Chướng III: Giải pháp phát triển cho vay hộ nghèo tại NHCSXHVN Chi nhánh TP Hà Nội
3.2. Giải pháp phát triển cho vay hộ nghèo tại NHCSXH Hà Nội
Việt Nam đã chính thức gia nhập WTO - một tổ chức thương mại đa phương lớn nhất hiện nay. Nguyên tắc của tổ chức này là thương mại bình đẳng. Khi tham gia tổ chức này, các nước phải giảm hoặc bỏ thuế quan và các hàng rào phi thuế quan khác; đồng thời bãi bỏ các phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp; bãi bỏ các khoản trợ cấp của Ngân sách Nhà nước cho các doanh nghiệp. Nếu nước nào chấp nhận vô điều kiện các quy định của WTO thì được gia nhập mà không cần đàm phán. Việt Nam phải đàm phán vì chúng ta là một nước nghèo, đang phát triển, thu nhập bình quân đầu người chỉ có 500 đến 600 USD/năm. Do đó, chúng ta phải đàm phán để xin được hưởng ngay mọi quyền lợi của một thành viên, nhưng được thực hiện nghĩa vụ từng phần và có lộ trình. Có những hình
thức hỗ trợ không những không bị cấm trong WTO mà thậm chí còn được khuyến khích, đó là hỗ trợ cho người nghèo, vùng nghèo. Giải quyết vấn đề nghèo đói và các vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân đang trở thành những ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển của nhiều quốc gia trên Thế giới.
Trong thực tế, giảm nghèo chỉ được thực hiện từng bước, từ ngưỡng này đến ngưỡng khác, cao hơn không bao giời đến tận cùng và vì thế nhiệm vụ của NHCSXH còn rất nặng nề và lâu dài. Chính vì vậy, việc đề ra các giải pháp phát triển tín dụng đặc biệt là tín dụng đối với hộ nghèo đang là mục tiêu trước mắt và lâu dài của NHCSXH Hà Nội. Dưới đây là những giải pháp mang tính chiến lược và lâu dài:
3.2.1. Tăng cường tạo lập nguồn vốn cho NHCSXH Hà Nội
Hiện nay, việc triển khai các sản phẩm, dịch vụ, huy động vốn trên thị trường đã và đang cạnh tranh rất khốc liệt. Các NHTM đua nhau đưa ra các sản phẩm dịch vụ mới, nâng cao lãi suất huy động kết hợp với các hình thức khuyến mại để thu hút vốn nhàn rỗi trong xã hội, thu hút khách hàng sử dụng dịch vụ của Ngân hàng mình. Cũng chính vì vậy, việc thu huy động vốn của NHCSX Hà Nội cũng gặp khó khăn hơn do có sự chênh lệch và khác biêt về lãi suất, hình thức huy động, màng lưới, cán bộ, trình độ công nghệ, tay nghề,..
Hơn nữa, việc cổ phần hoá các NHTM phải hoàn thành vào năm 2008 sẽ có tác động không nhỏ đến nguồn vốn của NHCSXH. Vì hiện nay theo quy định của Chính phủ, các tổ chức tín dụng Nhà nước có trách nhiệm duy trì số dư tiền gửi tại NHCSXH bằng 2% số dư nguồn vốn huy động bằng đồng Việt Nam tại thời điểm 31 tháng 12 năm trước. Khi cổ phần hoá, các tổ chức này sẽ không nằm trong đối tượng điều chỉnh của Nghị định 78/2002/NĐ – CP đây là một khó khăn đối với NHCSXH.
Mặt khác mô hình hoạt động của NHCSXH là: Nhà nước dành ra một khoản tiền cho người dân vay để xoá đói giảm nghèo, số tiền này được thu hồi và quay vòng tiếp. Để thực hiện được công việc đó, Nhà nước phải chi thêm hai khoản:
cấp bù chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay và chi phí để duy trì hoạt động của hệ thống NHCSXH.
Chính vì vậy, có 3 giải pháp để tiết kiệm chi cho Nhà nước: một là giảm lãi suất nguồn vốn huy động, hai là tăng lãi suất cho vay, ba là tiết kiệm chi tiêu của NHCSXH.
Về giải pháp thay đổi lãi suất. Đây là giải pháp cần được nghiên cứu kỹ, vì đối với người nghèo 1 đồng cũng quan trọng. Nhưng cũng không thể để lãi suất cho vay quá thấp dẫn đến tiêu cực, tạo ra tư tưởng ỷ lại cho người vay; đồng thời chi tiêu Ngân sách lớn, vượt quá khả năng của Nhà nước. Chính vì vậy cần xem xét áp dụng thống nhất một loại lãi suất cho vay ưu đãi theo các chương trình, dự án của Chính phủ, địa phương. Lãi suất cho vay ưu đãi trung và dài hạn cao hơn cho vay ngắn hạn và bằng khoảng 70% lãi suất cho vay bình quân cùng loại của các NHTM Nhà nước. Khi lãi suất thị trường biến động (tăng hoặc giảm) với mức trên 1,5%/năm thì cần điều chỉnh lãi suất cho vay. NHCSXH Hà Nội cần chủ động đề xuất và thực hiện nghiêm quyết định của Thủ tuớng Chính phủ về việc nâng lãi suất cho vay và cũng vận động nhân dân ủng hộ Nhà nước mỗi khi có chủ trương này.
Măt khác, cho vay với điều kiện ưu đãi so với NHTM không nhất thiết là cho vay với lãi suất quá thấp hoặc thấp hơn NHTM. Điều kiện ưu đãi có thể là không đòi hỏi tài sản cầm cố hoặc thế chấp, tư vấn miễn phí. Lựa chọn này được xây dựng trên cơ sở cho phép Ngân hàng được quyền xác định mức lãi suất phù hợp với từng khách hàng. Chính sách lãi suất ưu đãi linh hoạt vừa tạo điều kiện cho
Ngân hàng mở rộng cho vay trên cơ sở không gia tăng cấp bù của Ngân sách vừa khuyến khích người nghèo sử dụng vốn có hiệu quả.
Về giải pháp huy động vốn “giá rẻ”. Đó là giải pháp cơ bản, vừa cấp bách vừa lâu dài của NHCSXH Hà Nội.
Về huy động các nguồn vốn khác: trong nền kinh tế có rất nhiều nguồn vốn
“giá rẻ” nếu ta chịu khó có các biện pháp tiếp cận tích cực thì có thể khai thác được. Trước hết, phải kể đến nguồn vốn ngoài nước. Mặc dù đã có sự hỗ trợ của Chính phủ và của các Bộ, ngành nhưng NHCSXH Hà Nôi cần tổ chức bộ phận đối ngoại thật năng động, tạo lập cho được các mối quan hệ với các Sứ quán, các cơ quan đại diện của các tổ chức và các quĩ tài chính quốc tế tại Việt Nam, thậm chí với các doanh nghiệp FDI để huy động các quỹ từ thiện và các nguồn hỗ trợ tài chính khác.
Nguồn vốn trong nước có thể phân thành hai loại: tiền vay và tiền gửi. Trong nhân dân và trong xã hội có rất nhiều quỹ, hội nào cũng có quỹ. NHCSXH Hà Nội phải vận động họ gửi vào Ngân hàng và phải làm tốt công tác thanh toán để họ yên tâm, tin tưởng gửi tiền.
3.2.2 Nâng cao chất lượng tín dụng và giảm nợ xấu
Trước hết cần thấy rằng đối tượng vay vốn của NHCSXH Hà Nội hiện nay là những người nghèo, nên không thể lường trước được mọi rủi ro. Với hộ nghèo chỉ cần gặp một cơn bão là họ có thể mất sạch, do đó tuy số vốn vay không lớn nhưng khi mất thì tỷ lệ mất lại rất cao. NHCSXH cần chấp nhận thực tế khách quan đó. NHCSXH Hà Nội phải hạn chế tối đa những mất mát do các nguyên nhân chủ quan.
Bên cạnh đó NHCSXH Hà Nội phải trung thực công khai về chất lượng hoạt động của Ngân hàng không được dấu diếm chạy theo thành tích. Các NHTM khi mất khoản này thì có thể tìm khoản khác để bù vào, lấy lãi bù lỗ. Nhưng với NHCSXH lãi được hạch toán riêng còn lỗ thì dứt khoát không thể che dấu được.
Ngoài việc thực hiện các chỉ tiêu về nợ quá hạn do Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn, NHCSXH Hà Nội cũng nên nghiên cứu sử dụng thêm các chỉ tiêu khác phản ánh sát hơn tình hình nợ quá hạn. nếu lấy số nợ quá hạn thực tế để chia cho toàn bộ dư nợ, trong khi Ngân hàng đang có tốc độ tăng trưởng dư nợ cao thì tỷ lệ đó rất thấp. Điều đó dễ làm Ngân hàng chủ quan.
Tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tín dụng và các hoạt động nghiệp vụ: tăng cường công tác thẩm định kiểm tra trước khi cho vay, kiểm tra sử dụng vốn vay và đối chiếu nợ vay với khách hàng; tuân thủ quy trình thẩm định xét duyệt cho vay, hồ sơ cho vay theo đúng thể lệ chế độ tín dụng; gắn công tác cho vay với việc thực hiện các chương trình kinh tế - xã hội của Thành phố như: chương trình phát triển kinh tế - xã hội huyện Sóc Sơn; hỗ trợ 8 xã nghèo huyện Sóc Sơn; chương trình khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống;
tổ chức thực hiện và quản lý công tác hạch toán kế toán và quản lý tài chính; an toàn tài sản và ngân quỹ tại nơi giao dịch và trên đường vận chuyển giải ngân, thu nợ…
Giải pháp tiếp theo là để chủ động hạn chế phát sinh nợ quá hạn Ngân hàng cần phải kiểm tra thường xuyên, liên tục; kiểm tra từ hộ cho vay đến hội, đoàn thể, đến huyện, xã. Bên cạnh đó phải mở rộng cửa đón các cơ quan có trách nhiệm đến kiểm tra; đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia kiểm tra hoạt động của Ngân hàng.
3.2.3 Xác định đúng đối tượng cho vay
Cho vay các tổ chức và cá nhân thu hút nhiều lao động là người nghèo. Nếu hiểu cho vay xoá đói giảm nghèo chỉ là cho vay đối với người nghèo thì không đúng. Nhiều người nghèo ngay cả khi có vốn vẫn không biết cách sử dụng sao cho có hiệu quả. Do vậy, Ngân hàng cần mở rộng cho vay các làng nghề, các doanh nghiệp tư nhân, các tổ chức có sử dụng lao động là người nghèo. Mức cho vay phụ thuộc vào số lượng lao động nghèo mà các cơ sở này tuyển dụng.
Bên cạnh đó Ngân hàng cũng cần xác định được những người nghèo có thể sử dụng tiền vay có hiệu quả thông qua những tiêu chí nhất định. Những người nghèo do ốm đau bệnh tật, nghiện hút, lười biếng không thể vay Ngân hàng.
Lượng cấp bù ít ỏi của Ngân sách sẽ hạn chế Ngân hàng mở rộng cho vay chính sách. Đó cũng là điều kiện bắt buộc Ngân hàng phải sàng lọc khách hàng, lựa chọn cho vay những hộ nghèo có khả năng trả nợ.
