Bài 15 Phong trào cách mạng Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ
3. Hình Trụ sở chi bộ cộng sản đầu tiên, số nhà 5Đ phố Hàm Long –
-Néi dung:
Từ cuối năm 1928, đầu năm 1929, phong trào đấu tranh cách mạng dâng cao, đặc biệt là những cuộc đấu tranh sôi nổi, quyết liệt của giai cấp công nhân Việt Nam diễn ra ở hầu khắp các trung tâm nh Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Vinh, Bến Thuỷ, Hồng Gai. Bắc kỳ là nơi có phong trào phát triển nhất. Trong bối cảnh đó, hội Việt Nam cách mạng thanh niên cũng phát triển mạnh về tổ chức, đ thành lập đã ợc 2 thành bộ ở Hà Nội, Hải Phòng, ba tỉnh bộ ở Thái Bình, Nam Đinh, Bắc Ninh, cùng nhiều cơ sở ở các tỉnh Quảng Yên (các mỏ Hồng Gai, Cẩm Phả, Đông Triều), Hà Đông, Sơn Tây, Hng Yên, Hải Dơng. Trớc sự phát triển đó, tổ chức hội Việt Nam cách mạng thanh niên ở Bắc kỳ đòi hỏi sớm lột xác để chuyển thành một đảng chính thức của giai cấp công nhân Việt Nam.
Cuối tháng 3 năm 1929, tại nhà số 5D, phố Hàm Long, Hà Nội (ngôi nhà của một gia đình quần chúng của đảng), chi bộ cộng sản đầu tiên đợc thành lập, gồm 7 đồng chí là Trần Văn Cung, Trịnh Đình Cửu, Đỗ Ngọc Du, Nguyễn Đức Cảnh, Ngô Gia Tự, Nguyễn Tuân, Dơng Hạc Đính”.
Tiếp đó giáo viên trình bày: “dới sự l nh đạo của chi bộ, đại hội thanhã niên Bắc kỳ đ họp và nhất trí tán thành chủ trã ơng thành lập đảng cộng sản.
đại hội cử một đoàn đại biểu đi dự đại hội toàn quốc thanh niên và giao cho họ nhiệm vụ phải đấu tranh để chủ trơng ấy đợc chấp nhận.
Đầu tháng 5 năm 1929, tại đại hội toàn quốc lần thứ nhất của hội Việt Nam cách mạng thanh niên họp ở Hơng Cảng, đoàn đại biểu Bắc kỳ đa ra đề
nghị giải tán thanh niên, thành lập đảng cộng sản. Nhng đề nghị đó không
đợc chấp nhận, đoàn đại biểu Bắc kỳ bỏ đại hội ra về.
Ngày 1/6/1929, đoàn đại biểu Bắc kỳ ra bản tuyên bố giải thích vì sao họ buộc phải rút khỏi đại hội của thanh niên và kêu gọi công nhân, nông dân, tất cả những ngời cách mạng trong nớc ủng hộ việc thành lập đảng cộng sản. Bản tuyên bố chỉ rõ: “phải tổ chức đảng cộng sản thì mới dẫn đạo cho vô
sản giai cấp làm cách mệnh đợc”. Thực hiện chủ trơng này, ngày 17/6/1929,
Đông dơng cộng sản đảng đợc thành lập. Tuyên ngôn và điều lệ của đảng đợc công bố, tờ báo “Búa liềm” cơ quan ngôn luận của đảng ra đời”.
Đây là một ngôi nhà nhỏ của một quần chúng của đảng, nằm trên một phố nhỏ, không sầm uất tấp nập nh các phố buôn bán hoặc phố tây, vì vậy, dễ che mắt theo dõi của bọn thực dân. Hiện nay ngôi nhà đó đợc xếp hạng là
“di tích cách mạng của Hà Nội”.
