lâm.
Hỏi: Dáng điệu của con hổ trong bốn bức cảnh của bộ tứ bình nh thế nào, có giống nhau không?
Theo em, đâu là cái hay của đoạn thơ này?
- HS trao đổi, thảo luận
- GV có thể gợi ý: ở bức tranh thứ nhất, dáng
điệu của con hổ trông giống ai? bức tranh thứ hai, thứ ba, thứ t?...
- GV tổng kết, bình giảng định hớng.
- Cũng tái hiện dĩ vãng huy hoàng nhng đoạn 3 của bài thơ là một bộ tranh tứ bình tuyệt đẹp.
Cả bốn cảnh, cảnh nào cũng có núi rừng hùng vĩ, hoành tráng và nổi bật giữa mỗi cảnh là hình
ảnh con hổ uy nghi, nhớ rừng đến cháy ruột.
Dáng điệu của nó đợc khắc hoạ hết sức phong phú, kì vĩ và thơ mộng. Khi thì nó đợc hiện lên nh một chàng thi sĩ lãng mạn, hào hoa đứng uống ánh trăng tan bên bờ suối; khi nó giống một nhà hiền triết thâm trầm lặng ngắm đất trời thay đổi sau ma bão; khi nó lại là một bậc đế v-
ơng hiền lành có chim ca hầu quanh giấc ngủ;
và cuối cùng, nó là chính nó, vị chúa tể rừng già tàn bạo, dữ dội, làm chủ bóng tối, làm chủ vũ trô.
dũng mãnh mà cũng rất mềm mại, uyển chuyển của chúa sơn lâm.
- Khổ 3 của bài thơ là một bộ tranh tứ bình tuyệt đẹp. Cả bốn cảnh, cảnh nào cũng có núi rừng hùng vĩ, hoành tráng và nổi bật giữa mỗi cảnh là hình ảnh con hổ uy nghi, nhớ rừng đến cháy ruột.
Hỏi: Theo em, có thể thay hình ảnh "mảnh mặt trời" bằng "mặt trời"; "đợi chết mảnh mặt trời" bằng "đợi lặn mảnh mặt trời" đợc không?
V× sao?
- HS trao đổi
- GV tổng kết, bình giảng định h- íng.
- Mảnh mặt trời là một hình ảnh mới lạ trong thơ Thế Lữ. ở đây, mặt trời không còn là một khối cầu lửa vô tri vô giác mà là một sinh thể.
Trong cả vũ trụ bao la rộng lớn, chỉ có một kẻ duy nhất đợc chúa sơn lâm coi là đối thủ, đó là mặt trời. Nhng cả đối thủ dáng gờm đó cũng bị chúa sơn lâm nhìn bằng con mắt khinh bỉ, ngạo mạn: mặt trời tuy gay gắt nhng cũng chỉ là một "mảnh". Nếu bỏ từ "mảnh" và thay từ "chết"
bằng "đợi" thì câu thơ sẽ trở nên lạc lõng bởi nó không hợp với lo gích tâm trạng cũng nh tầm vóc của con mãnh thú. Với câu thơ "Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt", "bàn chân ngạo nghễ của con thú nh đã giẫm đạp lên bầu trời và cái bóng của nó cơ hồ đã trùm kín cả vũ trụ"
(Chu Văn Sơn). Tầm vóc của chúa tể rừng già
đã đợc nâng lên ở mức phi thờng và kì vĩ đến tột
đỉnh.
Hỏi: Theo em, các điệp từ, điệp ngữ, điệp câu hỏi trong đoạn thơ trên có tác dụng nghệ thuật nh thế nào?
- HS trao đổi
- GV tổng kết, bình giảng định hớng.
- Tuy nhiên, tất cả những điều đẹp đẽ trên giờ chỉ còn là dĩ vãng, là giấc mơ. Một loạt những câu nghi vấn "Nào đâu...?", "Đâu...?" không có câu trả lời đợc lặp đi lặp lại nh một nỗi ám
ảnh, nh nỗi nhớ thơng khắc khoải, vô vọng
- Mảnh mặt trời là một hình ảnh mới lạ trong thơ Thế Lữ.
- Nếu bỏ từ "mảnh" và thay từ "chết" bằng "đợi"
thì câu thơ sẽ trở nên lạc lõng bởi nó không hợp với lo gích tâm trạng cũng nh tầm vóc của con mãnh thú.
- Tầm vóc của chúa tể rừng già đã đợc nâng lên ở mức phi thờng và kì vĩ đến tột đỉnh.
- Một loạt những câu nghi vấn "Nào đâu...?",
"Đâu...?" đợc lặp đi lặp lại nh một nỗi ám ảnh, nh nỗi nhớ thơng khắc khoải, vô vọng của con hổ về một thời vàng son, huy hoàng trong quá khứ xa xôi.
- Giấc mơ đột ngột khép lại trong một tiếng than, tiếng vọng đầy u uất, đau đớn, nuối tiếc: "Than
ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?"
của con hổ về một thời vàng son, huy hoàng trong quá khứ xa xôi. Giấc mơ đột ngột khép lại trong một tiếng than, tiếng vọng đầy u uất, đau
đớn, nuối tiếc: "Than ôi! Thời oanh liệt nay còn
®©u?"
Hỏi: Khổ thơ cuối thể hiện điều gì?
- HS trao đổi
- GV tổng kết, bình giảng định hớng.
- Khổ thơ cuối vừa tiếp tục mạch tâm trạng nhớ tiếc quá khứ vừa nh một tiếng thở dài vĩnh biệt thời oanh liệt. Nhng dù thời oanh liệt không còn nữa, không bao giờ trở lại thì nó vẫn thuộc về thời
đã mất ấy chứ không cam tâm làm đồ chơi, một kẻ tầm thờng, vui lòng hoà nhập với thực tại. Nó luôn sống với những giá trị của thời đã qua để phản ứng lại với thực tại xã hội đơng thời, để vơn tới cái cao cả, tự do dù chỉ là trong mơ ớc.
Hỏi: Tâm sự của con hổ trong vờn bách thú gợi cho chúng ta những liên tởng gì về tình cảnh của ngời dân Việt Nam lúc bấy giờ?
- Đối lập gay gắt hai cảnh tợng, hai thế giới, tác giả đã thể hiện mối bất hoà sâu sắc đối với thực tại và niềm khát khao tự do mãnh liệt của nhân vật trữ tình. Lời con hổ trong bài thơ đã
tìm đợc sự đồng cảm trong tâm hồn các nhà thơ lãng mạn và kín đáo khơi gợi lòng yêu nớc của ngời dân Việt Nam mất nớc lúc đó.
Hoạt động4: Tổng kết
Hái: Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ ?
GV nhấn mạnh những nét chính.
- Khổ thơ cuối vừa tiếp tục mạch tâm trạng nhớ tiếc quá khứ vừa nh một tiếng thở dài vĩnh biệt thời oanh liệt.
- Đối lập gay gắt hai cảnh tợng, hai thế giới, tác giả đã thể hiện mối bất hoà sâu sắc đối với thực tại và niềm khát khao tự do mãnh liệt của nhân vật trữ tình. Lời con hổ trong bài thơ đã
tìm đợc sự đồng cảm trong tâm hồn các nhà thơ lãng mạn và kín đáo khơi gợi lòng yêu nớc của ngời dân Việt Nam mất nớc lúc đó.
III. Toồng keỏt - Néi dung:
+ Thể hiện niềm khát khao tự do mãnh liệt, nỗi chán ghét cảnh sống tù túng, tầm thờng, giả
dèi.
+ Khơi gợi lòng yêu nớc thầm kín của ngời dân mất nớc thuở ấy.
- Nghệ thuật:
+ Bài thơ tràn đầy cảm xúc lãng mạn.
+ Hình ảnh, hình tợng thơ độc đáo, hoành tráng, giàu chất tạo hình.
+ Nghệ thuật "điều khiển đội quân Việt ngữ"
tài hoa của viên tớng thi từ Thế Lữ.
4. Cũng cố
- GV khắc sâu nội dung nghệ thuật của bài thơ.
5: Dặn dò
- Học thuộc lòng bài thơ, phần ghi nhớ.
- Phân tích làm rõ cái hay, cái đẹp của bộ tranh tứ bình trong khổ thơ thứ ba của bài thơ.
- Nếu đợc chọn hai câu thơ hay nhất của bài, em sẽ chọn hai câu nào? Cắt nghĩa tại sao?
- Bài thơ có bao nhiêu câu nghi vấn? Nếu thay những câu nghi vấn đó thành những câu kể thì ý nghĩa của các câu thơ có thay đổi không? Thay đổi nh thế nào? Vì sao?
- Soạn: Quê hương, Khi con tu hú Chuẩn bị: Câu nghi vấn.