3.2.4 Đổi mới chính sách cho vay:
Tiếp tục cải tiến phương thức, thủ tục cho vay theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ nghèo được vay vốn và sử dụng các dịch vụ ngân hàng khác, khắc phục tình trạng cho vay có tính “cào bằng”, thời hạn cho vay không phù hợp với khả năng trả nợ của người vay. Thời hạn cho vay được xác định phù hợp với nhu cầu vốn vay, chu kỳ sản xuất, kinh doanh của cây trồng, vật nuôi và khả năng hoàn trả nợ của hộ nghèo, hộ gia đình, cá nhân.
Về nguyên tắc, hộ nghèo vay vốn không phải bảo đảm bằng tài sản, nhưng đối với hộ vay số vốn lớn, thời hạn dài, ngân hàng có thể yêu cầu hộ vay vốn bảo đảm vay bằng tài sản hình thành từ vốn vay. Việc định kỳ hạn trả nợ gốc và lãi phải phù hợp với mùa vụ và thu nhập của hộ nghèo, hộ gia đình, cá nhân. Đối với trường hợp hộ nghèo, hộ gia đình, cá nhân không có khả năng trả nợ do những nguyên nhân khách quan ngân hàng có thể xem xét gia hạn nợ.
Ban hành cơ chế về trách nhiệm của Ban đại diện Hội đồng quản trị, Ban xoá đói giảm nghèo xã, phường ở các địa phương về việc kiểm tra, giám sát của HĐND và UBND tỉnh, thành phố đối với cho vay hộ nghèo.
3.2.5 Cần xây dựng đội ngũ cán bộ ngân hàng có kinh nghiệm và trình độ cao.
NHCSXH Hà Nội là một tổ chức của Chính phủ, không phải là một đơn vị kinh doanh cũng không phải là một đợn vị sự nghiệp thông thường. Khi tuyển dụng cán bộ, cần chọn cán bộ tinh thông nghiệp vụ, được bồi dưỡng đa năng, ngân hàng không thể thực hiện chuyên môn hoá tối đa theo kiểu các ngân hàng thương mại, mà cán bộ phải hoạt động đa năng. Đòi hỏi mỗi cán bộ ngân hàng không những phải chấp hành theo đúng chính sách của Nhà nước, mà còn phải là những cán bộ làm một việc, biết nhiều việc. Cán bộ của ngân hàng cần đóng vai trò quyết định trong việc ra quyết định cho vay. Dù chính quyền địa phương có góp một phần ngân sách vào quỹ cho vay của ngân hàng thì cũng chỉ đóng vai trò tư vấn và hỗ trợ. Các dự án của người vay cần được thẩm định để đảm bảo cho thấy cơ hội trả nợ cho ngân hàng. Vì người nghèo ít cơ hội làm ăn nên “dự án” thường phải do chính ngân hàng tham gia xây dựng. Cán bộ ngân hàng trước khi cho vay phải trở thành người tìm hiểu phương cách làm ăn và tư vấn cho người nghèo phương cách đó. Cần phải có chiến lược lâu dài, bắt đầu từ món vay nhỏ để họ làm quen, tăng cường hiểu biết,.. đến món vay lớn hơn để họ đủ ăn và có tích luỹ và thoát nghèo.Cho họ vay tiền để nuôi gà thôi chưa đủ, cần phải tính xem làm thế nào để họ hiểu kỹ thuật nuôi gà.
Phải thường xuyên quan tâm đến việc lựa chọn, đào tạo xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ điều hành từ Trung ương đến địa phương có phẩm chất chính trị, tinh thông nghề nghiệp, có ý thức tổ chức kỷ luật và phong cách
giao tiếp văn minh lịch sự, tôn trọng khách hàng và phải được nhanh chóng áp dụng công nghệ ngân hàng hiện đại, biết tư vấn cho các đối tượng chính sách xây dựng được phương án sản xuất, kinh doanh có hiệu quả.
3.2.6 Tăng cường phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động cho vay
Phối hợp với các Hội đoàn thể (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Thành Đoàn Hà Nội) trong việc thực hiện Văn bản Liên tịch và Hợp đồng uỷ thác; tăng cường đào tạo tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ Hội tham gia làm công tác tín dụng chính sách; kiểm tra giám sát việc sử dụng vốn vay; thu hồi nợ vay, xử lý các tình huống phát sinh.