Bắc kỳ là địa bàn có phong trào đấu tranh cách mạng cao nhất. Trong
đó Hà Nội là địa phơng có phong trào mạnh nhất, nơi có số lợng đảng viên của đảng thanh niên đông đảo nhất, vì vậy, chi bộ cộng sản đầu tiên đ raã
đời. Việc thành lập Đông Dơng cộng sản đảng ngày 17/6/1929 mà hạt nhân là chi bộ cộng sản đầu tiên ra đời ở Hà Nội, càng làm cho ảnh hởng của đảng nhanh chóng phát triển trong toàn quốc, thúc đẩy nhanh quá trình trình hình các tổ chức cộng sản khác vào cuối năm 1929”.
-Hớng dẫn sử dụng:
Giáo viên cho học sinh quan sát ảnh và tổ chức cho HS trả lời các câu hái sau:
“Em biết gì về số nhà 5D Hàm Long – Hà Nội?
Tại sao những hội viên tiên tiến của hội Việt Nam cách mạng thanh niên ở Bắc Kỳ lại họp ở đây?”,
Tại sao chi bộ cộng sản đầu tiên lại ra đời ở Bắc kì?
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên phân tích bổ sung và chốt lại nh nội dung trên.
4. Ngô gia tự (1908-1935)
Ngô Gia Tự sinh ngày 3-12-1908, tại làng Tam Sơn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1925, anh tham gia phong trao học sinh b i khoá đòiã thực dân Pháp trả lại tự do cho cụ Phan Bội Châu. Bị đuổi khỏi Trờng Bởi, anh mở trờng dậy học ở quê, đợc giới thiệu vào Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, sau đó sang Quảng Châu dự huấn luyện, gia năm 1927 trở về đ- ợc Kì bộ chỉ định vào Tỉnh Đảng bộ Bắc Ninh.
Năm 1928, thực hiện chủ chơng “vô sản hoá” anh làm công nhân khuân vác ở bến cảng Sài Gòn, sau trở về Hà Nội cùng một số đồng chí khác
đứng ra triệu tập hội nghị chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản. Chi bộ cộng sản đầu tiên đợc thành lập tháng 3-1929 tại 5D Hàm Long (Hà Nội) có sự
đóng góp to lớn của anh.
Ngày 28-5-1929 nổ ra cuộc b i cong của 200 công nhân Avia (Aviat),ã Ngô Gia Tự đ trực tiếp nói chuyện với anh em về vấn đề đấu tranh giai cấp.ã Cuộc b i công kéo dài từ 28-5-1929 đến 10-6-1929 buộc bon chủ phải nhã ợng bộ giải quyết những yêu sách của công nhân.
Ngô Gia Tự sau khi phản đối chủ trơng không lập Đảng cộng sản của Hội nghị Việt Nam cách mạng thanh niên họp ở Hơng Cảng đ bỏ về nã ớc, và ngày 17-6-1929, đ lập ã Đông Dơng cộng sản Đảng ở Bắc Kì.
Sau khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (3-2-1930), Ngô Gia Tự đợc bầu làm Bí th Ban chấp hành lâm thời của Đảng bộ Nam Kì.
Cuối năm 1930, bị địch bắt tại Sài Gòn, bọn mật thám dùng đủ mọi cực hình để tra tấn vẫn không khai thác đợc gì, chúng đa anh về giam tại Khám Lớn Sài Gòn.
Từ ngày 2-5-1933, toà Đại hình đặc biệt đ sử và kết án tù chung thân,ã
đày anh ra Côn Đảo. ở Côn Đảo, anh thờng khuyên anh em: “Phải biến nhà tù thành trờng học, không nên bỏ phí thời giờ. Bất kì ở đâu ta cũng có thể hoạt động cho chủ nghĩa cộng sản đợc.”
Cuối tháng 1-1935, anh đ mất tích trong cuộc vã ợt ngục giữa biển cả.
5. Nguyễn đức cảnh (1908-1932)
Ông quê ở làng Diêm Điền, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình, xuất thân từ một gia đình nhà nho nghèo.
Giác ngộ về tinh thần yêu nớc và cách mạng khi còn đang học ở trờng Thành Chung Nam Định, trong cao trào yêu nớc và dân chủ những năm 1925-1926, ông tham gia phong trào đấu tranh đòi ân xá Phan Bội Châu và phong trào để tang Phan Châu Trinh, nên bị đuổi học. Ông lên Hà Nội xin vào làm công nhân ở nhà máy in Lê Văn Tân để kiếm sống. Đây cũng là dịp tốt để ông có điều kiện hoạt động cách mạng. Thời lì này, Nguyễn Đức Cảnh có liên lạc với nhóm Nam đồng th xã và trở thành Đảng viên Việt Nam quốc dân đảng. Tháng 9-1927, ông đợc Việt Nam quốc dân đảng cử đi Trung Quốc gặp tổng bộ hội Việt Nam cách mạng thanh niên bàn việc thống nhất hành động chống đế quốc Pháp. Nhân đó, ông đợc dự lớp huấn luyện chính trị theo chơng trình của Nguyễn ái Quốc. Ngay sau đó, ông đ li khai ã Việt Nam quốc dân đảng và xin gia nhập hội Việt Nam cách mạng thanh niên.
Trở về nớc năm 1928, Nguyễn Đức Cảnh đợc cử vào Kì bộ Bắc kì của hội Việt Nam Cách mạng thanh niên hoạt động ở Hải Phòng và các tỉnh vùng mỏ.
Tháng 3-1929, ông cùng một số đồng chí khác tổ chức chi bộ cộng sản dầu tiên tại 5Đ Hàm Long (Hà Nội).
Ngày 17-6-1929, ông tham gia thành lập Đông dơng cộng sản đảng tại số nhà 312 phố Khâm Thiên (Hà Nội), xuất bản tờ báo Búa liềm. Ông là uỷ viên ban chấp hành trung ơng lâm thời và đợc phân công công tác vận
động quần chúng công nhân trong cả nớc.
Trong hội nghị hợp nhất thành lập Đảng cộng sản Việt Nam Nguyễn
Đức Cảnh và Trịnh Đình Cửu là đại biểu của Đông dơng cộng sản đảng sang dự họp. Sau hội nghị, ông về hoạt động ở Hải Phòng, đợc phân công phụ trách các tờ báo Lao động và Công hội đỏ; mở nhiều lớp huấn luyện chính trị cho anh chị em công nhân.
Cuối năm 1930, ông đợc trung ơng cử vào công tác ở trung kì để tăng c- ờng l nh đạo Xô Viết Nghệ- Tĩnh, Nguyễn Đức Cảnh đã ợc bầu vào ban thờgn vụ xứ uỷ trung kì phụ trách tuyên huấn.
Cuối thang 4-1931, ông bị địch bắt trên đờng đi công tác ở làng Yên Dũng Hạ, gần thành phố Vinh. Chúng giải ông về Hà Nội và tra tấn hết sức d man, nhã ng ông vẫn một lòng kiên cờng bất khuất, không cung khai nửa lêi.
Ngày 31-7-1932, đế quốc Pháp xử chém ông tại Hải Phòng.
6. Ngô gia tự (1908-1935)
Ngô Gia Tự sinh ngày 3-12-1908, tại làng Tam Sơn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1925, anh tham gia phong trao học sinh b i khoá đòiã thực dân Pháp trả lại tự do cho cụ Phan Bội Châu. Bị đuổi khỏi Trờng Bởi, anh mở trờng dậy học ở quê, đợc giới thiệu vào Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, sau đó sang Quảng Châu dự huấn luyện, gia năm 1927 trở về đ- ợc Kì bộ chỉ định vào Tỉnh Đảng bộ Bắc Ninh.
Năm 1928, thực hiện chủ chơng “vô sản hoá” anh làm công nhân khuân vác ở bến cảng Sài Gòn, sau trở về Hà Nội cùng một số đồng chí khác
đứng ra triệu tập hội nghị chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản. Chi bộ cộng sản đầu tiên đợc thành lập tháng 3-1929 tại 5D Hàm Long (Hà Nội) có sự
đóng góp to lớn của anh.
Ngày 28-5-1929 nổ ra cuộc b i cong của 200 công nhân Avia (Aviat),ã Ngô Gia Tự đ trực tiếp nói chuyện với anh em về vấn đề đấu tranh giai cấp.ã Cuộc b i công kéo dài từ 28-5-1929 đến 10-6-1929 buộc bon chủ phải nhã ợng bộ giải quyết những yêu sách của công nhân.
Ngô Gia Tự sau khi phản đối chủ trơng không lập Đảng cộng sản của Hội nghị Việt Nam cách mạng thanh niên họp ở Hơng Cảng đ bỏ về nã ớc, và ngày 17-6-1929, đ lập ã Đông Dơng cộng sản Đảng ở Bắc Kì.
Sau khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (3-2-1930), Ngô Gia Tự đợc bầu làm Bí th Ban chấp hành lâm thời của Đảng bộ Nam Kì.
Cuối năm 1930, bị địch bắt tại Sài Gòn, bọn mật thám dùng đủ mọi cực hình để tra tấn vẫn không khai thác đợc gì, chúng đa anh về giam tại Khám Lớn Sài Gòn.
Từ ngày 2-5-1933, toà Đại hình đặc biệt đ sử và kết án tù chung thân,ã
đày anh ra Côn Đảo. ở Côn Đảo, anh thờng khuyên anh em: “Phải biến nhà tù thành trờng học, không nên bỏ phí thời giờ. Bất kì ở đâu ta cũng có thể hoạt động cho chủ nghĩa cộng sản đợc.”
Cuối tháng 1-1935, anh đ mất tích trong cuộc vã ợt ngục giữa biển cả.
7
Bài 18
Đảng cộng sản Việt nam ra đời 1.H×nh TrÇn Phó
-Néi dung:
Trần Phú sinh ngày 1-5-1904 tại Quảng Ng i. Do cha mẹ mất sớm, anh emã Trần Phú phải ra Quảng Trị nhờ họ hàng, do đó ông đợc học trờng Quốc học Hế. Năm 1925, Trần Phú tham gia Hội Phục Việt sau đó tham gia Tân Việt cách mạng Đảng, có lúc ông sang tận Lào vận động thành lập chi bộ tại đây.
Tháng 8-1926 ông sang Trung Quốc liên lạc với Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, đợc kết nạp vào Cộng sản đoàn và đợc Nguyễn ái Quốc cử về nớc hoạt động với t cách là một đảng viên cộng sản.
Năm 1927, Trần Phú đợc cử sang học tại trờng Đại học Phơng Đông ở Mátxcơva. Lúc này ông có tên mới là Likivơ và đợc chỉ định làm bí th chi bộ ở trêng .
Đầu năm 1930, Trần Phú về nớc đợc cử bbổ sung vào Ban Chấp hành Trung
ơng lâm thời của Đảng đợc phân công soạn thảo Luận cơng chính trị của
Đảng Cộng sản Đông Dơng. Tháng 10-1939, Hội nghị lần thứ nhất của Trung ơng Đảng họp tại Hồng Kông Trần Phú đợc bầu làm Tổng bí th đầu tiên của Đảng, sau đó về nớc hoạt động tại Sài Gòn.
Ngày 19-4-1931, Trần Phú bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn, Trong tù
ông bị bênh nặng và mấttại bệnh viện Chợ Quán ngày 6-9-1931, hởng thọ 27 tuổi.
-Phơng pháp sử dung:
GV yêu cầu cho HS trình bày những hiểu biết của nình về Trần Phú.
Sau khi HS trình bày GV nhận xét và kết luận những nội dung nh ở trên.
2. Hồ tùng mậu (1896-1951)
Ông chính tên là Hồ Bá Cự, xuất thân từ một gia đình Nho học, có truyền thống yêu nớc chống Pháp ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lu, tỉnh Nghệ An.
Năm 1916, Hồ Tùng Mậu cùng với một số thanh niên yêu nớc bí mật qua Thái Lan, rồi sang Trung Quốc hoạt động cách mạng. Tại Quảng Châu, năm 1923, Hồ Tùng Mậu cùng với Lê Hồng Sơn thành lập Tâm tâm xã, một tổ chức yêu nớc có xu hớng x hội chủ nghĩa.ã
Cuối năm 1924, Hồ Tùng Mậu gặp Nguyễn ái Quốc mới từ Liên Xô đến Quảng Châu. Đợc sự giáo dục và huấn luyện của Nguyễn ái Quốc, ông sớm trở thành một cán bộ xuất sắc của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên.
Hồ Tùng Mậu đ ba lần bị chính quyền Tã ởng Giới Thạch bắt giam cùng nhiều cán bộ cách mạng Việt Nam khác đang hoạt động ở Trung Quốc vào những năm 1927, 1928, 1929. Cuối năm 1929, ông đợc trả lại tự do, đúng vào lúc Nguyễn ái Quốc trở lại Trung Quốc để tiến hành cuộc vận động hợp nhất các nhóm cộng sản ở Việt Nam. Hồ Tùng Mậu đ góp phần tích cực vào hộiã nghị hợp nhất lịch sử này.
Tháng 6-1931, Nguyễn ái Quốc bị cảnh sát Hơng cảng bắt giam, Hồ Tùng Mậu đ cùng với Trã ơng Vân Lĩnh tìm cách liên hệ với Hội quốc tế cứu tế nhờ can thiệp và vận động Luật s Lôdơbai bào chữa cho Nguyễn ái Quốc.
Nhân việc này, nhà cầm quyền Hơng Cảng. Hồ Tùng Mậu đi Thợng Hải, nh- ng vừa mới ở dới tàu lên, đ bị mật thám vây bắt, đã a về tô giới Pháp. Chúng giải ông về nớc, tuyên án khổ sai chung thân, giam tại nhà lao Vinh, rồi Lao Bảo, Kon Tum, Buôn Ma Thuột,Trà Khê…
Tháng 3-1945, sau ngày Nhật đảo chính Pháp, Hồ Tùng Mậu cùng với một số anh em tù khác phá trại Trà Khê trở về hoạt động ở miền Trung.
3. Nguyễn đức cảnh (1908-1932)
Ông quê ở làng Diêm Điền, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình, xuất thân từ một gia đình nhà nho nghèo.
Giác ngộ về tinh thần yêu nớc và cách mạng khi còn đang học ở trờng Thành Chung Nam Định, trong cao trào yêu nớc và dân chủ những năm 1925-1926, ông tham gia phong trào đấu tranh đòi ân xá Phan Bội Châu và phong trào để tang Phan Châu Trinh, nên bị đuổi học. Ông lên Hà Nội xin vào làm công nhân ở nhà máy in Lê Văn Tân để kiếm sống. Đây cũng là dịp tốt để ông có điều kiện hoạt động cách mạng. Thời lì này, Nguyễn Đức Cảnh có liên lạc với nhóm Nam đồng th xã và trở thành Đảng viên Việt Nam quốc dân đảng. Tháng 9-1927, ông đợc Việt Nam quốc dân đảng cử đi Trung Quốc gặp tổng bộ hội Việt Nam cách mạng thanh niên bàn việc thống nhất hành động chống đế quốc Pháp. Nhân đó, ông đợc dự lớp huấn luyện chính trị theo chơng trình của Nguyễn ái Quốc. Ngay sau đó, ông đ li khai ã Việt Nam quốc dân đảng và xin gia nhập hội Việt Nam cách mạng thanh niên.
Trở về nớc năm 1928, Nguyễn Đức Cảnh đợc cử vào Kì bộ Bắc kì của hội Việt Nam Cách mạng thanh niên hoạt động ở Hải Phòng và các tỉnh vùng mỏ.
Tháng 3-1929, ông cùng một số đồng chí khác tổ chức chi bộ cộng sản dầu tiên tại 5Đ Hàm Long (Hà Nội).
Ngày 17-6-1929, ông tham gia thành lập Đông dơng cộng sản đảng tại số nhà 312 phố Khâm Thiên (Hà Nội), xuất bản tờ báo Búa liềm. Ông là uỷ viên ban chấp hành trung ơng lâm thời và đợc phân công công tác vận
động quần chúng công nhân trong cả nớc.
Trong hội nghị hợp nhất thành lập Đảng cộng sản Việt Nam Nguyễn
Đức Cảnh và Trịnh Đình Cửu là đại biểu của Đông dơng cộng sản đảng sang dự họp. Sau hội nghị, ông về hoạt động ở Hải Phòng, đợc phân công phụ trách các tờ báo Lao động và Công hội đỏ; mở nhiều lớp huấn luyện chính trị cho anh chị em công nhân.
Cuối năm 1930, ông đợc trung ơng cử vào công tác ở trung kì để tăng c- ờng l nh đạo Xô Viết Nghệ- Tĩnh, Nguyễn Đức Cảnh đã ợc bầu vào ban thờgn vụ xứ uỷ trung kì phụ trách tuyên huấn.
Cuối thang 4-1931, ông bị địch bắt trên đờng đi công tác ở làng Yên Dũng Hạ, gần thành phố Vinh. Chúng giải ông về Hà Nội và tra tấn hết sức d man, nhã ng ông vẫn một lòng kiên cờng bất khuất, không cung khai nửa lêi.
Ngày 31-7-1932, đế quốc Pháp xử chém ông tại Hải Phòng.
Cách mạng tháng Tám thành công (1945), ông đợc cử làm Giám đốc kiêm Chính uỷ Trờng Quân chính Trung Bộ. Cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông đợc cử làm chủ tịch Uỷ ban kháng chiến hành chính liên khu IV.
Năm 1947, ông đợc cử làm Trởng ban thanh tra của chính phủ.Tại Đại hội Đảng Lao động Việt Nam lần thứ hai(1951), đợc bầu vào Ban Chấp hành Trung ơng.
Ngày 23-7-1951, trên đờng đi vào liên khu IV, Hồ Tùng Mậu đ hi sinhã vì bị máy bay giặc Pháp bắn tại phố Còng, thuộc huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hoá.Chủ tịch Hồ Chí Minh đ viết bài điếu văn tỏ lòng thã ơng tiếc vô
hạn. Nhà nớc truy tặng Hồ Tùng Mậu Huân chơng Hồ Chí Minh.
4. Lời kêu gọi của quốc tế cộng sản Gửi tới những Việt Nam
Ngay từ khi mới thành lập (năm 1919), Quốc tế Cộng sản đã chú ý tới phong trào cách mạng ở Đông Dơng.
Ngày 25/4/1920, Lãnh tụ Pháp ở cảng Vla-đi-vô-xtốc thông báo cho chính quyền Pháp khả năng cơ quan tuyên truyền cộng sản của nớc Nga sẽ tổ chức đờng dây tuyên truyền ở Viễn Đông, trong đó có cảng Sài Gòn. Ngày 9/9/1920, chính quyền thực dân ở Nam Kì đã ghi nhận những dấu hiệu đầu tiên về hoạt động tuyên truyền cộng sản của các thuỷ thủ nớc ngoài cập bến cảng Sài Gòn. Ngày 1/12/1920, Bộ Thuộc
địa Pháp đã chỉ thị cho nhà cầm quyền Đông Dơng đối phó với việc “truyền bá chủ nghĩa Bôn-sê-vích ở Đông Dơng ”…
Đến ngày 27/1/1924, tức cùng ngày với bài viết Lê-nin với các dân tộc thuộc địa của Nguyễn ái Quốc đăng trên tờ Pra-vđa (Sự thật) của Liên Xô, Quốc tế Cộng sản đã
gửi đến nhân dân Việt Nam lời kêu gọi. Văn kiện này đã giới thiệu sự ra đời cùng mục tiêu cách mạng của Quốc tế Cộng sản là: “Giúp hàng triệu, hàng mấy muôn ngời làm
ăn ngũ phơng, nhất là công dân khốn khổ về thuộc địa nh An Nam ta vậy ” và hô hào…