Chương 1: Thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ và hình tượng cái tôi trữ tình
1.3 Hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ Anh Thơ
1.3.2 Cái tôi cá nhân gắn với sinh hoạt lao động đời thường
Quá trình sáng tác của nữ sĩ Anh Thơ là quá trình cái tôi trữ tình của nhà thơ đi tìm tòi, ghi chép, sao chụp lại những cảnh đẹp của quê hương đất nước một cách đầy tinh tế. Chỉ qua vài chi tiết nho nhỏ, nhà thơ say sưa dẫn người đọc đi từ cảnh đẹp này đến cảnh đẹp khác, từ không gian này đến không gian khác, giống như một sự sắp đặt sẵn của cả thiên tạo lẫn nhân tạo. Cảnh đẹp làng quê, đồng quê làm nền cho sự xuất hiện của con người lao động bình dị đời thường:
…Ngoài đồng lúa một vài cô tát nước Múc trăng lên theo tiếng hát mơ màng Thấp thoáng bóng trên sông đào phía trước Bọn trai làng bơi tắm nói cười vang
( Đêm hè)
Dưới trăng hè, bức tranh làng quê hiện lên thật vui vẻ, lãng mạn, huyền dịu. Những cô gái tát nước đêm trăng, bọn trai làng bơi tắm vui vẻ, nói cười vang. Hình ảnh người dân lao động bình dị đời thường không chỉ gắn liền với công việc đồng áng, các sinh hoạt văn hóa làng xã bình dị mà còn gắn liền với những biến thái về cuộc đời mưa nắng, sương gió dãi dầu.
Một bức tranh làng quê, đồng quê chân chất, hồn hậu hiện hình. Anh Thơ cũng rất độc đáo khi miêu tả cô gái tát nước đêm trăng “Múc trăng lên theo tiếng hát mơ màng” khiến ta liên tưởng đến câu ca dao:
Hỡi cô tát nước bên đàng Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi.
Ánh trăng vô hình, không ai có thể nắm bắt được, ấy thế mà các cô thôn nữ trong thơ Anh Thơ lại múc ánh trăng vàng theo tiếng hát. Cách so sánh thật ấy thật độc đáo vừa gợi lên hình ảnh vừa tạo cảm xúc cho người đọc. Ngày xưa trong những đêm trăng, họ tát nước tập thể đông vui. Vừa tát nước, họ vừa hát
đối đáp với nhau. Bên cạnh niềm vui, họ còn thể hiện nỗi buồn khi mùa màng thất bát, hạn hán kéo dài:
Rồi chiều đến khi mặt trời lặn đỏ
Mây phương đoài tắm rực một bên sông Các cô gái đưa nhau thăm ruộng cỏ Cuốn giây gầu chán nản tát đồng không
( Đại hạn)
Những hình ảnh: mặt trời lặn đỏ, mây phương đoài, ruộng cỏ…tái hiện lên trước mắt ta bức tranh đồng quê đầy chất lãng mạn, cảnh nước non hùng vĩ tráng lệ. Bên cạnh hình ảnh những cô gái đi thăm ruộng cỏ, Anh Thơ cũng vẽ nên bức tranh cuộc sống của họ dưới những cơn mưa giông tầm tã, xối xả:
…Trong làng xóm nóc nhà bay tốc mái Gió xoáy vòng đẩy rạt lũy tre xanh Những đàn bà chạy mưa về hớt hải
Váy phập phồng theo nhịp bước chân nhanh
( Cơn giông )
Cuộc sống làng quê luôn bị thiên tai đe dọa, hết hạn hán triền miên, đồng khô, lúa cháy…lại đến lụt lội, giông gió làm cửa nhà xiêu vẹo. Anh Thơ thể hiện cái nhìn tinh tế khi miêu tả cảnh vật và con người. Hình ảnh lũy tre xanh bị gió xoáy “rạt”; hình ảnh người đàn bà chạy trú mưa, ướt át, hớt hải, váy phập phồng theo bước chạy. Trong thơ Anh Thơ, thiên nhiên được tạo ra không phải là thiên nhiên trung tính mà là thiên nhiên cụ thể của Việt Nam: đường đê, cỏ non, đàn sáo đen, nương dâu, đàn cò chốc chốc vụt bay ra… Anh Thơ cảm nhận, quan sát cảnh vật, lựa chọn các chi tiết rất tiêu biểu cho từng bức tranh cuộc sống, làm nền cho sự xuất hiện của con người. Hình tượng người lao động bình dị, đời thường xuất hiện trong các sinh hoạt lễ hội đình, đám ở làng quê thật vui nhộn:
Chùa mở hội người làng nô nức tới Trong khói trầm trong ánh nến xôn xao Các bô lão yếm hồng tươi khoe mới
Các cô nàng khuyên bạc sáng như sao…
( Đêm rằm tháng giêng )
Các bô lão yếm hồng tươi mới, các cô nàng khuyên bạc sáng như sao, bác cung văn cao giọng nhịp tơ đàn, con hương xoa xuýt kêu van, lũ trai tơ rộn rịp ra vào, tếu táo, tinh nghịch trêu đùa các cô gái dâng hoa, dâng lễ. Cảnh chùa chiền thanh thoát chân thật, mộc mạc, tươi vui. Ánh trăng làm khung cảnh thêm lãng mạn, êm đềm; các chàng trai, cô gái hiện lên với nét tươi vui, tinh nghịch tình tứ.
Bên cạnh đó, hình ảnh người lao động hiện lên trong cảnh họp chợ đông đúc vui nhộn, đất trời ấm áp, tươi sáng, sắc màu sặc sỡ. Xen lẫn cảnh người mua bán, ra vào tấp nập, các cô nàng đợi nón quai thao kiều diễm liếc mắt đưa tình, các chàng trai tinh nghịch; một vài tụm người xúm nhau lại đánh bạc…bức tranh chợ làng quê được tái hiện thật sinh động:
Chợ đông quá ! Chỗ này vài chiếu bạc Những chàng trai ô mới mở dương vây Cười nói, nói luôn mồm và chỗ khác Mấy cụ già ngồi nhắm rượu gật gù say.
(Chợ ngày xuân)
Cảnh chợ quê tươi vui nhộn nhịp, đầy ấn tượng. Bức tranh cuộc sống tươi tắn, hồn nhiên gắn liền với sự vật, sự việc bình thường, gắn với đời sống tâm linh của người Việt.
Như vậy, cái tôi cá nhân gắn liền với hình tượng những con người lao động bình dị đời thường được hiện lên qua nhiều góc độ, tâm trạng khác nhau.
Anh Thơ mô tả cuộc sống của họ dưới nhiều góc độ, người lao động gắn với ruộng đồng, gắn với nghề chài lưới, gắn với cảnh hội hè đình đám… Ở góc độ nào, họ cũng đều mang được vẻ đẹp hồn hậu, tự nhiên, chân chất, mộc mạc.
Hình tượng người lao động bình dị đời thường trong thơ Anh Thơ toát lên nét văn hóa cổ truyền của làng quê Việt xưa.