Tăng cường vai trò, nhiệm vụ công tác của Tổ giao dịch lưu động xã, phường để tạo diều kiện thuận lợi nhất cho hộ nghèo và đối tượng chính sách trong giao dịch tiếp cận với đồng vốn tín dụng ưu đãi, thực hiện giải ngân, thu nợ (gốc + lãi) và xử lý các nghiệp vụ phát sinh tại địa bàn xã, phường.
3.2.7 Mở rộng liên kết các tổ chức trong hoạt động tài trợ cho đói nghèo:
Ngân hàng cần trở thành ngân hàng đầu mối trong tài trợ cho các chương trình chính sách của Chính phủ. Phát triển mạnh hoạt động uỷ thác cho các tổ chức tín dụng sẵn có sẽ giúp ngân hàng tăng dung lượng hoạt động mà không cần mở rộng mạng lưới và tăng chi phí. Tại các thôn, xã đều có các Hội, các HTX tín dụng. Uỷ thác cho vay qua các tổ chức này sẽ tiết kiệm chi phí hoạt động của ngân hàng, đồng thời tăng khả năng giám sát quá trình sử dụng vốn vay. Tại những nơi mạng lưới của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoạt động mạnh, ngân hàng có thể uỷ thác cho vay và ngược lại những nơi mà
NHNo&PTNT hoạt động kém hiệu quả, ngân hàng có thể sẽ nhận uỷ thác. Ngoài
ra ngân hàng cũng cần liên kết với “Quĩ xoá đói giảm nghèo” để thực hiện uỷ thác cho Quĩ.
3.2.8 Cần tiến hành phân tích hiệu quả hoạt động của ngân hàng:
Chúng ta thấy rằng hiệu quả hoạt động của các NHTM là lợi nhuận, hiệu quả của NHCSXH thể hiện trên cả hai mặt kinh tế và xã hội. Chính vì vậy ngân hàng cần phải phân tích hiệu quả kinh tế, có bao nhiêu hộ vay vốn, vay làm gì, trồng bao nhiêu cây, nuôi bao nhiêu con..?có bao nhiêu hộ thoát được nghèo?. Từ trước đến nay chúng ta mới chỉ thống kê số liệu đơn thuần mà chưa tiến hành các nghiệp vụ phân tích để làm rõ hiệu quả về mặt kinh tế cũng như về mặt xã hội.
Để làm tốt được việc này, ngân hàng nên xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê, tổ chức thu thập số liệu từ các Ban xoá đói giảm nghèo các phường, xã, từ các Ban chủ nhiệm các chương trình, dự án và làm thường xuyên chứ không phải chỉ có từng đợt. Trên cơ sở các số liệu thu thập được tiến hành tổ chức phân tích các chỉ tiêu hiệu quả và báo cáo Chính phủ, thông báo cho mọi người dân và các cấp, các ngành biết. Đồng thời báo cáo HĐQT, BĐD HĐQT làm căn cứ báo cáo Bộ Tài chính, Bộ kế hoạch và Đầu tư.
3.2.9 Tăng cường cường công tác thông tin, tuyên truyền
Thông tin về NHCSXH Hà Nội còn quá ít. Ngân hàng đã làm được nhiều việc và những việc lớn, nhưng nhiều người chưa hiểu biết về ngân hàng. Bản tin của ngân hàng tuy đa dạng nhưng vẫn chưa phổ biến. Điều đó dẫn đến những khó khăn trong việc huy động vốn làm giảm hiệu quả tín dụng. Chính vì vậy thực hiện công tác thông tin tuyên truyền chức năng nhiệm vụ, cơ chế hoạt động của NHCSXH trên địa bàn là điều hết sức cần thiết hiện nay. Điều này sẽ giúp cho