1. Truyền thuyết về Lưu Nhân Chú và tín ngưỡng tại vùng Đại Từ, Thái Nguyên
1.2. Tục thờ cúng Lưu Nhân Chú tại Đại Từ, Thái Nguyên
Văn học dân gian nói chung và truyền thuyết nói riêng có mối quan hệ mật thiết với tín ngưỡng. Trong các thể loại của văn học dân gian, truyền thuyết là một trong những thể loại mang tính nguyên hợp cao nhất. Cảm hứng sáng tác truyền thuyết là tôn vinh, ngợi ca, thiêng hóa đối tượng. Sự thiêng hóa ấy chính là xương cốt của tín ngưỡng. Tín ngưỡng lại là con đường quan trọng để truyền thuyết được lưu truyền, phổ biến trong nhân dân. Đối với người Việt, tín ngưỡng dân gian bao giờ cũng được biểu hiện qua tục thờ cúng. Chính vì thế, chúng tôi tìm hiểu tục thờ cúng Lưu Nhân Chú tại vùng Đại Từ, Thái Nguyên để phần nào thấy được sức sống của truyền thuyết về nhân vật tại địa phương.
Đối với người dân Đại Từ từ xa xưa cho đến thời điểm hiện nay, Lưu Nhân Chú là người mà họ luôn thể hiện tình cảm biết ơn sâu nặng. Ông là vị tướng tài ba, cống hiến cả tuổi xuân cho sự nghiệp kháng chiến chống quân Minh dành lại độc lập dân tộc, ông giúp nhân dân trong vùng mở mang ruộng đồng, cấy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
trồng lương thực đem lại cuộc sống no ấm cho họ. Ông sống giản dị, gần gũi với dân làng. Vì thế, Lưu Nhân Chú được thờ ở nhiều nơi trên địa bàn huyện Đại Từ, đặc biệt là vùng Văn Yên, Kí Phú, Vạn Thọ, Quân Chu.
Nơi đầu tiên thờ Lưu Nhân Chú là nhà ông Lưu Sĩ Lựu - trưởng họ dòng họ Lưu. Ngày hội núi Văn, núi Võ lễ rước được bắt đầu từ đây rồi đi đến núi Võ. Hàng năm, vào ngày 15 tháng 2 (âm lịch) con cháu trong dòng họ lại tập trung cúng giỗ người anh hùng Lưu Nhân Chú.
Địa điểm núi Võ là nơi nhân dân trong vùng tập trung thờ Lưu Nhân Chú.
Dưới chân núi Võ, ngay trước cửa hang, nhân dân lập miếu để thờ ông. Mặc dù là cái miếu nhỏ nhưng lúc nào cũng nghi nghút khói hương của nhân dân trong vùng và khách thập phương đến cầu khấn. Trong những dịp tuần rằm, lễ tết nhân dân Đại Từ thường xuyên tới dâng hương để thể hiện lòng thành kính và cầu xin sự che chở từ vị phúc thần này. Để xứng tầm với vị thế người anh hùng có công lớn với dân với nước, hiện nay đền thờ Lưu Nhân Chú đang được xây dựng với mười hạng mục chính: đền thờ chính, sân lễ hội, tả vu, hữu vu, tháp chuông, chòi nghỉ, nhà khách, điện thờ, nhà thờ thổ công... Công trình sẽ hoàn thành vào mùa xuân năm 2010. Sự kiện này là niềm vui lớn cho người dân Đại Từ.
Núi Văn thuộc địa phận xã Kí Phú, nhân dân Đại Từ xưa lập miếu thờ Lưu Nhân Chú. Mùng một, hôm rằm bà con nhân dân trong xã đến thắp hương thể hiện lòng thành kính. Chùa Am nằm trên một ngọn núi khá cao thuộc xóm Bậu xã Văn Yên. Chùa vốn thờ Phật, thờ Mẫu, thờ vọng Tướng quân Lưu Nhân Chú. Năm 1948 chùa bị phá do chủ trương tiêu thổ kháng chiến. Đến 1990 được nhân dân xây dựng lại. Chùa vốn là nơi thờ Phật, khi Phật giáo có sự giao hữu với tín ngưỡng dân gian thuần Việt, trong chùa cũng có thêm nhiều vị thánh, vị thần của tín ngưỡng dân gian. Việc thờ nhân vật
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
lịch sử Lưu Nhân Chú ngang hàng với Phật, với Mẫu Thượng Ngàn trong chùa Am chứng tỏ công đức lớn lao của ông với nhân dân trong vùng. Nhân dân thờ Lưu Nhân Chú như một vị Phật đã chứng tỏ sự kính trọng, lòng biết ơn của nhân dân Đại Từ đối với ông. Dân làng Bậu xã Văn Yên coi người anh hùng Lưu Nhân Chú là thành hoàng làng, là vị phúc thần đem lại may mắn cho họ.
Một số miếu, đền của gia đình nhà dân như đền bà Thả xóm Dưới, đền nhà ông Nhâm Hùng xóm Cầu Găng, đền ông Đức Tòng xóm Bậu... đều thờ Lưu Nhân Chú. Ngoài ra phải kể đến khá nhiều đền miếu trên địa bàn các xã Kí Phú, Vạn Thọ, Quân Chu đều thờ Lưu Nhân Chú.
Qua khảo sát về địa điểm thờ cúng Lưu Nhân Chú, chúng tôi nhận thấy tướng quân Lưu Nhân Chú đã để lại dấu ấn sâu sắc trong đời sống tâm linh của người dân Đại Từ. Họ quan niệm ông là vị phúc thần luôn che chở và đem lại may mắn cho cuộc sống của họ. Trong tiềm thức của họ, Lưu Nhân Chú là vị Phật sống của nhân dân. Lưu Nhân Chú có một vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh của người dân Đại Từ là một trong những điều kiện thuận lợi để truyền thuyết về ông tồn tại qua nhiều thế hệ. Việc thờ cúng Lưu Nhân Chú như một vị Phúc thần đã bồi đắp thêm niềm ngưỡng vọng thiêng liêng của người dân Đại Từ đối với vị "khai quốc công thần" của triều Lê. Chính lòng biết ơn, sự kính trọng ấy, khiến cho truyền thuyết về Lưu Nhân Chú có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống tín ngưỡng của nhân dân Đại Từ. Trong đời sống hiện đại, bất chấp sự xâm lấn của nhiều luồng tư tưởng mới, truyền thuyết về Lưu Nhân Chú mãi bén chắc rễ trong tâm thức của người dân nơi đây. Điều đó, một lần nữa chứng tỏ truyền thuyết về Lưu Nhân Chú có sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống nhân dân đương đại.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn