TRƯỜNG THCS NGUYỄN TẤT THÀNH KIỂM TRA: NGỮ VĂN 8
II. Phaân tích 1,Cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh
- Đoàn thuyền ra khơi trong một buổi bình minh đẹp, khoáng đạt: bầu trời cao rộng, trong trẻo đợc điểm bởi những tia nắng hồng rực rỡ. Chỉ một câu thơ: Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng, tác giả
đã vẽ đợc một không gian rộng lớn, vô tận.
- Nổi bật giữa không gian êm ả ấy, đoàn thuyền băng mình ra khơi với khí thế dũng mãnh của một con tuấn mã. Hình
ảnh so sánh và một loạt các động từ mạnh
thuyền như mang linh hồn, sự sống của làng chài.
(?) Qua phân tích cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cả cho ta thấy phong cảnh thiên nhiên và con người ở đây ntn?
- Phong cảnh thiên nhiên tươi sáng, vừa là bức tranh lao động đầy hứng khởi và dào dạt sức soáng.
* Đọc đoạn thơ tả cảnh thuyền và người về bến cho bieát:
(?) Cảnh dân làng đón thuyền cá trở về được thể hiện qua những câu thơ nào ?
Ngày hôm sau , ồn ào trên bến đỗ Khắp dân làng tấp nập đó ghe về Nhờn trời biển lặng cá đầy nghe
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng
(?) Qua đó, ta thấy khung cảnh lao động ở đây như thế nào?
(Bức tranh lao động náo nhiệt, đầy ắp niềm vui và sự sống, trong đó có cả lời cảm tạ chân thành đất trời đã sóng yên biển lặng để người dân chài trở về an toàn )
(?) Người dân chài làn da ngăm rám nắng gợi tả bằng những chi tiết nào của người vùng biển?
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm
(?) Cảm nhân của em về người dân chài từ những chi tiết điển hình đó?
(Người đi biển lâu ngày tắm nắng gió ở những vùng đại dượng xa xôi khiến cơ thể khoẻ mạnh, rắn rỏi)
- Người dân chài nơi đây mang vẻ đẹp và sự sống nồng nhiệt của biển cả.
đã làm toát lên sức sống mạnh mẽ và vẻ
đẹp hùng tráng, bất ngờ của những con ngời lao động.
- Hình ảnh cánh buồm căng gió vốn mang một vẻ đẹp lãng mạn, có thể quan sát đ- ợc, bất ngờ đợc so sánh với hồn làng là những gì lớn lao, thiêng liêng, phi vật thể. Sự so sánh này không làm cho cánh buồm đợc miêu tả cụ thể hơn nhng nó đã
gợi nên một vẻ đẹp mới, lớn lao, thiêng liêng, vừa thơ mộng, vừa hùng tráng. Biểu hiện linh hồn làng chài bằng hình ảnh cánh buồm trắng no gió biển khơi là một sáng tạo độc đáo của Tế Hanh.
- Với âm điệu mạnh mẽ, sôi nổi, bằng những hình ảnh so sánh độc đáo, tám câu thơ đầu vừa vẽ ra một bức tranh thiên nhiên tơi sáng, vừa khắc hoạ đậm nét bức tranh lao động khoẻ khoắn, đầy sức sống của ngời dân nơi biển cả.
2. Cảnh thuyền cá về bến.
- Cảnh dân chài đón thuyền cá về bến cũng là một bức tranh lao động náo nhiệt,
đầy ắp niềm vui và sự sống.
- Bốn câu thơ miêu tả ngời dân chài và con thuyền nằm nghỉ trên bến sau chuyến ra khơi là những câu thơ đặc sắc nhất, tinh tế nhất của bài Quê hơng. Hình
ảnh ngời dân chài vừa nổi bật với vẻ đẹp ngoại hình rắn rỏi, vạm vỡ: "làn ra ngăm rám nắng", vừa gợi mở vẻ đẹp của một tâm hồn mộc mạc, đằm thắm, mặn mà - vẻ đẹp của biển cả. Đó là một vẻ đẹp vừa chân thực vừa lãng mạn. Hai câu thơ
vừa tả thực vừa gợi cho ngời đọc những liên
(?) Có gì đặc sắc về về nghệ thuật trong lời thơ:
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm – Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ? (Dùng phép nhân hoá. Cảm nhận con thuyền như một cơ thể sống, như một phần sự sống lao động ở làng chài, gắn bó mật thiết với sự sống con người ở đây)
(?) Từ đó, em cảm nhận được vẻ đẹp nào trong tâm hồn người viết những lời thơ trên ?
- Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, lắng nghe được sự sống âm thầm trong những sự vật của quê hửụng.
(?) Trong xa cách, lòng tác giả nhớ tới những điều gỡ nụi queõ hửụng?
Biển, cá, cánh buồm, mùi biển
(?) Một cuộc sống như thế nào được gợi lên từ các chi tiết đó?
(Đẹp và thanh bình )
(?) Có thể cảm nhận cái mùi nồng mặn trong nỗi nhớ quê của tác giả như thế nào ?
(Đó là mùi riêng của làng biển được cảm nhận bằng tấm tình trung hiếu của người con xa quê )
tởng sâu xa, thú vị.
- Hai câu thơ tả chiếc thuyền nghỉ ngơi trên bến cũng là một sáng tạo độc đáo của Tế Hanh. Tác giả không chỉ nhìn thấy mà còn cảm nhận thấy "sự mệt mỏi say sa"
của con thuyền. Con thuyền vô tri đã trở thành một tâm hồn tinh tế không kém chủ nhân của nó. Sau bao ngày tháng lênh
đênh, miệt mài trên biển, giờ đây, nó
đang nằm và lắng nghe chất muối mặn mòi của biển thấm dần vào từng thớ vỏ, nh một ngời lao động đang nằm và ngẫm nghĩ lại cả chặng đờng vất vả, những giọt mồ hôi mà mình đã đổ xuống để có đợc thành quả lao động nh ngày hôm nay.
- Trong cách miêu tả của Tế Hanh, ta thấy có sự gắn bó làm một giữa thiên nhiên cuộc sống với tâm hồn con ngời nơi đây.
Và dù tác giả không biểu lộ trực tiếp tình cảm của mình nhng trong cách miêu tả của ông, ngời đọc cảm nhận đợc sợi dây tình cảm thiêng liêng sâu nặng nối liền tâm hồn ông với thiên nhiên, cuộc sống và con ngời nơi đây. Không phải là một ngời con yêu dấu của quê hơng, không yêu quê hơng bằng tình yêu máu thịt và không có sự tinh tế tài hoa của một nhà nghệ sĩ thì không thể viết
đợc những câu thơ sâu xa, xúc động
(?) Lời thơ “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá”
có thể diễn tả như thế nào? Khi đó nó có ý nghĩa gì ?
- Nhấn mạnh cả nỗi nhớ quê lẫn đặc điểm của làng quê.
(?) Từ đó ta thấy một nỗi nhớ quê ntn?
- Cuù theồ, thaộm thieỏt, beàn bổ
(?) Học qua bài thơ Quê hương, em cảm nhận được những điều tốt đẹp nào của sự sống và lòng người?
- Bức tranh tươi đẹp, khoẻ khoắn trong sự sống làng chài.
- Tấm lòng yêu quê trong sáng đằm thắm của con người
- Quê hơng đợc viết trong xa cách, trong niềm th-
ơng nhớ khôn nguôi của tác giả. Nỗi nhớ đợc nói lên một cách giản dị, tự nhiên, chân thành mà sâu sắc. Tế Hanh nhớ tất cả, từ màu nớc xanh, cá bạc, cánh buồm vôi... rồi cuối cùng hội tụ lại ở cái mùi nồng mặn.
Cái mùi nồng mặn, trong tâm tởng nhà thơ, chính là hồn thơm, hồn thiêng của quê hơng.
(?) Từ đó em hiểu gì về nhà thơ Tế Hanh – tác giả bài thơ này?
-Tinh tế trong cảm thụ cuộc sống làng quê.
- Nồng hậu, thuỷ chung với quê hương
(?) Em học tập được gì từ nghệ thuật thể hiện tình cảm quê hương từ bài thơ này?
(chân thành, thắm thiết trong cảm xúc. Tạo dựng những hình ảnh chân thực, vứa mới lạ, khoẻ khoắn để thể hiện nội tâm)
Hoạt động4: Tổng kết
? Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ ? GV nhấn mạnh những nét chính.
nh vËy.
3. Nỗi nhớ quê hương
- Biển, cá, cánh buồm, mùi biển.
- Đó là mùi riêng của làng biển được cảm nhận bằng tấm tình trung hiếu của người con xa quê.
Cuù theồ, thaộm thieỏt, beàn bổ.
III. Toồng keỏt
- Nội dung: Quê hơng đã khắc hoạ đợc bức tranh tơi sáng, khoẻ khoắn, đầy sức
sống về cuộc sống lao động của một làng quê miền biển, qua đó thể hiện tình yêu quê hơng tha thiết, đằm thắm của tác giả.
- Nghệ thuật: Bài thơ bình dị, giọng thơ
mộc mạc, chân thành, hình ảnh thơ
giàu tính sáng tạo và gợi cảm.
4. Cũng cố
- GV khắc sâu nội dung nghệ thuật của bài thơ.
5: Dặn dò
- Đọc diễn cảm và học thuộc lòng bài thơ
- Su tầm những câu thơ, bài thơ hay về quê hơng trong ca dao và thơ nói chung.
- Em hãy chọn những câu thơ mà em cho là hay nhất trong bài và phân tích làm rõ cái hay đó.
- Soạn bài Khi con tu hú của Tố Hữu.
Tuaàn ;21
Tieát 78 KHI CON TU HUÙ
(Tố Hữu) A.Mục tiêu cần đạt:
* Giuùp hs :
- Cảm nhận được lòng yêu sự sống, niềm khát khao tự do cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi đang bị giam cầm trong tù ngục được thể hiện bằng những hình ảnh gợi cảm và thể thơ lục bát giản dị mà tha thiết.
- Rèn luyện kĩ năng đọc sáng tạo thơ lục bát, phân tích những hình ảnh lãng mạn bay bổng trong bài thơ, sức mạnh nghệ thuật của những câu hỏi tu từ.
- Giáo dục lòng say mê khám phá những vẽ đẹp của thiên nhiên, yêu mến kính trọng các chiến sĩ cách mạng ô chịu tự đày ằ hy sinh cho độc lập tự do của dõn tộc.
B.Chuaồn bũ:
1.GV: Dự kiến khả năng tích hợp : Phần Tiếng việt qua bài Câu nghi vấn ; tập làm văn qua bài Thuyết minh về một phương pháp ( Cách làm )
- Một số bài thơ có liên quan : Từ ấy( Tố Hữu ) , Người bạn tù thổi sáo ( HCM) 2. HS: Đọc, tìm hiểu và soạn bài
c. Tiến trình lên lớp 1. ổn định lớp 2. Kiểm tra bài cũ.
- Đọc thuộc lòng – diễn cảm bài thơ Quê hương của Tế Hanh .
- Hình ảnh nào trong bài thơ gây cho em ấn tượng và xúc động nhất ? Vì sao ? 3, Bài mới
Hoạt động 1: GV giới thiệu bài.
Năm 2002, nhà thơ Tố Hữu qua đời. Ông ra đi là một mất mát lớn cho nền thơ ca dân tộc.
Một chiến sĩ cộng sản suốt đời đấu tranh cho lý tưởng cộng sản. 19 tuổi đời đang hoạt động say sưa ở Huế thì bị thực dân Pháp bắt giam ở xà lim số 1 Thừa Phủ Huế. Thời gian bị giam cầm Tố Hữu đã sáng tác những vần thơ lục bát ngắn thể hiện tâm tư của người tù trong đó có bài “Khi con tu hó”.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 2: Đọc- tiếp xúc văn bản
(?) Em hãy nêu vài nét về thân thế sự nghiệp của tác giả ?
(?) Khi con tu hú được viết trong hoàn cảnh đặc biệt nào ?
- Gv cùng hs đọc ( yêu cầu Chú ý thay đổi giọng đọc . Đoạn đầu với gịng vui, náo nức, phấn chấn, đoạn sau với giọng bực bội và các từ ngữ cảm thán …)
- Giải thích từ khó
(?) Bài thơ này được viết theo thể thơ gì ? Hình thức thơ ấy có diễn tả cảm xúc ntn?
- Thể thơ lục bát. Diễn tả cảm xúc tha thiết, nồng hậu của tâm hồn.
(?) Bài thơ này chia làm mấy phần?
Nêu nội dung từng phần ? Đoạn 1 : Cảnh mùa hè Đoạn 2 : tâm trạng người tù
(?) Hãy xác định phương thức biểu đạt chính của mỗi đoạn và của toàn bài?
+Đoạn 1 : Chủ yếu là miêu tả +Đoạn 2 : Biểu cảm
+Toàn bài : kết hợp miêu tả và biểu cảm
I. Đọc- tiếp xúc văn bản 1. Tác giả:
- Tố Hữu (1920 - 2002), quê Thừa Thiên Huế.
- Tố Hữu là "lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam". Các chặng đờng thơ Tố Hữu gắn liền với các chặng đờng của cách mạng Việt Nam.
2. Tác phẩm:
- Bài thơ Khi con tu hú đợc sáng tác tháng 7/1939 tại nhà lao Thừa Phủ, Huế, khi tác giả bị bắt giam vào đây và đợc in trong tập thơ Từ ấy.
3. Đọc, giải nghĩa từ:
4. Thể thơ
- Thể thơ lục bát.
5. Bố cục : 2 đoạn
Hoạt động 3: Phân tích - Gọi hs đọc đoạn 1
(?) Thời gian mùa hè được gợi tả bằng những âm thanh nào?
+ Tieáng tu huù / tieáng ve saâu
-Tiếng chim tu hú là âm thanh báo hiệu mùa hè sôi động được cảm nhận từ tâm hồn yêu sống, khát khao tự do của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh ngộ tù đày.
(?) Mùa hè còn được gợi tả qua dấu hiệu điển hình nào của không gian. Không gian ấy nhuốm những màu sắc nào?
+ Vàng ( Bắp rây vàng hạt ) + Hồng ( đầy sân nắng đào)
+ Xanh ( TrờiXanh càng rộng càng sao ) (?) Những sản vật điển hình nào của mùa hè được gợi nhắc ?
+ Luựa chiờm ủang chớn + Trái cây ngọt dần + Bắp rây vàng hạt
(?) Một sự sống như thế nào được gợi lên từ những âm thanh , màu sắc, sản vật đó?
- Một sự sống tưng bừng rộn rã, thanh bình, tràn trề nhựa sống.
(?) Bầu trời hạ cao xanh, nơi những tiếng sáo diều vang trong lời thơ : “Trời xanh càng rộng càng cao – Đôi con diều sáo lộn nhào từng không “ gợi lên một không gian như thế nào?
( phĩng khoáng, tự do )
(?) Tác giả đã cảm nhận rõ nét cảnh tượng đó của mùa hè từ trong nhà tù. Điều đó cho thấy năng lực tâm hồn nào của nhà thơ ntn?
+ Nồng nàn tình yêu cuộc sống.
+ Tha thiết với cuộc sống tự do.
+ Nhạy cảm với mọi biến cố của cuộc đời.
(?) Năng lực yêu quí tự do còn được Tố Hữu thể hiện trong những vần thơ
Cô đơn thay là cảnh thân tù Tai mở rộng và, lòng nghe rạo rực Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu