SỰ THUẦN PHÁC CỦA CÁC NHÂN VẬT
3.2. Sự thuần phác của nhân vật Tom Sawyer
3.2.3. Sự thuần phác và chuyện mê tín
Cả hai cuốn Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer và Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn đều có những chi tiết thể hiện chuyện mê tín dị đoan của các nhân vật.
Trong lời nói đầu cuốn Tom Sawyer, Mark Twain có nhắc đến điều này
Những điều mê tín dị đoan kì quặc nói đến ở đây đều là những chuyện rất phổ biến trong đám thiếu nhi và dân nô lệ ở miền Tây hồi xảy ra câu chuyện này [63].
Tuy nhiên, bối cảnh xã hội nước Mĩ nửa cuối thế kỉ XIX, khi hai cuốn sách trên ra đời, nhất là cuốn Huck Finn, đã khiến những chi tiết mê tín dị đoan ấy được quan tâm đặc
biệt. Đây chính là thời kì mà cuộc cách mạng kĩ thuật đã tác động đến quốc gia này một cách mãnh liệt.
Và dĩ nhiên trong bối cảnh chung như vậy, giống châu Au, một sự bừng tỉnh về một nền văn hóa nông nghiệp như là phản ứng mà việc hình thành ngành Folklore học ở Mĩ năm 1888 là một nỗ lực. [11, tr.18].
Trong bối cảnh như vậy, các nhà nghiên cứu quan tâm tới các chi tiết mê tín dị đoan trong tác phẩm của Mark Twain như là những tàn dư của nền văn hóa nông nghiệp cổ xưa.
Còn chúng tôi tìm hiểu chúng như là một biểu hiện của sự thuần phác nơi các nhân vật. Nét hồn hậu, thơ ngây của Tom và Huck và sau này là của Huck và Jim sẽ bộc lộ rõ ràng hơn qua việc chúng tin tưởng và làm theo những điều mê tín dị đoan. Trước hết là trong cuốn Tom Sawyer.
Những chuyện mê tín mà Tom biết và tin tưởng thì rất nhiều. Cậu bé răm rắp thực hành tất cả mọi điều ấy dù khi đang ở một mình hay khi rủ Huck Finn cùng làm. Sau khi cãi nhau với Becky, trong lòng buồn bực, Tom bỏ vào rừng, ngang qua một ngòi nước, nó vẫn không quên “lội từ bờ bên này sang bờ bên kia hai ba lần” [63, (1), tr.146] vì tin rằng như thế người lớn sẽ không tìm ra. Còn khi quyết định sẽ trốn nhà đi làm cướp biển Tom đã đào cái lỗ mà trước kia đã chôn một hòn bi để tìm lại “của cải” của mình vì tin chắc rằng hòn bi ấy sẽ gọi tất cả những hòn bi khác cùng về. Thế nhưng khi vẫn chỉ thấy một hòn bi thì Tom kết luận rằng “thế nào cũng phải có một phù thủy nào đó đâm chọc vào” [63, (1), tr.153].
Tom còn biết rất nhiều “phương pháp” chữa mụn cơm : nào là dùng nước mưa đọng ở hốc của một cái cây “cụt đến tận gốc, chết lâu ngày đã mục”; hay là dùng hột đậu theo cách :
Bửa hột đậu ra làm đôi, rồi cắt hột cơm cho chảy máu, lấy máu bôi vào một nửa hột đậu rồi đào lỗ đem chôn ở ngã ba đường vào lúc nửa đêm ở chỗ khuất bóng trăng, còn nửa hột kia đem đốt đi [63, (1), tr.117].
vì theo Tom, như thế hai nửa hột đậu sẽ bò đi tìm nhau và kéo theo mụn cơm đi mất. Tom và Huck còn hẹn nhau ra nghĩa địa vào lúc nửa đêm để chữa mụn cơm bằng cách chờ lũ quỉ đến mang xác một người “độc ác” mới chết đi thì sẽ ném một con mèo chết theo và con mèo sẽ mang mụn cơm đi cùng. Còn khi tên Joe lai da đỏ khai man trước tòa, Tom và Huck cùng :
chờ đợi từ trên bầu trời xanh thẳm kia Thượng đế sẽ giáng một tiếng sét xuống đầu hắn [63, (1), tr.199].
Hai cậu bé còn đến ngôi nhà ma rình bọn cướp và chợt hốt hoảng lúc nhớ ra đang là ngày thứ sáu, ngày ma thường xuất hiện… Cứ thế, nhà văn thuật lại những chuyện mê tín cùng với những chuyện phiêu lưu.
Có một điều đáng lưu ý là khi “thực hành” những chuyện mê tín nói trên, các nhân vật thường đọc kèm những câu chú. Chúng là những lời nói có nhịp điệu. Thí dụ khi chữa mụn cơm bằng xác mèo phải đọc :
Quỉ kia theo xác chết, Mèo này theo quỉ nốt.
Hột cơm theo mèo đi
Ta với mày đoạn tuyệt. [63, (1), tr.118].
(Devil follow corpse, cat follow devil, warts follow cat, I’m done with ye!) [75, tr.37].
Hay khi muốn đuổi một con bọ ba ba, vốn “rất tin những chuyện cháy nhà” chỉ cần đọc :
Bọ ba ba, bọ ba ba, Sao không về nhà Nhà mày đang cháy
Bỏ con một mình. [63, (1), tr.240].
(Lady-bug, lady-bug, fly away home,
Your house is on fire, your children’s alone;) [75, tr.65].
Điều này gợi nhớ đến những nghi lễ của các bộ tộc cổ xưa, trong đó những người tiến hành các nghi lễ thường vừa nhảy múa vừa ngân nga những câu chú có nội dung cầu khấn hoặc trừ tà. Theo thời gian, với sự phát triển của xã hội công nghiệp, những nghi lễ ấy cũng mai một. Một trong những dấu tích của chúng chính là các bài chú nêu trên, thường được bọn trẻ dùng trong các trò chơi của chúng. Các nhà xã hội học cũng đã nhận định, trẻ em chính là một trong những đối tượng lưu giữ các yếu tố còn sót lại của một nền văn hóa truyền thống.
Những trò chơi, những bài hát đếm… được xem như những hình thức đã bị biến chất đi của những nghi lễ, tập tục của người lớn xưa kia. [21, tr.45].
Điều đó có nghĩa là, khi tiến hành những điều mê tín, tức là các cậu bé đang thực hành những truyền thống cổ xưa mà không hề biết “chúng ra đời khi nào, ở nơi nào và ai đã tạo ra chúng”. [21, tr.38]. Những câu chú mà chúng thường ngân nga chính là một trong những biểu hiện còn sót lại của nền văn minh nông nghiệp xưa kia, khi mà những chuyện thần bí còn chi phối đời sống xã hội.
Như vậy, chuyện mê tín dị đoan không chỉ là yếu tố có giá trị hiện thực khi Mark Twain miêu tả cuộc sống và sinh hoạt vùng biên cương miền Tây nước Mĩ thời kì đầu thế kỉ XIX mà còn có tác dụng khắc họa sự thuần phác của các nhân vật.